Κωνσταντινούπολη,Σεπτέμβριος  1955

• "Σεπτεμβριανά" ή αλλιώς το πογκρόμ που εξαπέλυσε ο τουρκικός όχλος, υπό την καθοδήγηση της κυβέρνησης Μεντερές, εναντίον της πολυπληθούς και ευημερούσας ελληνικής κοινότητας της Κωνσταντινούπολης στις 6 και 7 Σεπτεμβρίου 1955. 

• Αποτέλεσμα, οι 100.000 Έλληνες που ζούσαν εκείνη την περίοδο στην Πόλη να συρρικνωθούν σταδιακά και σήμερα μόλις και μετά βίας να ξεπερνούν τις 2.000.

Το 1955 τη γειτονική μας χώρα κυβερνούσε ο... Αντνάν Μεντερές -ένας «πρώιμος Ερντογάν»- και το Δημοκρατικό Κόμμα. Ο Μεντερές έπαιζε αρκετά το μουσουλμανικό χαρτί, προκαλώντας εκνευρισμό στο κεμαλικό κατεστημένο της χώρας. Το αποδεικνύουν και τα χιλιάδες τζαμιά που κτίστηκαν επί πρωθυπουργίας του.

Η οικονομική κατάσταση στην Τουρκία δεν ήταν ανθηρή, ενώ ο εθνικιστικός πυρετός ανέβαινε, καθώς οι Ελληνοκύπριοι διεκδικούσαν την ένωση της μεγαλονήσου με την Ελλάδα. 
Ήταν μια καλή αφορμή για τους τούρκους ηγέτες να αποσπάσουν την κοινή γνώμη από τα προβλήματά της, στρέφοντάς την κατά της ελληνικής μειονότητας που ευημερούσε. Στις 28 Αυγούστου 1955 ο Μεντερές ισχυρίστηκε δημόσια ότι οι Ελληνοκύπριοι σχεδίαζαν σφαγές κατά των Τουρκοκυπρίων.

Η αφορμή για το Πογκρόμ κατά του Ελληνισμού της Πόλης δόθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου, με την έκρηξη ενός αυτοσχέδιου μηχανισμού στο Τουρκικό Προξενείο της Θεσσαλονίκης, που στεγαζόταν και στεγάζεται και σήμερα στο σπίτι, όπου γεννήθηκε ο Κεμάλ Ατατούρκ, ο ιδρυτής του σύγχρονου τουρκικού κράτους.
Ως δράστης συνελήφθη από τις ελληνικές αρχές ο Οκτάι Εγκίν, ένας μουσουλμάνος σπουδαστής από την Κομοτηνή, που αργότερα περιεβλήθη το φωτοστέφανο του ήρωα.
Τιμήθηκε στην Τουρκία και διορίστηκε κυβερνήτης σε επαρχία. Χρόνια αργότερα σε μία συνέντευξή του στην Ελευθεροτυπία αρνήθηκε οποιαδήποτε σχέση με το συμβάν και θεώρησε τον εαυτό του θύμα των ελληνικών αρχών.

Από την έκρηξη στο σπίτι του Ατατούρκ προκλήθηκαν μόνο μικρές υλικές ζημίες στις τζαμαρίες του κτιρίου, αλλά οι τουρκικές εφημερίδες εκμεταλλεύτηκαν το γεγονός, μεγαλοποιώντας και διαστρεβλώνοντάς το, κατόπιν κυβερνητικών οδηγιών.
Πρωτοσέλιδοι τίτλοι, όπως «Έλληνες τρομοκράτες κατέστρεψαν το πατρικό σπίτι του Ατατούρκ» της «Ισταμπούλ Εξπρές» και δημοσίευση μιας σειράς από παραποιημένες φωτογραφίες του συμβάντος, προκάλεσαν «αυθόρμητες» διαδηλώσεις στην Πλατεία Ταξίμ το απόγευμα της ίδιας μέρας.

Στις 5 το απόγευμα, το μαινόμενο πλήθος των 50.000 ατόμων στράφηκε κατά των ελληνικών περιουσιών στη συνοικία Πέραν.
Οι λεηλασίες κράτησαν μέχρι τις πρωινές ώρες της 7ης Σεπτεμβρίου, όταν επενέβη ο Στρατός, καθώς η κατάσταση κινδύνευε να τεθεί εκτός ελέγχου. Μέχρι τότε, οι αρχές παρέμειναν απαθείς, όταν δεν διευκόλυναν τους πλιατσικολόγους στο έργο.
Ο μηχανισμός του Δημοκρατικού Κόμματος, που ήλεγχε τα συνδικάτα, έπαιξε καταλυτικό ρόλο στα έκτροπα.

Μεγάλος αριθμός διαδηλωτών μεταφέρθηκε από τη Δυτική Μικρά Ασία δωρεάν, αντί αμοιβής 6 δολαρίων, που ουδέποτε τους δόθηκε. 4.000 ταξί τους μετέφεραν στον χώρο των ταραχών, ενώ φορτηγά του Δήμου της Κωνσταντινούπολης είχαν αναπτυχθεί σε επίκαιρα σημεία της Πόλης, φορτωμένα με τσεκούρια, φτυάρια, ρόπαλα, αξίνες, σφυριά, σιδερένιους λοστούς και μπιτόνια βενζίνης, απαραίτητα σύνεργα για τον όχλο των επιδρομέων, που επέπεσε επί των ελληνικών καταστημάτων με τα συνθήματα «Θάνατος στους γκιαούρηδες», «Σπάστε, γκρεμίστε, είναι γκιαούρης», «Σφάξτε του έλληνες προδότες», «Κάτω η Ευρώπη» και «Εμπρός να βαδίσουμε κατά της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης». Την οργή του όχλου δεν γλύτωσαν και κάποια καταστήματα αρμενικής και εβραϊκής ιδιοκτησίας.

Άνδρες και γυναίκες βιάστηκαν και σύμφωνα με τη μαρτυρία του γνωστού τούρκου συγγραφέα Αζίζ Νεσίν, πολλοί ιερείς εξαναγκάστηκαν να υποστούν περιτομή, με θύμα ένα αρμένιο παπά. 16 Έλληνες έχασαν τη ζωή τους και 32 τραυματίστηκαν.

Έκτροπα κατά των Ελλήνων δεν έγιναν μόνο στην Κωνσταντινούπολη, αλλά και στη Σμύρνη.
Το πρωί της 7ης Σεπτεμβρίου τούρκοι εθνικιστές έκαψαν το ελληνικό περίπτερο στη Διεθνή Έκθεση της Σμύρνης.
Στη συνέχεια, κατέστρεψαν το νεόκτιστο εκκλησάκι της Αγίας Φωτεινής, ενώ λεηλάτησαν σπίτια ελλήνων στρατιωτικών, που υπηρετούσαν στο Στρατηγείο του ΝΑΤΟ.

Ο πρωθυπουργός Μεντερές σε δηλώσεις του ισχυρίστηκε ότι το πογκρόμ κατά των Ελλήνων ήταν έργο των κομμουνιστών. Ένας ισχυρισμός που κατέπεσε αυτοστιγμεί και από τις αναφορές των ξένων πρεσβειών στην Άγκυρα προς τις κυβερνήσεις τους, που επισήμαιναν τις μεγάλες ευθύνες των τουρκικών αρχών.

Η κυβέρνηση Παπάγου προσπάθησε να διεθνοποιήσει το θέμα, αλλά χωρίς σημαντικά αποτελέσματα.
Αμερικανοί και Βρετανοί δεν ήταν διατεθειμένοι να ασκήσουν πιέσεις στην Τουρκία, πολύτιμο σύμμαχό τους κατά τη διάρκεια του «Ψυχρού Πολέμου». Οι νατοϊκοί σύμμαχοί μας είπαν ξεκάθαρα να ξεχάσουμε το συμβάν. Μόνο το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών από τους διεθνείς οργανισμούς απαίτησε από την Τουρκία εξηγήσεις για την καταστροφή του 90% των ορθόδοξων ναών στην Κωνσταντινούπολη. Πάντως, τον Αύγουστο του 1995 η αμερικανική Γερουσία με απόφασή της κάλεσε τον Πρόεδρο Κλίντον να ανακηρύξει την 6η Σεπτεμβρίου Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Πογκρόμ.

Το Πογκρόμ κατά του Ελληνισμού της Πόλης προκάλεσε:

• τον θάνατο 16 Ελλήνων και τον τραυματισμό 32
• τον θάνατο ενός Αρμένιου
• τον βιασμό 12 Ελληνίδων
• τον βιασμό αδιευκρίνιστου αριθμού ανδρών (εξαναγκάστηκαν να υποστούν περιτομή)
• την καταστροφή:
• 4.348 εμπορικών καταστημάτων,
• 110 ξενοδοχείων,
• 27 φαρμακείων,
• 23 σχολείων,
• 21 εργοστασίων,
• 73 εκκλησιών,
• περίπου 1000 κατοικιών, όλα ελληνικής ιδιοκτησίας.

Το οικονομικό κόστος των ζημιών ανήλθε σε 150 εκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς, ενώ η ελληνική κυβέρνηση τις υπολόγισε σε 500.000.000 δολάρια.
Η οικονομική αιμορραγία και ο φόβος ανάγκασαν χιλιάδες έλληνες ομογενείς να μεταναστεύσουν στην Ελλάδα.

Αργότερα, το τουρκικό κράτος διά του προέδρου Τζελάλ Μπαγιάρ υποσχέθηκε αποζημίωση για την καταστροφή των ελληνικών περιουσιών. Στην καλύτερη των περιπτώσεων δεν ξεπέρασε το 20% των απαιτήσεών τους, με δεδομένο ότι τα περιουσιακά τους στοιχεία είχαν υποτιμηθεί δραματικά.

Πολλές λεπτομέρειες για τα Σεπτεμβριανά ήλθαν στο φως το 1961, κατά τη διάρκεια της δίκης για εσχάτη προδοσία του ανατραπέντος από τους στρατιωτικούς πρωθυπουργού Αντνάν Μεντερές, ο οποίος τελικά δεν γλύτωσε από την αγχόνη.
Πολύτιμα στοιχεία προσκομίζει και το βιβλίο του διαπρεπούς ελληνοαμερικανού βυζαντινολόγου Σπύρου Βρυώνη «The Mechanism of catastrophe: The Turkish Pogrom οf September 6-7, 1955 and the destruction of Greek Community of Istambul (Greekworks.com, New York, 2005).

Η εποχική εικόνα για τον χειμώνα 2026-2027 δείχνει αρνητική ανωμαλία στις χιονοπτώσεις πάνω από την Ελλάδα, δηλαδή τάση για συνολικά λιγότερες χιονοπτώσεις σε σχέση με τα κλιματικά φυσιολογικά επίπεδα της περιόδου Δεκεμβρίου-Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου. Το σήμα είναι περισσότερο εμφανές στην ηπειρωτική Ελλάδα, ενώ αρνητικές αποκλίσεις καταγράφονται και σε μεγάλο μέρος του Αιγαίου.

Στον χάρτη του ECMWF κυριαρχούν πάνω από τη χώρα κίτρινες, πορτοκαλί και σε αρκετές περιοχές πιο σκούρες πορτοκαλοκόκκινες αποχρώσεις, οι οποίες στην κλίμακα του συγκεκριμένου προϊόντος αντιστοιχούν σε αρνητική απόκλιση της χιονόπτωσης από τον μέσο όρο της κλιματικής περιόδου αναφοράς.

Η συγκεκριμένη εποχική τάση δείχνει ότι οι πεδινές και χαμηλού υψομέτρου περιοχές της Ελλάδας ενδέχεται να έχουν περιορισμένες πιθανότητες για συχνές χιονοπτώσεις.

Ακόμη και σε περιπτώσεις οργανωμένων κακοκαιριών με αξιόλογες βροχοπτώσεις, οι θερμοκρασίες ενδέχεται αρκετές φορές να μην είναι αρκετά χαμηλές ώστε τα φαινόμενα να μετατρέπονται σε χιόνι στα χαμηλότερα υψόμετρα.

Το σκηνικό αυτό συνδέεται με την πιθανή επικράτηση συχνότερων δυτικών και νοτιοδυτικών ρευμάτων, τα οποία μεταφέρουν σχετικά ήπιες και υγρές αέριες μάζες από τον Ατλαντικό προς την Ευρώπη και τη Μεσόγειο.

Για την Ελλάδα, μια τέτοια κυκλοφορία θα μπορούσε να μεταφραστεί σε αρκετές βροχές, χωρίς όμως αντίστοιχη συχνότητα χιονοπτώσεων, ιδιαίτερα στα πεδινά.

Σημαντικό παράγοντα στη διαμόρφωση της μεγάλης κλίμακας ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας αποτελεί η ισχυρή ανάπτυξη του El Niño στον τροπικό Ειρηνικό.

Η εξέλιξή του αναμένεται να επηρεάσει την παγκόσμια ατμοσφαιρική κυκλοφορία και, κατ’ επέκταση, τη θέση και τη συμπεριφορά του αεροχειμάρρου πάνω από την Ευρώπη.

Παράλληλα, η παρουσία χαμηλών βαρομετρικών πιέσεων στον Ατλαντικό και αντικυκλωνικών εξάρσεων προς τη Μεσόγειο θα μπορούσαν να διαμορφώσουν μια κυκλοφορία που δεν ευνοεί συχνά την κάθοδο πολύ ψυχρών αερίων μαζών προς την Ελλάδα.

Το σημαντικότερο στοιχείο στην ερμηνεία της εποχικής πρόγνωσης είναι ότι το αρνητικό σήμα δεν σημαίνει πως η Ελλάδα δεν θα δει χιόνια.

Το ECMWF αποτυπώνει πιθανότητες και μέσες τάσεις για ένα ολόκληρο τρίμηνο και όχι συγκεκριμένα καιρικά επεισόδια.

Ένας χειμώνας μπορεί να είναι συνολικά θερμότερος και λιγότερο χιονισμένος από τα κανονικά επίπεδα, αλλά παράλληλα να περιλαμβάνει μία ή δύο ισχυρές ψυχρές εισβολές. Μέσα σε λίγες ημέρες, ένα τέτοιο επεισόδιο θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικές χιονοπτώσεις ακόμη και σε χαμηλά υψόμετρα.

Επομένως, δεν μπορεί από τώρα να αποκλειστεί ένας μεγάλος χιονιάς στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη ή σε άλλες περιοχές της χώρας.

Το εάν και πότε θα σημειωθεί μια τέτοια εξέλιξη θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο πολύ ψυχρές αρκτικές ή ηπειρωτικές αέριες μάζες θα καταφέρουν να κινηθούν προς τα Βαλκάνια και στη συνέχεια να κατέλθουν προς την Ελλάδα.

Στα ορεινά, και ιδιαίτερα στα υψηλότερα υψόμετρα, οι χιονοπτώσεις δεν αποκλείονται σε καμία περίπτωση.

Ακόμη και ένας γενικά ήπιος χειμώνας μπορεί να δώσει σημαντικές ποσότητες χιονιού στα ελληνικά βουνά όταν περάσουν οργανωμένα συστήματα κακοκαιρίας.

Ωστόσο, ούτε για τις ορεινές περιοχές προκύπτει από τη συγκεκριμένη εποχική εκτίμηση κάποιο ισχυρό θετικό σήμα για ασυνήθιστα μεγάλες ποσότητες χιονιού. Η γενική τάση πάνω από τη χώρα παραμένει αρνητική ως προς τη συνολική χιονόπτωση.

Με βάση την τελευταία εποχική εκτίμηση, η πρώτη εικόνα για την Ελλάδα συνοψίζεται ως εξής:

Με απλά λόγια, η εποχική πρόγνωση του ECMWF δεν δείχνει έναν ιδιαίτερα χιονισμένο ελληνικό χειμώνα για το 2026-2027. Δείχνει μια τάση για λιγότερο χιόνι από το κανονικό, κυρίως στα χαμηλά υψόμετρα.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι απουσιάζει το ενδεχόμενο μιας μεγάλης χειμερινής έκπληξης. Ένα ισχυρό επεισόδιο ψυχρής εισβολής μπορεί να εκδηλωθεί μέσα σε έναν κατά τα άλλα ήπιο χειμώνα και να προκαλέσει σημαντικές χιονοπτώσεις ακόμη και σε περιοχές όπου συνολικά οι χιονοπτώσεις της σεζόν θα κινηθούν κάτω από τον μέσο όρο.

Μία τέτοια εξέλιξη έχει προεξοφληθεί από την αγορά, όπως φαίνεται από την πορεία του euribor - τριών μηνών και ενός μήνα - με βάση το οποίο υπολογίζεται η δόση για τα δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου.

Το Euribor τριών μηνών διαμορφωνόταν στα μέσα της εβδομάδας στο 2,65% από 2,46% στις αρχές Αυγούστου και 2,31% στις αρχές Ιουλίου. Μικρότερη ήταν η προσαρμογή του Euribor ενός μήνα, το οποίο αυξήθηκε στο 2,30% από 2,24% και 2,20%, αντίστοιχα.

Το σήμα για τη νέα αύξηση έδωσε, όπως και τον Ιούνιο, πρώτα η Ιζαμπελ Σνάμπελ, μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου της ΕΚΤ, τονίζοντας ότι ο πληθωρισμός θα κινείται πιθανόν πάνω από τον στόχο του 2% για μεγάλο χρονικό διάστημα λόγω του αντίκτυπου που έχει η διαμάχη για τα Στενά του Ορμούζ στις τιμές ενέργειας, αλλά και την καλύτερη από το αναμενόμενο πορείας της οικονομίας.

Τα τελευταία στοιχεία της Eurostat έδειξαν ότι ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη αυξήθηκε στο 3,3% τον Αύγουστο σε ετήσια βάση από 2,9% τον Ιούλιο, με τον δομικό πληθωρισμό - που δεν περιλαμβάνει τις τιμές της ενέργειας και των τροφίμων - να υποχωρεί ελαφρά στο 2,4% από 2,5%.

Η άποψη που επικρατεί πάντως στην κεντρική τράπεζα είναι ότι οι τιμές της ενέργειας θα επηρεάζουν όλο και περισσότερο τις τιμές και άλλων προϊόντων και υπηρεσιών, αν δεν αυξηθούν τα επιτόκια. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στην τιμή του φυσικού αερίου στην Ευρώπη (TTF), η οποία ξεπέρασε τα 70 ευρώ ανά μεγαβατώρα την περασμένη εβδομάδα, τα υψηλότερα επίπεδα από τα τέλη του 2022, όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση είχε αποκοπεί απότομα από τις προμήθειες ρωσικού αερίου.

Η τιμή του TTF στην αρχή του 2026 ανερχόταν μόλις στα 27 ευρώ, δηλαδή έχει υπερδιπλασιαστεί. Για την ΕΕ, ο αντίκτυπος στην οικονομία από την αύξηση στις τιμές του φυσικού αερίου είναι πιο σημαντικός από την άνοδο της τιμής του πετρελαίου, η οποία κυμάνθηκε την περασμένη εβδομάδα κοντά στα 95 δολάρια το βαρέλι από 60 δολάρια στην αρχή του 2026. Καθώς η πληρότητα των αποθηκών φυσικού αερίου στην ΕΕ είναι ακόμη σχετικά χαμηλή - στο 65% από 82% κατά μέσο όρο την προηγούμενη 5ετία - υπάρχει κίνδυνος να παραμείνουν οι τιμές στα σημερινά υψηλά επίπεδα ή να αυξηθούν περαιτέρω, αν δεν υπάρξει εκτόνωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή και ο χειμώνας στην Ευρώπη είναι βαρύς.

Στην προοπτική αύξησης των επιτοκίων την ερχόμενη Πέμπτη αναφέρθηκε και ο πρόεδρος της γερμανικής κεντρικής τράπεζας, Γιόαχιμ Νάγκελ. «Οι αγορές προεξοφλούν, με πιθανότητα πάνω από 95%, ότι θα αυξήσουμε τα επιτόκια στη συνεδρίαση του Σεπτεμβρίου και θα έλεγα ότι οι αγορές έχουν μία μάλλον καλή κατανόηση για το πώς είναι πιθανό να αντιδράσουμε σε αυτό το στάδιο», είπε ο επικεφαλής της Μπούντεσμπανκ, αποφεύγοντας να αναφερθεί σε ενδεχόμενη περαιτέρω αύξηση των επιτοκίων στο μέλλον, παραπέμποντας στην πάγια θέση της ΕΚΤ ότι οι αποφάσεις θα λαμβάνονται σε κάθε συνεδρίαση με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία. Οι επενδυτές, πάντως, αναμένουν μία ακόμη αύξηση των επιτοκίων από τον Δεκέμβριο έως την Άνοιξη.

Η ΕΚΤ ήταν η πρώτη από τις μεγάλες κεντρικές τράπεζες που αύξησε τα επιτόκια, λόγω του πολέμου στο Ιράν, αλλά είναι πιθανό να την ακολουθήσει η αμερικανική κεντρική τράπεζα (Fed). Ο πρόεδρός της, Κέβιν Γουόρς, δήλωσε ότι ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ - που έτρεχε με ετήσιο ρυθμό 3,4% τον Ιούλιο - είναι υψηλός και αν δεν μειωθεί θα «έχουμε δουλειά να κάνουμε», αφήνοντας να εννοηθεί ότι θα αυξηθούν τα επιτόκια. Το βασικό επιτόκιο της Fed είναι μεγαλύτερο από της ΕΚΤ και διαμορφώνεται στο εύρος 3,50% έως 3,75%.

πηγη CNN

Αυτή η viral τάση, που έχει πλημμυρίσει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με χιουμοριστικά βίντεο, κρύβει πίσω από την ανέκφραστη μάσκα της μια πολύ πιο βαθιά και ανησυχητική πραγματικότητα. Δεν πρόκειται για απλή αγένεια των νεότερων, αλλά για την πρώτη ορατή παρενέργεια μιας κοινωνίας που, εξαιτίας της τεχνολογίας, ξεμαθαίνει σταδιακά να μιλάει.

Το φαινόμενο αυτό ξεπερνά τα όρια των αστείων μεταξύ των γενεών. Η σάτιρα γύρω από το «κενό βλέμμα της Γενιάς Ζ» (Gen Z stare) στο TikTok λειτουργεί επειδή αποτυπώνει μια απτή πραγματικότητα: πλέον επικοινωνούμε, στην κυριολεξία, λιγότερο.

Μελέτη που δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Perspectives on Psychological Science, βασισμένη σε δείγμα άνω των 2.000 ατόμων, την οποία επικαλείτο η Washington Post, αποκαλύπτει ότι οι πολίτες αρκετών χωρών χρησιμοποιούν περίπου 300 λέξεις λιγότερες την ημέρα, χάνοντας δύο έως τρία λεπτά καθημερινής ομιλίας, με την πάροδο κάθε έτους. Αυτή η φθίνουσα πορεία, η οποία μεταφράζεται σε συνολική μείωση 28% κατά την περίοδο 2005-2019, εμφανίζεται ιδιαίτερα έντονη στις ηλικίες κάτω των 25 ετών.

Το εύρημα εγείρει το προφανές ερώτημα για την επιρροή των smartphone, των γραπτών μηνυμάτων, της τηλεργασίας και των υπολοίπων τεχνολογιών που επιτρέπουν πλέον τη διεκπεραίωση της καθημερινότητας χωρίς τη χρήση προφορικού λόγου.

Η Βαλέρια Πφάιφερ, επικεφαλής της μελέτης και επίκουρη καθηγήτρια ψυχολογίας και συμβουλευτικής στο Πανεπιστήμιο του Μιζούρι στο Κάνσας Σίτι, οδηγήθηκε στη συγκεκριμένη διαπίστωση εντελώς τυχαία. Κατά τη διάρκεια έρευνας για τις διαφορές των φύλων στην ομιλία, εντόπισε μια απροσδόκητη τάση στα δεδομένα: η συχνότητα του λόγου παρουσίαζε κάμψη.

Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, η ομιλία δεν αποτελούσε απλώς μέσο επικοινωνίας, αλλά τον κύριο και αυτονόητο τρόπο αλληλεπίδρασης. Οι καθημερινές δραστηριότητες, όπως οι αγορές αγαθών, ο προσανατολισμός στον χώρο, η γνωριμία με αγνώστους, η επαγγελματική συνεργασία ή η διατήρηση φιλικών σχέσεων, προϋπέθεταν τη διεξαγωγή προφορικής συζήτησης.

Σήμερα, η ομιλία μετατρέπεται, σε πολλές πτυχές της καθημερινότητας, σε προαιρετική επιλογή.

Δεν παρατηρείται απλώς μείωση του λόγου. Από πολλές απόψεις, οι άνθρωποι περνούν πλέον λιγότερο χρόνο μαζί. Έρευνες δεκαετιών συνδέουν σταθερά την κοινωνική δικτύωση και τη γνωστική διέγερση με καλύτερα επίπεδα υγείας, ενώ η απομόνωση σχετίζεται με δυσμενή αποτελέσματα.

Ασφαλώς, η ψηφιακή παραγγελία μέσω οθόνης αφής δεν πρόκειται να προκαλέσει άνοια. Ωστόσο, η συρρίκνωση των καθημερινών συζητήσεων σε επίπεδο κοινωνίας ενδέχεται να αποτελεί κομμάτι μιας ευρύτερης μεταμόρφωσης, που αφορά τη συχνότητα με την οποία εξασκείται ο εγκέφαλος μέσω της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης.

Ο Ρόμπερτ Πάτναμ, πολιτικός επιστήμονας του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, στο εμβληματικό βιβλίο του με τίτλο «Παίζοντας μπόουλινγκ μόνος» (Bowling Alone), κατέγραψε την κατάρρευση της συμμετοχής στα κοινά. Ο ίδιος αντιλαμβάνεται την κάμψη της προφορικής επικοινωνίας ως μέρος μιας μακροχρόνιας απομάκρυνσης από την κοινωνική ζωή με φυσική παρουσία.

Η αποστασιοποίηση από συλλόγους, εκκλησίες, γειτονικές οργανώσεις και συλλογικές δραστηριότητες ξεκίνησε ήδη από τη δεκαετία του 1960 με την εξάπλωση της τηλεόρασης, πολύ πριν από την εμφάνιση των smartphone. Η ψηφιακή πραγματικότητα, επομένως, φαίνεται απλώς να επιταχύνει μια διαδικασία που είχε ήδη δρομολογηθεί.

Η Γενιά Ζ φαίνεται να πλήττεται περισσότερο, γεγονός που πυροδοτεί εκτιμήσεις ότι η πανδημία φέρει μέρος της ευθύνης. Πολλοί νέοι στερήθηκαν κρίσιμα χρόνια κοινωνικοποίησης, καθώς υποχρεώθηκαν σε τηλεκπαίδευση κατά τη διάρκεια των lockdown.

Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι ερμηνείες για το «κενό βλέμμα της Γενιάς Ζ» ποικίλλουν. Ορισμένοι το εκλαμβάνουν ως αγένεια ή ως ένδειξη αποστροφής προς τις τυπικές κοινωνικές συζητήσεις. Άλλοι, αντιμετωπίζοντας το φαινόμενο με περισσότερη κατανόηση, το περιγράφουν ως μια ενστικτώδη αντίδραση αμηχανίας από νέους ανθρώπους που βιώνουν κοινωνικό άγχος και αδυνατούν να διαχειριστούν την άμεση επαφή.

Το παράδοξο με την κάμψη της προφορικής επικοινωνίας είναι ότι καμία αλλαγή δεν γίνεται αισθητή ως απώλεια. Οι οθόνες αυτόματης εξυπηρέτησης αποδεικνύονται ταχύτερες, οι εφαρμογές ευκολότερες και τα μηνύματα λιγότερο αμήχανα. Κάθε καινοτομία «εξοικονομεί» μερικές λέξεις.

Μόνο αν εξεταστεί το φαινόμενο συνολικά, αρχίζει να γεννιέται το ερώτημα για το αποτύπωμα που αφήνουν όλες αυτές οι ανείπωτες λέξεις.

Μιλώντας αντιδράς γρηγορότερα, με τα μηνύματα παίρνεις… τον χρόνο σου

Κατά την μελέτη της η Πφάιφερ άρχισε να προβληματίζεται όχι μόνο για το πόσο λίγο μιλάμε πλέον στην καθημερινότητά μας, αλλά και για τις συνέπειες αυτής της αλλαγής.

Η προσοχή της στρέφεται στο χάσμα που χωρίζει τα γραπτά μηνύματα από τη ζωντανή επαφή: η ανταλλαγή γραπτών κειμένων επιτρέπει καθυστερημένες απαντήσεις χωρίς άμεση ανταπόκριση, ενώ ο προφορικός διάλογος απαιτεί άμεση συμμετοχή, σκέψη και αντίδραση την ίδια ακριβώς στιγμή.

Η ζωντανή συζήτηση θέτει ιδιαίτερες απαιτήσεις στη μνήμη εργασίας και την προσοχή. Προϋποθέτει την παρακολούθηση των λεγομένων του συνομιλητή, τη λήψη αποφάσεων για την απάντηση και την ταυτόχρονη ακρόαση κατά τη διατύπωση της επόμενης φράσης.

Τα γραπτά μηνύματα και η ηλεκτρονική αλληλογραφία εξαλείφουν τη συγκεκριμένη πίεση. Ένα μήνυμα μπορεί να εξεταστεί, να διορθωθεί και να αναδιαμορφωθεί επανειλημμένα πριν από την αποστολή.

Επιπλέον, ο διάλογος παραμένει αποτυπωμένος στην οθόνη, περιορίζοντας την ανάγκη συγκράτησης όσων προηγήθηκαν.

Η Πφάιφερ υποψιάζεται ότι η μείωση του λόγου δεν οφείλεται τόσο στις συζητήσεις μεταξύ στενών φίλων και συγγενών, όσο στην εξαφάνιση των μικρών, τυχαίων ανταλλαγών με αγνώστους.

Ένα γεύμα παραγγέλνεται πλέον από οθόνη αυτόματης εξυπηρέτησης, η Google παρέχει οδηγίες πλοήγησης και το ChatGPT λύνει άμεσα οποιαδήποτε διαφωνία για καθημερινά γεγονότα, όπως το όνομα του ηθοποιού σε μια ταινία.

Το… λες και ευγένεια

Κάθε τεχνολογική καινοτομία εξαλείφει μια αλληλεπίδραση που άλλοτε απαιτούσε επικοινωνία με κάποιον άνθρωπο.

«Μεγάλωσα σε αγροτική περιοχή της βόρειας Γερμανίας, όπου αν περπατάς στον δρόμο και σε πλησιάζει ένας άγνωστος, οφείλεις να τον χαιρετήσεις», αναφέρει η 37χρονη σήμερα Πφάιφερ. «Νιώθω ότι οι κοινωνικοί κανόνες μετατοπίζονται: πλέον θεωρείται δείγμα ευγένειας το να μην μιλάς σε κανέναν».

Πληροφορίες αναφέρουν πως πρόκειται για ένα ενδεχόμενο που η κυβέρνηση έχει εξετάσει εδώ και αρκετό καιρό, σταθμίζοντας τα οφέλη αλλά και τους κινδύνους μιας τέτοιας κίνησης. Το ζήτημα είχε ανοίξει για πρώτη φορά τον Ιανουάριο του 2021, όταν η Ελλάδα νομοθέτησε την επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Ιόνιο. Έκτοτε, βασικός παράγοντας που λειτουργούσε ανασταλτικά ήταν ο κίνδυνος μιας νέας κλιμάκωσης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η Τουρκία φαίνεται να επιδιώκει ελεγχόμενη ένταση, αλλα όχι κρίση. Εντούτοις, η κυβέρνηση επεξεργάζεται όλα τα σενάρια κλιμάκωσης ώστε να βγάλει αντίδραση εφόσον το απαιτήσουν οι συνθήκες.

Σήμερα, ωστόσο, το θέμα επανέρχεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη πολιτική συγκυρία, καθώς η χώρα εισέρχεται στην τελική προεκλογική ευθεία. Μια απόφαση για επέκταση των χωρικών υδάτων στην Κρήτη θα είχε, πέραν της γεωπολιτικής της διάστασης, και σαφές πολιτικό αποτύπωμα, καθώς θα επέτρεπε στην κυβέρνηση να απαντήσει στην κριτική περί υποχωρήσεων στα λεγόμενα εθνικά θέματα.

Μέσα σε αυτό το σκηνικό αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον και η επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στην Αίγυπτο την Τρίτη (8/9), όπου θα συναντηθεί με τον Αιγύπτιο πρόεδρο, Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι.

Η Αθήνα επιδιώκει να επιβεβαιώσει τον στρατηγικό χαρακτήρα της σχέσης με το Κάιρο, την οποία θεωρεί κρίσιμο παράγοντα σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή. Σημειώνεται ότι η Άγκυρα θα επιθυμούσε συμμετοχή της Αιγύπτου στη Συμφωνία της Μέκκας, γεγονός θα δυσκόλευε τη θέση της Ελλάδας στην περιοχή. Στην ατζέντα των επαφών αναμένεται να βρεθούν, πέρα από τις γεωπολιτικές εξελίξεις και ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας, και θέματα που αφορούν τη διαχείριση του μεταναστευτικού, το οποίο παραμένει ψηλά στις προτεραιότητες της Αθήνας. Σημειώνεται ακόμη ότι δεν έχει επιτευχθεί ακόμη συμφωνία για το καθεστώς της Μονής Σινά.

Το σχέδιο βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, ωστόσο αναμένεται να διαμορφώσει την προσέγγιση των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή μετά το τέλος του πολέμου με το Ιράν, αλλά και κατά τα δύο τελευταία χρόνια της προεδρικής θητείας του Τραμπ.
Στον σχεδιασμό έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα δύο επικείμενες εκλογικές αναμετρήσεις: οι ισραηλινές εκλογές της 27ης Οκτωβρίου και οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ τον Νοέμβριο.

Οι αρχικές συζητήσεις στην αμερικανική κυβέρνηση επικεντρώνονται σε τρεις βασικούς άξονες.

-Πρώτον, στη δημιουργία μιας περιφερειακής συμμαχίας μεταξύ των εταίρων των ΗΠΑ για τον περιορισμό του Ιράν, με την Ουάσινγκτον να αναλαμβάνει ρόλο εγγυητή.

-Δεύτερον, στην προσπάθεια να ολοκληρωθεί η διαχείριση των περιφερειακών συνεπειών των επιθέσεων της 7ης Οκτωβρίου 2023. Σε αυτό το πλαίσιο εξετάζεται:

-Τρίτος στόχος είναι η επέκταση των Συμφωνιών του Αβραάμ και η επίτευξη συμφωνίας για την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Ισραήλ και Σαουδικής Αραβίας, εξέλιξη που θα μπορούσε να μεταβάλει σημαντικά τις ισορροπίες στην περιοχή.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ρόλος που θα διαδραματίσουν οι ισραηλινές εκλογές της 27ης Οκτωβρίου. Η κυβέρνηση Τραμπ φέρεται να επιθυμεί μια νέα ισραηλινή κυβέρνηση που θα είναι πρόθυμη και σε θέση να συνεργαστεί για την υλοποίηση της μεταπολεμικής στρατηγικής.
Ωστόσο, Αμερικανοί αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι ο Τραμπ αναμένεται να επιδιώξει την εφαρμογή του σχεδίου ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα των ισραηλινών εκλογών, ακόμη και στην περίπτωση που αυτές οδηγήσουν σε πολιτικό αδιέξοδο.

Οι διεργασίες για τη νέα στρατηγική πραγματοποιούνται τόσο σε ανώτατο πολιτικό επίπεδο όσο και σε επίπεδο εργασίας μεταξύ διαφορετικών υπηρεσιών της αμερικανικής κυβέρνησης. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, τις τελευταίες εβδομάδες ο Τραμπ έχει πραγματοποιήσει δύο συναντήσεις με ανώτερους συμβούλους του, στις οποίες συζητήθηκε το σχέδιο και κατατέθηκαν προτάσεις.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει αναφέρει, σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τις ιδιωτικές του συνομιλίες, ότι μετά τον πόλεμο με το Ιράν εργάζεται πάνω σε «κάτι πολύ μεγαλύτερο» για τη Μέση Ανατολή.
Η τελική μορφή της στρατηγικής αναμένεται να χρειαστεί ακόμη μερικές εβδομάδες για να ολοκληρωθεί. «Το μαγειρεύουν, αλλά δεν έχει ακόμη μαγειρευτεί», ανέφερε χαρακτηριστικά πηγή που έχει ενημερωθεί για τη διαδικασία.
Η ίδια πηγή σημείωσε ότι ο βασικός στόχος είναι να συνδεθούν μεταξύ τους μια σειρά από ζητήματα της περιοχής και να δημιουργηθεί μια νέα περιφερειακή ευθυγράμμιση μετά τον πόλεμο. Παραμένει, ωστόσο, ανοιχτό το ερώτημα αν όλοι οι σύμμαχοι των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή θα είναι πρόθυμοι να συμμετάσχουν σε αυτήν.

 Η γερμανική startup Isar Aerospace εκτόξευσε το Σάββατο τον πρώτο της πύραυλο στο Διάστημα από μια εγκατάσταση στην αρκτική Νορβηγία φέρνοντας την Ευρώπη ένα βήμα πιο κοντά στην πραγματοποίηση εκτοξεύσεων στο Διάστημα από το δικό της έδαφος.

Ο μη επανδρωμένος πύραυλος Spectrum ήταν η πρώτη εμπορική πτήση που κατάφερε να φτάσει σε τροχιά από την ηπειρωτική Ευρώπη, όπου αρκετές χώρες έχουν εκφράσει την επιθυμία να αποκτήσουν μερίδιο από την αναπτυσσόμενη αγορά διαστημικών αποστολών.

«Βρισκόμαστε σε τροχιά! Και μόλις γράψαμε ευρωπαϊκή ιστορία», ανέφερε η Isar σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα κοινωνικής δικτύωσης X. Το γεγονός αποτελεί σημαντική εξέλιξη για την ευρωπαϊκή βιομηχανία εκτοξεύσεων, καθώς προσφέρει στην ήπειρο καλύτερη πρόσβαση στο Διάστημα αναφέρει σε ανακοίνωσή της η υπουργός Βιομηχανίας και Εμπορίου της Νορβηγίας Σεσίλε Μίρσεθ.
«Το γεγονός ότι μπορούμε πλέον να εκτοξεύουμε δορυφόρους από το Andøya ενισχύει τη νορβηγική και ευρωπαϊκή ασφάλεια στους ταραχώδεις καιρούς που ζούμε» λέει η Μίρσεθ.

Η Ευρώπη επιδιώκει διαστημική αυτονομία
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτζ είχε επισκεφθεί τις εγκαταστάσεις εκτόξευσης της Isar τον Μάρτιο υπογραμμίζοντας τις προσπάθειες της Ευρώπης να αποκτήσει μεγαλύτερη αυτονομία καθώς η παγκόσμια τάξη πραγμάτων που για χρόνια υποστηριζόταν από τις Ηνωμένες Πολιτείες μεταβάλλεται υπό τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.
Ο μη επανδρωμένος Spectrum απογειώθηκε από το διαστημοδρόμιο Arctic Andøya Spaceport της Νορβηγίας. Ο πύραυλος ο οποίος έχει σχεδιαστεί για μικρά και μεσαία φορτία μετέφερε πέντε μικρούς δορυφόρους καθώς και ένα τεχνολογικό πείραμα που πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια της πτήσης σύμφωνα με την Isar.
Ήταν η δεύτερη εκτόξευση της Isar 18 μήνες μετά την πρώτη, όταν ο πύραυλος της εταιρείας έπεσε στη θάλασσα και εξερράγη θεαματικά λίγο μετά την απογείωσή του από την ίδια εγκατάσταση. Κανείς δεν τραυματίστηκε τότε. Η εκτόξευση του Μαρτίου του 2025 χαρακτηρίστηκε ωστόσο επιτυχής από την εταιρεία καθώς παρείχε στους μηχανικούς της μεγάλο όγκο δεδομένων για τη βελτίωση της τεχνολογίας, όπως είχε ανακοινώσει τότε.
Η εκτόξευση του Σαββάτου είχε σχεδιαστεί «τόσο ως αποστολή πιστοποίησης του πυραύλου όσο και ως η πρώτη του πτήση με φορτίο», είχε αναφέρει η βαυαρική εταιρεία.
Ο ανταγωνισμός στην ευρωπαϊκή αγορά
Σημαντικοί παίκτες στην παγκόσμια αγορά εκτοξεύσεων δορυφόρων είναι η SpaceX του Ελον Μασκ η οποία πραγματοποιεί εκτοξεύσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες και η γαλλική ArianeGroup, κοινοπραξία της Airbus και της Safran, η οποία χρησιμοποιεί διαστημικό κέντρο στη Γαλλική Γουιάνα της Νότιας Αμερικής.
Η SpaceX εισήχθη στο χρηματιστήριο Nasdaq τον Ιούνιο πραγματοποιώντας μια ιστορικού μεγέθους αρχική δημόσια προσφορά μετοχών. Η Σουηδία με το διαστημικό κέντρο Esrange, και η Βρετανία με το SaxaVord Spaceport στα νησιά Shetland της Σκωτίας αποτελούν τους πλησιέστερους ανταγωνιστές της νορβηγικής εγκατάστασης. Όλα αυτά τα διαστημικά κέντρα στοχεύουν να προσφέρουν στην Ευρώπη μεγαλύτερη αυτονομία στις διαστημικές εκτοξεύσεις.
Την περασμένη εβδομάδα, η Isar ανακοίνωσε ότι εξασφάλισε περίπου 200 εκατομμύρια ευρώ από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος προκειμένου να χρηματοδοτήσει την ανάπτυξη νέων πυραύλων και να επεκτείνει τις υποδομές δοκιμών και εκτοξεύσεων. Η γερμανική εταιρεία αναπτύσσει επίσης μια δεύτερη εγκατάσταση εκτόξευσης στον Καναδά.

Τα δύο τμήματα των Γλυπτών πρόκειται να παρουσιαστούν σε έκθεση αφιερωμένη στο Μουσείο Αρχαίας Γλυπτικής Liebieghaus Skulpturensammlung, για την έκθεση με τίτλο «Η γέννηση των θεών», που θα πραγματοποιηθεί από τις 18 Νοεμβρίου 2026 έως τις 25 Ιουλίου 2027, αναζωπυρώνοντας τη συζήτηση γύρω από την τύχη και το καθεστώς των μοναδικών αυτών αρχαιοτήτων.

Η έκθεση, με τίτλο «Athena, the Stage is Yours: The Parthenon Puzzle», θα ανοίξει τις πύλες της στις 18 Νοεμβρίου 2026 και, σύμφωνα με το γερμανικό μουσείο, θα συγκεντρώσει σημαντικά εκθέματα που θα παραχωρηθούν ως δάνεια από συλλογές του εξωτερικού, μεταξύ των οποίων και το Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου. Παράλληλα, θα παρουσιαστούν επιλεγμένα έργα από τη συλλογή του Liebieghaus, όπως αναφέρεται και στην ιστοσελίδα του μουσείου. 

Στο επίκεντρό της έκθεσης βρίσκεται η προσπάθεια ανασύνθεσης του ανατολικού αετώματος του Παρθενώνα, με τη χρήση αρχαιολογικής έρευνας και σύγχρονων τεχνολογιών, ενώ και η παράσταση της γέννησης της Αθήνας και η σύνδεσή με την κοσμογονία του Ησιόδου. Το Βρετανικό Μουσείο συμμετέχει με δύο θραύσματα του γλυπτού διακόσμου και δέκα αντίγραφα. 

Πρόσκληση για συμμετοχή στη συγκεκριμένη έκθεση απευθύνθηκε από τη γερμανική πλευρά και σε τρία ελληνικά μουσεία: το Μουσείο Ακρόπολης, το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο και το Αρχαιολογικό Μουσείο Πειραιά. Ωστόσο, το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ) γνωμοδότησε αρνητικά ως προς τη συμμετοχή τους.

Η απόφαση δεν σχετίζεται με την επιστημονική αξία της έκθεσης, αλλά με την πάγια ελληνική θέση γύρω από τα Γλυπτά του Παρθενώνα. Η Αθήνα υποστηρίζει ότι τα γλυπτά δεν αποτελούν αυτοτελή εκθέματα που μπορούν να μετακινούνται και να παρουσιάζονται αποσπασματικά σε διαφορετικά μουσεία, αλλά τμήματα ενός ενιαίου καλλιτεχνικού και μνημειακού συνόλου, το οποίο πρέπει να επανενωθεί στην Αθήνα.

Υπό αυτό το πρίσμα, η συμμετοχή της ελληνικής πλευράς σε μια έκθεση στην οποία θα παρουσιαστούν ως δάνεια Γλυπτά του Παρθενώνα από το Βρετανικό Μουσείο θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως έμμεση αποδοχή της κυριότητας του βρετανικού ιδρύματος επί των αρχαιοτήτων που αφαιρέθηκαν από τον Παρθενώνα από τον λόρδο Έλγιν στις αρχές του 19ου αιώνα.

Οι μετοχές των ελληνικών τραπεζών κατέρρευσαν κατά 94% εκείνη τη χρονιά και η ρευστότητα εξαφανίστηκε, αφήνοντας την αγορά μικρότερη από εκείνη της Αιγύπτου ή του Μαρόκου. Μια δεκαετία αργότερα, η Ελλάδα πλησιάζει εκ νέου τον ανεπτυγμένο κόσμο. Καθώς η MSCI Inc. βρίσκεται πιο κοντά από ποτέ στην αναβάθμιση της χώρας από καθεστώς αναδυόμενης αγοράς, οι εταιρείες εκτιμούν ότι οι ελληνικές μετοχές είναι καλά τοποθετημένες για να ανταγωνιστούν για παγκόσμια κεφάλαια, καθώς η οικονομία αναδεικνύεται στη μεγαλύτερη ιστορία ανάκαμψης της ευρωζώνης.

«Η Ελλάδα αναπτύσσεται ταχύτερα από την Ευρώπη, ο τραπεζικός τομέας είναι πιο συγκεντρωμένος και οι ελληνικές τράπεζες έχουν ισχυρή κερδοφορία», δήλωσε ο Ιάσων Κεπαπτσόγλου, επικεφαλής σχέσεων με επενδυτές στην Alpha Bank μία από τις τέσσερις συστημικές τράπεζες της χώρας. «Είσαι ένα πολύ μικρό ψάρι, κάτι που δεν είναι πολύ καλό, αλλά μέσα σε έναν τεράστιο ωκεανό».

Η MSCI εξετάζει την επαναταξινόμηση της Ελλάδας ως ανεπτυγμένης αγοράς μετοχών και θα ανακοινώσει την απόφασή της έως τις 31 Μαρτίου. Είχε υποβαθμίσει την Ελλάδα σε καθεστώς αναδυόμενης αγοράς το 2013, στο αποκορύφωμα της κρίσης δημόσιου χρέους -την πρώτη φορά που ανεπτυγμένη χώρα υποβαθμίστηκε. Σε κάποια φάση, η χώρα κινδύνευσε ακόμη και να ενταχθεί στην κατηγορία «standalone» της MSCI, που προορίζεται για μικρές ή δυσπρόσιτες αγορές όπως η Τζαμάικα ή η Μποτσουάνα.

Περίπου 18,3 τρισ. δολάρια παρακολουθούν τους δείκτες μετοχών της MSCI. Οι ταξινομήσεις χωρών της έχουν δυσανάλογη επιρροή στις παγκόσμιες κατανομές χαρτοφυλακίων και, όπως φάνηκε νωρίτερα φέτος στην Ινδονησία, μπορούν να ασκήσουν πίεση στους χρηματοπιστωτικούς ρυθμιστές. Ανταγωνιστικοί πάροχοι δεικτών, όπως οι FTSE Russell και S&P Global Ratings, ήδη κατατάσσουν την Ελλάδα ως ανεπτυγμένη αγορά.

Οι συμμετέχοντες στην αγορά είχαν έως τις 16 Μαρτίου για να υποβάλουν σχόλια στην MSCI σχετικά με την αναβάθμιση της Ελλάδας, σύμφωνα με εκπρόσωπο της MSCI, ο οποίος αρνήθηκε να σχολιάσει το περιεχόμενο αυτών των απαντήσεων.

Για τις ελληνικές εταιρείες που ήδη προσελκύουν διεθνείς επενδυτές, η κίνηση αυτή θα μπορούσε να διευρύνει το επενδυτικό κοινό. Η Lamda Development, η οποία μετατρέπει το πρώην αεροδρόμιο της πόλης στη μεγαλύτερη «έξυπνη πόλη» της Ευρώπης -έργο με την ονομασία The Ellinikon- εκτιμά ότι μια επαναταξινόμηση θα φέρει βαθύτερες δεξαμενές θεσμικών κεφαλαίων στην αγορά.

«Μεσοπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα θα είναι μια θετική εξέλιξη για την Ελλάδα», δήλωσε ο Απόστολος Ζαφολιάς, επικεφαλής στρατηγικής και σχέσεων με επενδυτές της Lamda. «Θα έχετε πρόσβαση σε μια πολύ μεγαλύτερη και υψηλότερης ποιότητας δεξαμενή κεφαλαίων».

Ωστόσο, υπάρχει συζήτηση σχετικά με το αν είναι προτιμότερο να είναι κανείς εξέχων σε έναν μικρότερο δείκτη ή λιγότερο σημαντικός αλλά ενταγμένος σε ευρύτερο φάσμα χαρτοφυλακίων. Οι τέσσερις συστημικές τράπεζες της Ελλάδας παραμένουν σχετικά μικρές, με τη μεγαλύτερη, τη Eurobank SA -αξίας περίπου 12,4 δισ. ευρώ (14,4 δισ. δολάρια)- να είναι μικρότερη από τις περισσότερες ευρωπαϊκές αντίστοιχες.

Η έξοδος από τις αναδυόμενες αγορές θα προκαλούσε αρχικά εκροές από εξειδικευμένα κεφάλαια. Αν και αυτές αναμένεται να αντισταθμιστούν με την πάροδο του χρόνου από εισροές λόγω ένταξης στις ανεπτυγμένες αγορές, οι επιπτώσεις θα είναι άνισες μεταξύ των εταιρειών, με τις μικρότερες να αναμένεται να υποστούν μεγαλύτερες απώλειες, σύμφωνα με τον Σουνίλ Κουλ, επικεφαλής στρατηγικής μετοχών αναδυόμενων αγορών στη Goldman Sachs Group Inc.

Ο Κεπαπτσόγλου της Alpha Βank περιέγραψε το δίλημμα μεταξύ μεγέθους και πρόσβασης σε παγκόσμια κεφάλαια ως εξής: «Κάποιοι θα πουν ότι τα μεγαλύτερα ψάρια θα σε φάνε και άλλοι ότι υπάρχει άφθονη τροφή».

Η Ελλάδα αντιπροσωπεύει περίπου το 0,5% του δείκτη MSCI Emerging Markets με οκτώ συμμετοχές. Εάν αναβαθμιστεί, αναλυτές της JPMorgan Chase & Co. εκτιμούν ότι η στάθμισή της στους δείκτες ανεπτυγμένων αγορών θα είναι σημαντικά μικρότερη και η συνολική επίδραση από παθητικά κεφάλαια αναμένεται να είναι ελαφρώς αρνητική -περίπου 300 εκατ. δολάρια εκροών.

Η αναβάθμιση του Ισραήλ το 2009 προσφέρει ένα από τα λίγα ιστορικά παραδείγματα. Ο κύριος δείκτης του υποχώρησε μετά την αρχική ανακοίνωση της MSCI, καθώς επενδυτές αναδυόμενων αγορών, που δεν επιτρέπεται να κατέχουν μετοχές ανεπτυγμένων αγορών, πούλησαν. Ωστόσο, όταν η αλλαγή τέθηκε σε ισχύ τον Μάιο του 2010, περίπου 2,2 δισ. δολάρια εκροών αντισταθμίστηκαν από περίπου 3 δισ. δολάρια εισροών, σύμφωνα με εκτίμηση της εποχής.

Πέρα από τους μηχανισμούς των δεικτών, η ελληνική αγορά μετοχών έχει ήδη καταγράψει αξιοσημείωτη ανάκαμψη.

Η συνολική χρηματιστηριακή της αξία υπερβαίνει πλέον εκείνη της Πορτογαλίας και της Ιρλανδίας, ενώ ο μέσος ημερήσιος όγκος συναλλαγών στον δείκτη ASE έχει αυξηθεί στα 370 εκατ. ευρώ φέτος από περίπου 84 εκατ. ευρώ πριν από μια δεκαετία. Ο βασικός δείκτης έχει επίσης ενισχυθεί κατά περίπου 330% από το χαμηλό της πανδημίας τον Μάρτιο του 2020, περισσότερο από το διπλάσιο της ανόδου του δείκτη ανεπτυγμένων αγορών της MSCI.

Αυτή η ανάκαμψη αντανακλά τη συνολική μεταστροφή της χώρας μετά από μια κρίση χρέους που εξάλειψε περίπου το ένα τέταρτο της οικονομικής παραγωγής. Η αγορά ομολόγων της Ελλάδας ανέκτησε την επενδυτική βαθμίδα το 2023, έπειτα από 13 χρόνια σε καθεστώς «σκουπιδιών», και η οικονομία της αναπτύσσεται πλέον ταχύτερα από πολλές ευρωπαϊκές αντίστοιχες.

Η ανάκαμψη και οι προσδοκίες για περαιτέρω ανάπτυξη έχουν προσελκύσει νέο επενδυτικό ενδιαφέρον. Η εξαγορά της Hellenic Exchanges, του διαχειριστή του χρηματιστηρίου Αθηνών, από τη Euronext NV χαιρετίστηκε από την ελληνική κυβέρνηση ως ένδειξη εξομάλυνσης και βήμα προς βαθύτερη ενσωμάτωση στις ευρωπαϊκές κεφαλαιαγορές.

Μια δεκαετία μετά το κλείσιμο της αγοράς της Αθήνας λόγω κεφαλαιακών ελέγχων στο αποκορύφωμα της κρίσης, οι επενδυτές θα αντικρίσουν πλέον μια θεμελιωδώς διαφορετική Ελλάδα. Μια πιθανή αναβάθμιση από τη MSCI αυτόν τον μήνα θα υπογραμμίσει αυτή τη μεταβολή.

«Η Ελλάδα έχει μετακινηθεί από μια ιστορία επιβίωσης σε μια ιστορία σχετικής αξίας και δομής αγοράς, με την αναβάθμιση να λειτουργεί περισσότερο ως καταλύτης παρά ως επενδυτική υπόθεση καθαυτή», δήλωσε ο Θανάσης Δρογώσης της Pantelakis Securities SA. «Η αγορά συζητείται ξανά ως προορισμός κατανομής κεφαλαίων και όχι ως περίπτωση κρίσης»...