To ποσοστό 44% είναι το υψηλότερο αποτέλεσμα για ένα ακροδεξιό κίνημα σε περιφερειακές ή εθνικές εκλογές από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο -και μάλιστα για ένα κόμμα που έχει χαρακτηριστεί εξτρεμιστικό από την υπηρεσία εσωτερικής ασφάλειας της Γερμανίας.

Το ποσοστό του CDU υποχώρησε ακόμη περισσότερο από ό,τι προέβλεπαν οι δημοσκοπήσεις πριν από τις εκλογές, περισσότερο από το μισό, στο 17,4%, από τις τελευταίες εκλογές του κρατιδίου το 2021.

Όταν ο Μερτς διεκδίκησε για πρώτη φορά την ηγεσία του κόμματός του το 2018, δήλωσε ότι θα μείωνε στο μισό την εκλογική στήριξη της AfD. Αργότερα ανακάλεσε την υπερήφανη αυτή δήλωσή του, καθώς η AfD συνέχιζε την αδιάκοπη προέλασή της.

Πόσο γρήγορα, όμως, έχουν αντιστραφεί οι εκλογικοί συσχετισμοί εις βάρος του κεντροδεξιού κόμματός του. Πολλοί βουλευτές των Χριστιανοδημοκρατών σε ολόκληρη τη Γερμανία θα ανησυχούν τώρα για τις θέσεις τους.

Οι εθνικοί μέσοι όροι των δημοσκοπήσεων τοποθετούν το CDU στο 21% και την AfD στο 28% -αντιστροφή των ποσοστών τους στις περυσινές ομοσπονδιακές εκλογές. Μόλις το ένα τρίτο των Γερμανών στηρίζει πλέον τα δύο κόμματα -το CDU και τους κεντροαριστερούς Σοσιαλδημοκράτες- που κυβερνούν από κοινού σε ομοσπονδιακό επίπεδο.

Οι ελπίδες της AfD να αναλάβει την εξουσία στη Σαξονία-Άνχαλτ φαίνεται αρχικά να στηρίζονται στο αριστερό εθνικιστικό Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW), το οποίο προβλέπεται να περάσει οριακά το όριο με 5,1%. Η ιδρύτριά του, Σάρα Βάγκενκνεχτ, έχει αφήσει να εννοηθεί ότι το κόμμα της θα μπορούσε να απέχει σε ψηφοφορία για την ανάδειξη κυβέρνησης της AfD και στη συνέχεια να τη στηρίζει κατά περίπτωση, ανάλογα με το ζήτημα.

Εδώ και καιρό έχει επικρίνει την «υγειονομική ζώνη» («firewall»), στο πλαίσιο της οποίας άλλα κόμματα έχουν αρνηθεί να συνεργαστούν με την AfD, θεωρώντας την απειλή για τη δημοκρατία.

Ωστόσο, ο Ούλριχ Ζίγκμουντ, ηγέτης της AfD στο κρατίδιο, δήλωσε επίσης ότι θα προσπαθήσει να προσελκύσει βουλευτές από άλλα κόμματα. Δεν πρόκειται για κενή απειλή. Η «υγειονομική ζώνη» θα δοκιμαστεί πλέον, ενδεχομένως μέχρι σημείου κατάρρευσης.

Μια εναλλακτική περιφερειακή κυβέρνηση απέναντι στην AfD θα απαιτούσε τη συναίνεση και, ενδεχομένως, τη συμμετοχή της άκρας Αριστεράς, στην οποία το CDU επίσης παραδοσιακά αντιτίθεται. Ορισμένα τοπικά στελέχη του CDU ενδέχεται ακόμη και να εγκαταλείψουν το κόμμα για την AfD προκειμένου να την αποτρέψουν.

Οι χριστιανοδημοκράτες επικριτές της «υγειονομικής ζώνης» υποστηρίζουν ότι έχει αποδειχθεί αυτοϋπονομευόμενη. Σε μια εποχή πολιτικού κατακερματισμού και συρρίκνωσης της στήριξης προς τα κάποτε ευρείας βάσης κόμματα της κεντρικής πολιτικής σκηνής, υποχρεώνει το CDU να μοιράζεται την εξουσία με αριστερούς αντιπάλους σε συχνά δυσλειτουργικούς συνασπισμούς του ελάχιστου κοινού παρονομαστή.

Οι ψηφοφόροι που επιθυμούν πιο συντηρητική πολιτική στρέφονται προς την AfD. Αντί να ανακόπτει τη ροή στήριξης προς την ακροδεξιά, υποστηρίζουν οι επικριτές, την ενθαρρύνει.

Οι υποστηρικτές της πολιτικής αυτής στο CDU επισημαίνουν τα εξτρεμιστικά στοιχεία στην AfD ως απειλή για τη δημοκρατική τάξη της Γερμανίας, ενώ θεωρούν τη στήριξη του κόμματος προς τη Ρωσία και την εχθρότητά του απέναντι στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ ανάθεμα. Ο Μερτς θα δεχθεί έντονες πιέσεις από ορισμένα τμήματα του κόμματός του να εγκαταλείψει ή τουλάχιστον να χαλαρώσει την υγειονομική ζώνη. Είτε το πράξει είτε όχι, το CDU θα μπορούσε να διασπαστεί.

Η εντυπωσιακή νίκη της AfD αφήνει τον ίδιο τον Μερτς σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Στελέχη του CDU είχαν ήδη αρχίσει να χάνουν την εμπιστοσύνη τους στην ηγεσία του μετά από έναν αποτυχημένο ανασχηματισμό αυτό το καλοκαίρι.

Τα ιστορικά χαμηλά ποσοστά του στις δημοσκοπήσεις παρασύρουν το κόμμα προς την αφάνεια. Οι ψηφοφόροι αποθαρρύνονται από την αλαζονεία του και την αποτυχία του να υλοποιήσει οτιδήποτε πλησιάζει τις τολμηρές εξαγγελίες του. Η απαίτηση για αλλαγή ηγεσίας θα μπορούσε να αποδειχθεί ακαταμάχητη, ιδίως εάν το CDU καταρρεύσει και σε άλλες περιφερειακές εκλογές αυτόν τον μήνα.

Ο Χέντρικ Βουστ, ο 51χρονος πρωθυπουργός του CDU στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, είναι το πρόσωπο που πρέπει να παρακολουθήσουμε. Θα προσέφερε αλλαγή γενιάς και θα διεύρυνε την απήχηση του κόμματός του, ιδίως μεταξύ των γυναικών. Ωστόσο, το κατά πόσον θα μπορούσε να προσελκύσει ξανά τους συντηρητικούς, αναζωογονώντας παράλληλα έναν συνασπισμό με την κεντροαριστερά, είναι λιγότερο σαφές.

Η περισσότερο αγροτική Σαξονία-Άνχαλτ, στην πρώην κομμουνιστική Ανατολική Γερμανία, δεν είναι αντιπροσωπευτική του υπόλοιπου της χώρας. Ωστόσο, η ισχύς της στήριξης προς ένα εξτρεμιστικό κόμμα εκεί αποτελεί καταδίκη για την αποτυχία του πολιτικού κέντρου να διατυπώσει πειστικές απαντήσεις στα προβλήματα της Γερμανίας, ιδίως στη στάσιμη οικονομία. Εάν δεν καταφέρει να βελτιώσει γρήγορα την επίδοσή του, αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα.

Το σχέδιο βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, ωστόσο αναμένεται να διαμορφώσει την προσέγγιση των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή μετά το τέλος του πολέμου με το Ιράν, αλλά και κατά τα δύο τελευταία χρόνια της προεδρικής θητείας του Τραμπ.
Στον σχεδιασμό έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα δύο επικείμενες εκλογικές αναμετρήσεις: οι ισραηλινές εκλογές της 27ης Οκτωβρίου και οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ τον Νοέμβριο.

Οι αρχικές συζητήσεις στην αμερικανική κυβέρνηση επικεντρώνονται σε τρεις βασικούς άξονες.

-Πρώτον, στη δημιουργία μιας περιφερειακής συμμαχίας μεταξύ των εταίρων των ΗΠΑ για τον περιορισμό του Ιράν, με την Ουάσινγκτον να αναλαμβάνει ρόλο εγγυητή.

-Δεύτερον, στην προσπάθεια να ολοκληρωθεί η διαχείριση των περιφερειακών συνεπειών των επιθέσεων της 7ης Οκτωβρίου 2023. Σε αυτό το πλαίσιο εξετάζεται:

-Τρίτος στόχος είναι η επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ και η επίτευξη συμφωνίας για την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Ισραήλ και Σαουδικής Αραβίας, εξέλιξη που θα μπορούσε να μεταβάλει σημαντικά τις ισορροπίες στην περιοχή.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ρόλος που θα διαδραματίσουν οι ισραηλινές εκλογές της 27ης Οκτωβρίου. Η κυβέρνηση Τραμπ φέρεται να επιθυμεί μια νέα ισραηλινή κυβέρνηση που θα είναι πρόθυμη και σε θέση να συνεργαστεί για την υλοποίηση της μεταπολεμικής στρατηγικής.
Ωστόσο, Αμερικανοί αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι ο Τραμπ αναμένεται να επιδιώξει την εφαρμογή του σχεδίου ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα των ισραηλινών εκλογών, ακόμη και στην περίπτωση που αυτές οδηγήσουν σε πολιτικό αδιέξοδο.

Οι διεργασίες για τη νέα στρατηγική πραγματοποιούνται τόσο σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο εργασίας μεταξύ διαφορετικών υπηρεσιών της αμερικανικής κυβέρνησης. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, τις τελευταίες εβδομάδες ο Τραμπ έχει πραγματοποιήσει δύο συναντήσεις με ανώτερους συμβούλους του, στις οποίες συζητήθηκε το σχέδιο και κατατέθηκαν προτάσεις.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει αναφέρει, σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τις ιδιωτικές του συνομιλίες, ότι μετά τον πόλεμο με το Ιράν εργάζεται πάνω σε «κάτι πολύ μεγαλύτερο» για τη Μέση Ανατολή.
Η τελική μορφή της στρατηγικής αναμένεται να χρειαστεί ακόμη μερικές εβδομάδες για να ολοκληρωθεί. «Το μαγειρεύουν, αλλά δεν έχει ακόμη μαγειρευτεί», ανέφερε χαρακτηριστικά πηγή που έχει ενημερωθεί για τη διαδικασία.
Η ίδια πηγή σημείωσε ότι ο βασικός στόχος είναι να συνδεθούν μεταξύ τους μια σειρά από ζητήματα της περιοχής και να δημιουργηθεί μια νέα περιφερειακή ευθυγράμμιση μετά τον πόλεμο. Παραμένει, ωστόσο, ανοιχτό το ερώτημα αν όλοι οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή θα είναι πρόθυμοι να συμμετάσχουν σε αυτήν.

Τα δύο τμήματα των Γλυπτών πρόκειται να παρουσιαστούν σε έκθεση αφιερωμένη στο Μουσείο Αρχαίας Γλυπτικής Liebieghaus Skulpturensammlung, για την έκθεση με τίτλο «Η γέννηση των θεών», που θα πραγματοποιηθεί από τις 18 Νοεμβρίου 2026 έως τις 25 Ιουλίου 2027, αναζωπυρώνοντας τη συζήτηση γύρω από την τύχη και το καθεστώς των μοναδικών αυτών αρχαιοτήτων.

Η έκθεση, με τίτλο «Athena, the Stage is Yours: The Parthenon Puzzle», θα ανοίξει τις πύλες της στις 18 Νοεμβρίου 2026 και, σύμφωνα με το γερμανικό μουσείο, θα συγκεντρώσει σημαντικά εκθέματα που θα παραχωρηθούν ως δάνεια από συλλογές του εξωτερικού, μεταξύ των οποίων και το Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου. Παράλληλα, θα παρουσιαστούν επιλεγμένα έργα από τη συλλογή του Liebieghaus, όπως αναφέρεται και στην ιστοσελίδα του μουσείου. 

Στο επίκεντρό της έκθεσης βρίσκεται η προσπάθεια ανασύνθεσης του ανατολικού αετώματος του Παρθενώνα, με τη χρήση αρχαιολογικής έρευνας και σύγχρονων τεχνολογιών, ενώ και η παράσταση της γέννησης της Αθήνας και η σύνδεσή με την κοσμογονία του Ησιόδου. Το Βρετανικό Μουσείο συμμετέχει με δύο θραύσματα του γλυπτού διακόσμου και δέκα αντίγραφα. 

Πρόσκληση για συμμετοχή στη συγκεκριμένη έκθεση απευθύνθηκε από τη γερμανική πλευρά και σε τρία ελληνικά μουσεία: το Μουσείο Ακρόπολης, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και το Αρχαιολογικό Μουσείο Πειραιά. Ωστόσο, το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ) γνωμοδότησε αρνητικά ως προς τη συμμετοχή τους.

Η απόφαση δεν σχετίζεται με την επιστημονική αξία της έκθεσης, αλλά με την πάγια ελληνική θέση γύρω από τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι τα γλυπτά δεν αποτελούν αυτοτελή εκθέματα που μπορούν να μετακινούνται και να παρουσιάζονται αποσπασματικά σε διαφορετικά μουσεία, αλλά τμήματα ενός ενιαίου καλλιτεχνικού και μνημειακού συνόλου, το οποίο πρέπει να επανενωθεί στην Αθήνα.

Υπό αυτό το πρίσμα, η συμμετοχή της ελληνικής πλευράς σε μια έκθεση στην οποία θα παρουσιαστούν ως δάνεια Γλυπτά του Παρθενώνα από το Βρετανικό Μουσείο θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως έμμεση αποδοχή της κυριότητας του βρετανικού ιδρύματος επί των αρχαιοτήτων που αφαιρέθηκαν από τον Παρθενώνα από τον λόρδο Έλγιν στις αρχές του 19ου αιώνα.

Οι αξιωματούχοι, μιλώντας υπό τον όρο της ανωνυμίας, δεν διευκρίνισαν πού στη Μέση Ανατολή θα πάνε τα στρατεύματα και πότε θα φτάσουν στην περιοχή. Οι στρατιώτες σταθμεύουν στο Φορτ Μπραγκ της Βόρειας Καρολίνας.

Ο αμερικανικός στρατός παρέπεμψε ερωτήσεις στον Λευκό Οίκο, ο οποίος δεν απάντησε αμέσως σε αίτημα για σχολιασμό.

Δεν έχει ληφθεί απόφαση για την αποστολή στρατευμάτων στο ίδιο το Ιράν, δήλωσε μία από τις πηγές στο Reuters, αλλά θα δημιουργήσουν δυνατότητες για πιθανές μελλοντικές επιχειρήσεις στην περιοχή.

Πώς θα γίνει η ανάπτυξη των στρατιωτών

Η ανάπτυξη των στρατιωτών θα προστεθεί στην ανάπτυξη την περασμένη εβδομάδα χιλιάδων πεζοναυτών και ναυτών στο USS Boxer, ένα αμφίβιο πλοίο εφόδου, μαζί με την Εκστρατευτική Μονάδα Πεζοναυτών και τα συνοδευτικά πολεμικά πλοία.

Οι αναμενόμενες αναπτύξεις έρχονται μόλις μία ημέρα αφότου ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανέβαλε τις απειλές για βομβαρδισμό ιρανικών σταθμών παραγωγής ενέργειας, λέγοντας ότι υπήρξαν «παραγωγικές» συνομιλίες με το Ιράν.

Ωστόσο, μετά το σχόλιο του Τραμπ στο Truth Social τη Δευτέρα, το Ιράν αρνήθηκε ότι είχαν διεξαχθεί συνομιλίες.

 
Σε μια στροφή 180 μοιρών σε σχέση με τις προηγούμενες ημέρες, ο Ντόναλντ Τραμπ κάνει λόγο για «πολύ καλές και παραγωγικές» συνομιλίες με το Ιράν, χωρίς όμως να διευκρινίζει το περιεχόμενο ή την πρόοδό τους, αφήνοντας ανοιχτά κρίσιμα ερωτήματα για την πορεία της κρίσης.

Το τελευταίο μήνυμα του Αμερικανού προέδρου σηματοδοτεί την πιο συμφιλιωτική του στάση από την έναρξη της επιχείρησης «Επική Οργή», ωστόσο συνοδεύεται από έντονη αβεβαιότητα, παρατηρεί το BBC.

Παρά τις αναφορές σε «παραγωγικές» επαφές, δεν υπάρχει μέχρι στιγμής επιβεβαίωση από την Τεχεράνη, ενώ η ρητορική απέχει σημαντικά από το κλίμα έντασης που κυριάρχησε το Σαββατοκύριακο.

Παραμένει ασαφές ποια ζητήματα βρίσκονται στο επίκεντρο των συνομιλιών. Πιθανά σενάρια περιλαμβάνουν το βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν, τον πυρηνικό εμπλουτισμό ή ακόμη και μια πιθανή εκεχειρία – ενδεχόμενο που ο ίδιος ο Τραμπ είχε υποβαθμίσει μόλις την Παρασκευή.

Στο τραπέζι βρίσκεται και το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ, αν και η επαναφορά της ναυσιπλοΐας δεν έχει αποτελέσει δημόσια δέσμευση της ιρανικής πλευράς. Άλλωστε, πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι ο έλεγχος των Στενών αποτελεί το βασικό διαπραγματευτικό χαρτί της Τεχεράνης.

Την ώρα που ο Τραμπ βρίσκεται στη Φλόριντα και ετοιμάζεται να μεταβεί στο Μέμφις για ομιλία με αντικείμενο την εγκληματικότητα, το βλέμμα της διεθνούς κοινότητας παραμένει στραμμένο στις εξελίξεις και κυρίως σε τυχόν διευκρινίσεις που θα αποσαφηνίσουν αν πρόκειται για ουσιαστική αποκλιμάκωση ή για μια προσωρινή παύση σε μια εξαιρετικά εύθραυστη κρίση.

Οι εικόνες με ουρές στα πρατήρια και τα πρώτα «λουκέτα» σε αντλίες επαναφέρουν μνήμες ενεργειακών κρίσεων, την ώρα που οι αρχές επιχειρούν να καθησυχάσουν τους πολίτες ότι τα αποθέματα επαρκούν.

Η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι η προμήθεια καυσίμων περιορίζεται στα 50 λίτρα ημερησίως για ιδιωτικά οχήματα και στα 200 λίτρα για επιχειρήσεις και επαγγελματίες, όπως οι αγρότες. Το μέτρο τίθεται σε ισχύ άμεσα και θα διαρκέσει μέχρι νεωτέρας.

Ο πρωθυπουργός Ρόμπερτ Γκόλομπ εμφανίστηκε καθησυχαστικός, τονίζοντας ότι «δεν υπάρχει έλλειψη καυσίμων» και ότι οι αποθήκες της χώρας είναι γεμάτες. Το πρόβλημα, όπως εξήγησε, εντοπίζεται στη μεταφορά των καυσίμων προς τα πρατήρια, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται τοπικές ελλείψεις.

Για την αντιμετώπιση της κατάστασης, ο στρατός αναλαμβάνει ρόλο υποστήριξης, διαθέτοντας βυτιοφόρα ώστε να ενισχυθεί η τροφοδοσία των πρατηρίων.

Παρά τις διαβεβαιώσεις της κυβέρνησης, η εικόνα στην αγορά δείχνει πίεση, μεταδίδει το Reuters. Η Petrol, η μεγαλύτερη εταιρεία διανομής καυσίμων στη Σλοβενία, αντιμετώπισε ελλείψεις, οδηγώντας σε μεγάλες ουρές τις τελευταίες ημέρες.

Πολλά πρατήρια της εταιρείας παρέμειναν κλειστά, ενώ όσα λειτουργούν επιβάλλουν περιορισμούς. Την ίδια στιγμή, πρατήρια του ουγγρικού ομίλου MOL παραμένουν ανοικτά, αλλά είχαν ήδη θέσει όριο 30 λίτρων για ιδιώτες και 200 λίτρων για επαγγελματίες.

Οι πολίτες περιγράφουν σκηνές έντασης, με αναμονές άνω των 20 λεπτών και περιορισμένη δυνατότητα ανεφοδιασμού, γεγονός που ενισχύει το αίσθημα ανασφάλειας.

Η κρίση αποδίδεται σε συνδυασμό παραγόντων. Από τη μία πλευρά, η γεωπολιτική ένταση και η άνοδος των τιμών ενέργειας αυξάνουν τη ζήτηση και εντείνουν την αποθεματοποίηση. Από την άλλη, η Σλοβενία δέχεται πιέσεις από διασυνοριακή κατανάλωση, καθώς οδηγοί από γειτονικές χώρες σπεύδουν να προμηθευτούν καύσιμα.

Η κυβέρνηση παρακολουθεί καθημερινά την εξέλιξη της κατάστασης και έχει ζητήσει από τους λιανοπωλητές να παρέχουν συνεχή ενημέρωση για τα αποθέματα, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο επιβολής πρόσθετων μέτρων.

Παράλληλα, εξετάζονται ειδικές ρυθμίσεις για τους ξένους οδηγούς, προκειμένου να περιοριστεί η πίεση στην εγχώρια αγορά.

Η περίπτωση της Σλοβενίας λειτουργεί ως προειδοποιητικό καμπανάκι για την Ευρώπη. Σε μια περίοδο όπου ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή επηρεάζει άμεσα τις ενεργειακές ροές και τις τιμές, ακόμη και χώρες με επαρκή αποθέματα μπορεί να βρεθούν αντιμέτωπες με προβλήματα εφοδιασμού.

Σε αντίθεση με το αφήγημα που το ήθελε «ασφαλές καταφύγιο» σε περιόδους κρίσης, το μεγαλύτερο ψηφιακό νόμισμα ακολουθεί την πορεία των πιο ριψοκίνδυνων assets, καταγράφοντας σημαντικές απώλειες.

Το Bitcoin υποχώρησε έως και 3,3% την Κυριακή, φθάνοντας περίπου στα 68.150 δολάρια – το χαμηλότερο επίπεδο από τις αρχές Μαρτίου. Η εικόνα ήταν ακόμη πιο επιβαρυμένη στα υπόλοιπα μεγάλα tokens, με το Ether να χάνει σχεδόν 5% και να υποχωρεί κοντά στα 2.050 δολάρια, ενώ Solana, XRP και Cardano κινήθηκαν επίσης πτωτικά.

Η πίεση δεν είναι συγκυριακή. Από τα τέλη Φεβρουαρίου, όταν ξεκίνησαν οι επιθέσεις ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν, το Bitcoin έχει χάσει περίπου το ένα πέμπτο της αξίας του. Η διόρθωση αυτή έρχεται να αμφισβητήσει ευθέως μια βασική παραδοχή της αγοράς crypto: ότι το Bitcoin μπορεί να λειτουργήσει ως «ψηφιακό καταφύγιο» σε περιόδους γεωπολιτικής αναταραχής. Το ίδιο όμως συμβαίνει και με το παραδοσιακό καταφύγιο της αγοράς, τον χρυσό. Η τιμή του πέφτει αντί να ανεβαίνει.

Η πτώση των crypto δεν εξηγείται μόνο από τη γεωπολιτική αβεβαιότητα. Η άνοδος των τιμών ενέργειας, που συνδέεται άμεσα με την κρίση στη Μέση Ανατολή, προσθέτει ένα ακόμη βάρος στην αγορά.

Η αύξηση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας καθιστά πιο ακριβή τη διαδικασία εξόρυξης (mining), επηρεάζοντας τα περιθώρια κέρδους των miners και εντείνοντας τις πιέσεις στις τιμές.

Όπως επισημαίνουν αναλυτές, το Bitcoin βρίσκεται παγιδευμένο σε ένα ευρύτερο sell-off που πλήττει τις αγορές διεθνώς. Μετοχές και άλλα στοιχεία ενεργητικού υψηλού ρίσκου, αλλά ακόμη και ο χρυσός και τα ομόλογα, καταγράφουν επίσης απώλειες, καθώς οι επενδυτές απομακρύνονται από το ρίσκο εν μέσω αυξανόμενης αβεβαιότητας.

Παράλληλα, ένα ακόμη στοιχείο που στήριζε πρόσφατα την αγορά –η προσδοκία για ευνοϊκή νομοθεσία στις ΗΠΑ– φαίνεται να αποδυναμώνεται. Με την Ουάσιγκτον να επικεντρώνεται στον πόλεμο, οι πιθανότητες για άμεσες ρυθμιστικές εξελίξεις περιορίζονται.

Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της τρέχουσας κρίσης είναι ο ρόλος των crypto ως πρόδρομου δείκτη για τις υπόλοιπες αγορές.

Δεδομένου ότι διαπραγματεύονται 24 ώρες το 24ωρο, επτά ημέρες την εβδομάδα, προσφέρουν μια πρώτη εικόνα για το πώς ενδέχεται να κινηθούν τα παραδοσιακά assets όταν ανοίξουν τα χρηματιστήρια.

Ενδεικτικά, συμβόλαια που συνδέονται με το πετρέλαιο κινούνται και πάλι ανοδικά – αντανακλώντας την κλικακούμενη ένταση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ – ενώ παράλληλα τα futures σε δείκτες όπως ο Nasdaq 100 και ο S&P 500 καταγράφουν απώλειες.

Η γεωπολιτική ένταση ενισχύεται περαιτέρω από τις δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος απείλησε με πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές του Ιράν εάν δεν ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ. Από την πλευρά της, η Τεχεράνη προειδοποιεί με αντίποινα κατά αμερικανικών και ισραηλινών στόχων στη Μέση Ανατολή, ενώ οι επιθέσεις μεταξύ Ιράν και Ισραήλ φαίνεται να εντείνονται.

Η πρόσφατη πτώση των crypto δεν είναι απλώς μια ακόμη διόρθωση. Είναι μια υπενθύμιση ότι, παρά τις φιλοδοξίες για ανεξαρτησία από το παραδοσιακό χρηματοπιστωτικό σύστημα, τα ψηφιακά νομίσματα παραμένουν βαθιά συνδεδεμένα με τις παγκόσμιες εξελίξεις.

Σε έναν κόσμο όπου ο πόλεμος επηρεάζει την ενέργεια, την οικονομία και τις αγορές ταυτόχρονα, το Bitcoin δεν λειτουργεί ως καταφύγιο — αλλά ως μέρος του ίδιου του ρίσκου.

Και όσο η ένταση στη Μέση Ανατολή κλιμακώνεται, το ερώτημα δεν είναι μόνο πού θα σταθεροποιηθούν τα crypto, αλλά αν μπορούν τελικά να αποδείξουν τον ρόλο που τους είχε αποδοθεί: ενός πραγματικά ασφαλούς ψηφιακού asset σε έναν αβέβαιο κόσμο.

Επτά μήνες μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, που ξεκίνησε τον Φεβρουάριο του 2022, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στάθηκε στο βήμα της στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και κατηγόρησε τη Ρωσία ότι χειραγωγεί την ενεργειακή αγορά της ΕΕ.

"Προτιμούν να καίνε το αέριο παρά να το παραδίδουν", διακήρυξε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, καθώς οι εκτινασσόμενες τιμές ενέργειας έπλητταν τους καταναλωτές σε όλη την ήπειρο. "Αυτή η αγορά δεν λειτουργεί πλέον".

"Πρόκειται για πόλεμο κατά της ενέργειάς μας, πόλεμο κατά της οικονομίας μας, πόλεμο κατά των αξιών μας και πόλεμο κατά του μέλλοντός μας", δήλωσε, επιμένοντας ότι η Ευρώπη ήδη στρεφόταν μακριά από το ρωσικό αέριο προς πιο αξιόπιστους εταίρους όπως οι ΗΠΑ και η Νορβηγία.

Όμως τέσσερα χρόνια μετά, στο κέντρο της Ευρώπης επικρατεί ξανά βαθιά απογοήτευση που συνδέεται με την ενέργεια.

"Ορκιστήκαμε ότι θα μάθουμε. Υποσχεθήκαμε ότι τα πράγματα θα αλλάξουν, αλλά να που βρισκόμαστε", αναφέρει στο βρετανικό δίκτυο BBC ένας ιδιαίτερα απογοητευμένος Ευρωπαίος διπλωμάτης. Ζήτησε να διατηρήσει την ανωνυμία του για να μιλήσει ανοιχτά.

Η αιτία της έντονης ενόχλησής του ήταν το αυξανόμενο ενεργειακό σοκ της Ευρώπης, που πυροδοτήθηκε από την κλιμακούμενη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και κυριαρχεί στη σύνοδο κορυφής των Ευρωπαίων ηγετών στις Βρυξέλλες την Πέμπτη.

"Αντί να επικεντρώνονται στα απολύτως αναγκαία μακροπρόθεσμα σχέδια – για το πώς θα γίνει η Ευρώπη πιο ανταγωνιστική σε αυτόν τον ολοένα και πιο ασταθή κόσμο, οι πρωθυπουργοί και οι πρόεδροι [της Ευρώπης] βρίσκονται τώρα σε πανικό για τις τιμές [της ενέργειας], ανησυχώντας για εξοργισμένους ψηφοφόρους και αναζητώντας εναγωνίως βραχυπρόθεσμες λύσεις.

"Ακριβώς όπως στην κρίση μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Διαφορετική σύγκρουση. Ίδιες ευρωπαϊκές διαιρέσεις· ίδια διλήμματα για την ενέργεια. Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε να κινούμαστε σε αυτόν τον φαύλο κύκλο. Κάτι πρέπει να αλλάξει".

Θα ήταν δύσκολο να βρει κανείς υπεύθυνο χάραξης πολιτικής στην Ευρώπη που να διαφωνεί με αυτήν την τελευταία διαπίστωση.

Αλλά μπορεί η Ευρώπη – είτε πρόκειται για ολόκληρη την ήπειρο είτε έστω για τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ, με το ποικιλόμορφο φάσμα βιομηχανιών, ενεργειακών αναγκών και απόψεων για τις ανανεώσιμες πηγές – να εξασφαλίσει πραγματικά τη δική της ενέργεια;

Πολλά έχουν αλλάξει από το 2022, όταν η Ευρώπη αποφάσισε να απεξαρτηθεί σταδιακά από το ρωσικό φυσικό αέριο, το πετρέλαιο και τον άνθρακα και να γίνει πιο ενεργειακά ανεξάρτητη, μετά την εκτεταμένη επίθεση της Μόσχας στην Ουκρανία.

Λαμβάνοντας υπόψη τη φήμη της ΕΕ για αργές διαδικασίες, το μπλοκ κινήθηκε γρήγορα μόλις αποφάσισε να διακόψει τους δεσμούς με τους ρωσικούς ενεργειακούς προμηθευτές. Πλέον μόνο το 2% των εισαγωγών πετρελαίου προέρχεται από τη Ρωσία, κατευθυνόμενο αποκλειστικά προς την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, που διατηρούν φιλικές σχέσεις με τη Μόσχα. Η ΕΕ σχεδιάζει να τερματίσει όλες τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου – συμπεριλαμβανομένου του LNG – έως το επόμενο έτος.

Πρόκειται για μια εντυπωσιακή μεταστροφή σε σχέση με την περίοδο πριν από την εισβολή, όταν η Ρωσία παρείχε περίπου το 55% των εισαγωγών φυσικού αερίου της Γερμανίας, τροφοδοτώντας τις ενεργοβόρες βιομηχανίες της, ιδίως τη χημική και την αυτοκινητοβιομηχανία.

Καθώς οι τιμές της ενέργειας εκτοξεύτηκαν το 2022 ως αντίδραση στην εισβολή και στην ενεργειακή αντιπαράθεση Ρωσίας–Ευρώπης, πολλές χώρες, όπως η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, αναγκάστηκαν να στηρίξουν καταναλωτές και επιχειρήσεις για να πληρώσουν τους λογαριασμούς τους. Ερχόμενο τόσο σύντομα μετά το οικονομικό σοκ της πανδημίας Covid-19, αυτό πίεσε ασφυκτικά κυβερνήσεις που ήδη αντιμετώπιζαν δημοσιονομικές δυσκολίες.

Η "διαφοροποίηση" έγινε λέξη-κλειδί στους διαδρόμους των Βρυξελλών. Η ΕΕ αποφάσισε ότι δεν θα επέτρεπε ποτέ ξανά στον εαυτό της να εξαρτάται τόσο πολύ από έναν και μόνο προμηθευτή ενέργειας.

Όμως τέσσερα χρόνια μετά, η εξάρτηση παραμένει, έστω και από περισσότερους προμηθευτές. Η Ευρώπη βασίζεται πλέον σε μεγάλο βαθμό στη Νορβηγία και τις ΗΠΑ για την ενέργειά της. Η απλή αφαίρεση της Ρωσίας από την εξίσωση δεν έλυσε το πρόβλημα της ενεργειακής ασφάλειας της ηπείρου.

Οι ΗΠΑ του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ έχουν καταστεί βασικός πυλώνας της ενεργειακής τροφοδοσίας της Ευρώπης, αντικαθιστώντας τη Ρωσία.

Η Ευρώπη προχώρησε σε ταχεία μετάβαση από το ρωσικό αέριο μέσω αγωγών στο υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) το 2022. Σήμερα αποτελεί τον μεγαλύτερο εισαγωγέα LNG στον κόσμο και ο μεγαλύτερος μεμονωμένος προμηθευτής της (με ποσοστό 57% των συνολικών εισαγωγών LNG της ΕΕ) είναι οι ΗΠΑ.

Η ενεργοβόρα Γερμανία λαμβάνει πλέον έως και το 96% του LNG της από τις ΗΠΑ. Αυτή η εξάρτηση ίσως εξηγεί γιατί ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς παρέμεινε σιωπηλός όταν καθόταν δίπλα στον Τραμπ στον Λευκό Οίκο πριν από δύο εβδομάδες, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος επέπληττε και απειλούσε να επιβάλει εμπορικό εμπάργκο στην Ισπανία, επειδή δεν του επέτρεψε να χρησιμοποιήσει στρατιωτικές βάσεις στο έδαφός της για επιθέσεις στο Ιράν.

Ίσως η ασθμαίνουσα γερμανική οικονομία και η τρέχουσα δίψα της για αμερικανική ενέργεια να βρίσκονταν στο μυαλό του Μερτς. Ίσως να μην ήθελε να ρισκάρει την οργή του Αμερικανού προέδρου, γνωστού για τη διάθεσή του για εκδίκηση. Όπως και να έχει, δεν ήταν καλή εικόνα για την ευρωπαϊκή ενότητα εκείνη την ημέρα, σημειώνει το BBC.

Από τότε που επέστρεψε στον Λευκό Οίκο πριν από λίγο περισσότερο από έναν χρόνο, ο Τραμπ έχει χρησιμοποιήσει την οικονομική του ισχύ και την ευρωπαϊκή ανάγκη για αμερικανική βοήθεια στην εξεύρεση βιώσιμης ειρήνης στην Ουκρανία, για να πιέσει την ΕΕ να δεσμευτεί για την αγορά ακριβότερου αμερικανικού LNG.

Τον Ιούλιο, ο Τραμπ απείλησε το μπλοκ με επώδυνους δασμούς 30% σε όλες τις εξαγωγές του προς τις ΗΠΑ, με εξαίρεση εμπορεύματα όπως ο χάλυβας που ήδη αντιμετώπιζαν ακόμη υψηλότερες επιβαρύνσεις.

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μετέβη τότε στο γήπεδο γκολφ του Τραμπ στο Τέρνμπερι της Σκωτίας, όπου ο Αμερικανός πρόεδρος έκανε διακοπές και υπέγραψε συμφωνία για δαπάνες 750 δισ. δολαρίων (568 δισ. λιρών) σε αμερικανικό πετρέλαιο, LNG και πυρηνικές τεχνολογίες τα επόμενα τρία χρόνια.

Η ΕΕ υποσχέθηκε να επιβάλει μηδενικούς δασμούς στις αμερικανικές εισαγωγές. Σε αντάλλαγμα, ο Τραμπ "μείωσε" την απειλή δασμών από 30% σε 15% για τις περισσότερες εξαγωγές της ΕΕ προς τις ΗΠΑ.

Η φον ντερ Λάιεν παρουσίασε τη συμφωνία αυτή ως στρατηγική απάντηση για τη μείωση της εξάρτησης της ΕΕ από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα. Ωστόσο, έθεσε το μπλοκ σε σαφή θέση αδυναμίας έναντι των ΗΠΑ.

Η κυβέρνηση Τραμπ, από την πλευρά της, πανηγύρισε τη σύναψη της μεγαλύτερης εμπορικής συμφωνίας στην ιστορία, παρουσιάζοντάς την ως μέσο μείωσης του εμπορικού της ελλείμματος με την ΕΕ και εξασφάλισης τεράστιων ευρωπαϊκών επενδύσεων στην αμερικανική ενέργεια, τον στρατιωτικό εξοπλισμό και άλλους τομείς.

Ωστόσο, δεν είναι καθόλου σαφές ότι η ζήτηση ενέργειας της ΕΕ και οι αμερικανικές εξαγωγές μπορούν να υποστηρίξουν την κλίμακα που προβλέπει η συμφωνία, η οποία βρίσκεται επί του παρόντος υπό συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Η δε ευρωπαϊκή εξάρτηση από το LNG την καθιστά εξαιρετικά ευάλωτη στη μεταβλητότητα των παγκόσμιων τιμών σε περιόδους κρίσης, όπως βλέπουμε τώρα στον Περσικό Κόλπο.

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς στον κόσμο και το πιο κρίσιμο "στενό σημείο" για τη μεταφορά πετρελαίου. Περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου διέρχεται από εκεί. Τα Στενά έχουν ουσιαστικά αποκλειστεί από το Ιράν, με εξαίρεση λίγα πλοία που μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο προς την Ινδία και την Κίνα, μετά τις επιθέσεις Ισραήλ και ΗΠΑ στην Τεχεράνη στις 28 Φεβρουαρίου.

Αν και η Ευρώπη δεν αγοράζει μεγάλες ποσότητες πετρελαίου ή LNG από τη Μέση Ανατολή, και τα δύο είναι παγκόσμιες αγορές: οποιοσδήποτε αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ – τώρα ή στο μέλλον – μπορεί να προκαλέσει άνοδο τιμών η οποία επηρεάζει άμεσα την Ευρώπη, ανεξαρτήτως των περιορισμένων άμεσων εισαγωγών της.

Η ξαφνική έλλειψη προσφοράς, σε συνδυασμό με την αβεβαιότητα για τη διάρκεια της κρίσης, οδήγησε τις τιμές του πετρελαίου να αυξηθούν περίπου κατά 8% και την τιμή του φυσικού αερίου στην Ευρώπη κατά περίπου 20% το πρωί της 2ας Μαρτίου.

"Αυτή η επιλογή μεταξύ ρωσικής ενέργειας και μεταβλητότητας της παγκόσμιας αγοράς είναι μια πολύ κακή επιλογή για την Ευρώπη", αναφέρει ο Dan Marks, ειδικός στην ενεργειακή ασφάλεια στο αμυντικό think tank Royal United Services Institute (Rusi).

Εκτιμά ότι η Ευρώπη θα καταφέρει να εξασφαλίσει ενεργειακές προμήθειες στην τρέχουσα κρίση, παρά το ουσιαστικό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, επειδή η εύπορη ήπειρος μπορεί να πληρώσει περισσότερο από άλλες περιοχές σε περιόδους κρίσης. Το πρόβλημα, όμως, είναι το κόστος και η ανταγωνιστικότητα.

Μακροπρόθεσμα, σημειώνει, η Ευρώπη πρέπει να σκεφτεί πώς θα δημιουργήσει καλύτερα αποθέματα ενέργειας και πώς θα μειώσει ή θα αναδιοργανώσει την κατανάλωση, ώστε να αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο σε αιφνίδιες μεταβολές της προσφοράς, όπως αυτές που βλέπουμε τώρα.

Ο Marks προειδοποιεί επίσης ότι η συνεχιζόμενη εξάρτηση της Ευρώπης από εξωτερικούς παράγοντες, όπως οι ΗΠΑ, για κρίσιμες ενεργειακές προμήθειες δημιουργεί "αστάθμητους παράγοντες" που συχνά δεν λαμβάνονται υπόψη.

Τι θα γινόταν αν ο Τραμπ αποφάσιζε ξαφνικά να κρατήσει την ενέργεια για εσωτερική κατανάλωση στις ΗΠΑ, για να μειώσει τις τιμές της βενζίνης ή ως τρόπο τιμωρίας ευρωπαϊκών χωρών επειδή δεν έστειλαν άμεσα πολεμικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ για να διατηρήσουν ανοιχτή τη θαλάσσια οδό, όπως ζήτησε αυτή την εβδομάδα;

Ο Marks αναφέρει επίσης την πιθανότητα οι ΗΠΑ να υποστούν στο μέλλον σοβαρές καταιγίδες ή πυρκαγιές που θα καταστρέψουν τερματικούς σταθμούς LNG.

"Πρόκειται για συσσώρευση κινδύνων. Δεν υπάρχουν εύκολες απαντήσεις εδώ", καταλήγει.

Ακόμη και η αυξημένη χρήση φυσικού αερίου από τη δημοκρατική σύμμαχο Νορβηγία συνοδεύεται από προκλήσεις.

Η Νορβηγία είναι πλέον ο μεγαλύτερος προμηθευτής φυσικού αερίου της ΕΕ, έχοντας ουσιαστικά αντικαταστήσει τη Ρωσία, καλύπτοντας το ένα τρίτο της ετήσιας κατανάλωσης φυσικού αερίου του μπλοκ και το ήμισυ του Ηνωμένου Βασιλείου.

Έχει επίσης καταστήσει σαφές ότι ήδη λειτουργεί κοντά στο μέγιστο της παραγωγής της. Αυτό δημιουργεί δίλημμα για την ΕΕ, καθώς η αύξηση της προσφοράς θα απαιτούσε νέες έρευνες και επενδύσεις.

Το Όσλο υποστηρίζει ότι η ΕΕ υπονομεύει τον εαυτό της με σχέδια για τερματισμό της ανάπτυξης πετρελαίου και φυσικού αερίου στην ευρωπαϊκή Αρκτική στο πλαίσιο της προσπάθειας αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής. Επισημαίνει ότι η Ρωσία έχει μεγάλα σχέδια για επέκταση της παραγωγής LNG στη ρωσική Αρκτική.

Η Νορβηγία ασκεί έντονες πιέσεις στις Βρυξέλλες για αλλαγή πολιτικής. Πρόκειται για έναν μόνο από τους πολλούς τρόπους με τους οποίους οι περιβαλλοντικές αποφάσεις εμπλέκονται στη δίνη της ευρωπαϊκής ενεργειακής συζήτησης.

Η αναζήτηση άμεσων λύσεων κυριαρχεί στη σύνοδο κορυφής της ΕΕ που διεξάγεται από το πρωί της Πέμπτης. Πολλοί ηγέτες ανησυχούν βαθιά ότι η εκτίναξη των τιμών της ενέργειας και οι πιθανές πληθωριστικές πιέσεις (σε συνδυασμό με ενδεχόμενες προσφυγικές ροές προς την Ευρώπη λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή) θα αποξενώσουν τους ψηφοφόρους και θα ενισχύσουν λαϊκιστικά εθνικιστικά κόμματα τόσο της άκρας και υπερσυντηρητικής δεξιάς όσο και της ριζοσπαστικής αριστεράς.

"Είναι κρίσιμο να μειώσουμε τον αντίκτυπο στο κόστος [από τον πόλεμο με το Ιράν]", δήλωσε αυτή την εβδομάδα η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ενόψει της συνόδου. "Πρέπει να προσφέρουμε άμεση ανακούφιση… [Χρειαζόμαστε] μια συνολική προσέγγιση για το πώς θα μειωθούν οι λογαριασμοί ενέργειας των πολιτών".

Οι ηγέτες της ΕΕ εξετάζουν την αναθεώρηση φόρων, την επιβολή ανώτατων τιμών για τους καταναλωτές και άλλα μέτρα ως γρήγορες λύσεις για τις βιομηχανίες που δοκιμάζονται.

Εκτός ΕΕ, η βρετανική κυβέρνηση δέχεται επίσης πιέσεις να στηρίξει τα νοικοκυριά απέναντι στο αυξανόμενο ενεργειακό κόστος. Την περασμένη εβδομάδα, η Βρετανή υπουργός Οικονομικών Ρέιτσελ Ριβς δήλωσε ότι οι υπηρεσίες του υπουργείου επανεξετάζουν την προπαρασκευαστική εργασία που είχε γίνει κατά την ενεργειακή κρίση του 2022.

Οι κυβερνήσεις της ΕΕ έχουν επίσης ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιταχύνει την επέκταση του εξηλεκτρισμού σε όλο το μπλοκ, διατηρώντας παράλληλα το κόστος υπό έλεγχο.

Γνωρίζουν ότι η Κίνα βρίσκεται ήδη πολύ μπροστά σε αυτή τη διαδικασία. Είναι αλήθεια ότι, ως ο μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο, έχει πληγεί από τον ντε φάκτο αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ. Ωστόσο, το Πεκίνο ακολουθεί εδώ και καιρό στρατηγική ενεργειακής ασφάλειας σχεδιασμένη ακριβώς για τέτοιες στιγμές.

Στον πυρήνα της βρίσκεται ο εξηλεκτρισμός: η μετατόπιση μεγαλύτερου μέρους της οικονομίας μακριά από την άμεση κατανάλωση πετρελαίου και φυσικού αερίου. Στόχος είναι η μείωση της έκθεσης στις ευμετάβλητες αγορές ενέργειας που επηρεάζονται από γεωπολιτικές αναταράξεις.

Περισσότερο από το 30% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας της Κίνας προέρχεται πλέον από ηλεκτρική ενέργεια, σε σύγκριση με λίγο πάνω από 20% παγκοσμίως και λιγότερο από το 25% στην ΕΕ.

Πολιτικές που στοχεύουν τόσο στην ενεργειακή ασφάλεια όσο και στη μείωση των εκπομπών ρύπων έχουν οδηγήσει στο να είναι πάνω από τα μισά αυτοκίνητα που πωλούνται στην Κίνα ηλεκτρικά, αντί για οχήματα με κινητήρες εσωτερικής καύσης.

Ωστόσο, σε αντίθεση με την Κίνα, στην ΕΕ επικρατεί διχασμός. Υποστηρικτές και αντίπαλοι των πράσινων πολιτικών και των εναλλακτικών ενεργειακών πηγών χρησιμοποιούν τον πόλεμο στο Ιράν για να ενισχύσουν τις διαφορετικές τους θέσεις.

Ο πρωθυπουργός του Βελγίου, Μπαρτ ντε Βέβερ, προκάλεσε έκπληξη το σαββατοκύριακο, ακόμη και σε μέλη της κυβέρνησής του, καλώντας την ΕΕ να εξομαλύνει τις σχέσεις με τη Ρωσία ώστε να ανακτήσει πρόσβαση σε φθηνή ενέργεια.

"Είναι κοινή λογική", υποστήριξε. "Κατ’ ιδίαν, Ευρωπαίοι ηγέτες μου λένε ότι έχω δίκιο, αλλά κανείς δεν τολμά να το πει δημόσια".

Κατά καιρούς ακούγονται παρόμοιες απόψεις, εκτός καταγραφής, και από τμήματα της γερμανικής βιομηχανίας. Το ακροδεξιό κόμμα AfD, που προηγείται στις δημοσκοπήσεις στη Γερμανία, ζητά την άμεση άρση των κυρώσεων κατά της Ρωσίας.

Σε άλλα μέρη της Ευρώπης, το αυξανόμενο ενεργειακό κόστος που προκαλείται από τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή χρησιμοποιείται ως ακόμη ένα επιχείρημα για την αποδυνάμωση του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών (ETS) της ΕΕ, που λειτουργεί εδώ και δύο δεκαετίες.

Το ETS υποχρεώνει τις βιομηχανίες να πληρώνουν για τις εκπομπές άνθρακα, με στόχο τη σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα μακροπρόθεσμα.

Στη σύνοδο κορυφής της Πέμπτης υπάρχει ήδη αντιπαράθεση μεταξύ των χωρών που θέλουν να διατηρήσουν το ETS και εκείνων που επιδιώκουν την αποδυνάμωση ή την κατάργησή του.

Ορισμένα κράτη-μέλη, όπως η Ισπανία, η Σουηδία και η Δανία, έχουν καταστήσει σαφές ότι η αποδυνάμωση του ETS θα τιμωρούσε τις εταιρείες που έχουν επενδύσει στον εκσυγχρονισμό και την πράσινη μετάβαση, επιβραβεύοντας όσες παραμένουν εξαρτημένες από τα ορυκτά καύσιμα.

Από την άλλη πλευρά, χώρες της Κεντρικής Ευρώπης αντιτίθενται θεμελιωδώς στο ETS, ενώ η Αυστρία και η Ιταλία θέλουν να αντιμετωπίσουν τον αντίκτυπό του στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας.

Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι δήλωσε την περασμένη εβδομάδα: "Με το ξέσπασμα της κρίσης στη Μέση Ανατολή, το ζήτημα των τιμών της ενέργειας έχει καταστεί ακόμη πιο σημαντικό, γι’ αυτό σε ευρωπαϊκό επίπεδο ζητούμε την άμεση αναστολή της εφαρμογής του ETS στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας".

Μία πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία αναγνωρίζει ότι το ETS χρειάζεται αναμόρφωση, είναι να χρησιμοποιηθούν τα έσοδα από το σύστημα για τη στήριξη βιομηχανιών που πλήττονται από το αυξανόμενο κόστος.

"Ζούμε σε έναν πολύπλοκο κόσμο συμβιβασμών", υπογράμμισε ο Georg Zachmann, ειδικός σε θέματα ενέργειας και κλίματος στο think tank Bruegel στις Βρυξέλλες.

"Αν η Ευρώπη θέλει να επενδύσει στην πυρηνική ή την ανανεώσιμη ενέργεια για να γίνει πιο αυτάρκης και ενεργειακά ασφαλής, αυτό θα πάρει χρόνο".

Χαρακτηρίζει "τρέλα" το γεγονός ότι η ηλιόλουστη νότια Ιταλία δεν εγκαθιστά περισσότερα ηλιακά πάνελ, για παράδειγμα.

"Χρειάζεται ένα μακροπρόθεσμο σχέδιο, αλλά και ρεαλιστικό. Η ΕΕ έχει ένα τέτοιο, αλλά οι νέοι στόχοι για το 2030 και ιδιαίτερα για το 2040 είναι πολύ φιλόδοξοι".

Η ΕΕ έχει θέσει νομικά δεσμευτικό στόχο για μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 90% έως το 2040 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. "Είναι πράγματι εφικτό;" διερωτάται.

Ο Zachmann σημειώνει ότι οι κυβερνήσεις φοβούνται και το κόστος. "Η Ευρώπη θέλει σε γενικές γραμμές να απομακρύνει το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο από το ενεργειακό μείγμα, αλλά οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής είναι ευαίσθητοι στο κόστος" και στις αντιδράσεις των ψηφοφόρων.

Πολιτικοί λόγοι δυσκολεύουν επίσης τη στενότερη συνεργασία ΕΕ–Ηνωμένου Βασιλείου στον τομέα της ενέργειας.

"Σε επίπεδο κλάδου, τόσο στην ΕΕ όσο και στο Ηνωμένο Βασίλειο υπάρχει διάθεση για περισσότερη συνεργασία, γιατί έχει νόημα. Από καθαρά οικονομική άποψη, όλοι θα ωφελούνταν".

Ωστόσο, η σκιά του Brexit βαραίνει τη συζήτηση. Τελικά, η ΕΕ βασίζεται στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη σωστή λειτουργία της ενιαίας αγοράς. "Και το Ηνωμένο Βασίλειο δεν το αποδέχεται".

Ο Dan Marks εκτιμά ότι η ΕΕ πρέπει να κινηθεί πιο ευέλικτα και ότι το Ηνωμένο Βασίλειο θα μπορούσε να είναι πιο φιλόδοξο στη συνεργασία για την ενέργεια.

"Η πραγματικότητα που αντιμετωπίζει η Ευρώπη θα φέρνει συνεχώς τις δύο πλευρές πιο κοντά", λέει. "Το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτει τον μεγαλύτερο στόλο υπεράκτιων αιολικών πάρκων και τα μεγαλύτερα σχέδια για τη Βόρεια Θάλασσα, ενώ η βρετανική κυβέρνηση θα θέλει να διασφαλίσει ότι σε περίπτωση κρίσης η Γαλλία δεν θα διακόψει την παροχή ενέργειας προς το Ηνωμένο Βασίλειο", προσθέτει. Υπάρχει αμοιβαίο συμφέρον για διασφαλισμένη ενεργειακή ασφάλεια.

Θα αποδειχθεί άραγε ο πόλεμος στο Ιράν σημείο καμπής για την Ευρώπη στην προσπάθειά της να επιτύχει – ή έστω να σημειώσει σημαντική πρόοδο – προς την ενεργειακή ασφάλεια;

"Κάθε φορά που υπάρχει κρίση πετρελαίου και φυσικού αερίου, όλοι πιστεύουν ότι πρόκειται για σημείο καμπής", λέει ο Marks.

"Ανατρέξτε στις δεκαετίες του 1970 και 1980 και στο αμερικανικό Κογκρέσο που εξέταζε τρόπους μείωσης της εξάρτησης και της κατανάλωσης ενέργειας. Τώρα είναι 2026 και, να που, έχουμε άλλη μία κρίση φυσικού αερίου και είμαστε εξίσου εκτεθειμένοι όσο και τότε"

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πρόκειται για μια κρίσιμη στιγμή. Οι ηγέτες της ΕΕ που συναντώνται στις Βρυξέλλες το γνωρίζουν πολύ καλά. Το ερώτημα είναι αν έχουν την ενότητα ή το θάρρος να αλλάξουν ουσιαστικά τα πράγματα, καταλήγει το BBC.