Η 11η Σεπτεμβρίου έχει μείνει στη συλλογική μνήμη μέσα από εικόνες που σχεδόν όλοι αναγνωρίζουν αμέσως: τα αεροπλάνα, τον καπνό, τους Δίδυμους Πύργους, τη στιγμή της κατάρρευσης. Υπάρχει όμως μία φωτογραφία που για χρόνια έμοιαζε να βρίσκεται έξω από το επίσημο οπτικό λεξιλόγιο εκείνης της ημέρας.

Στη φωτογραφία, ένας άνδρας πέφτει από τον Βόρειο Πύργο του World Trade Center.

Το σώμα του βρίσκεται σχεδόν σε απόλυτη κατακόρυφο. Τα χέρια του είναι δίπλα στο σώμα, το ένα πόδι ελαφρώς λυγισμένο και πίσω του οι γραμμές των Πύργων δημιουργούν μια παράξενη, σχεδόν αφύσικη συμμετρία. Αν δεν ήξερες τι ακριβώς βλέπεις, για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου θα μπορούσες να νομίσεις ότι ο άνδρας δεν πέφτει.

Ότι αιωρείται.

Η εικόνα τραβήχτηκε από τον φωτογράφο του Associated Press Ρίτσαρντ Ντρου στις 9:41 και 15 δευτερόλεπτα το πρωί της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 και έμεινε στην ιστορία ως The Falling Man.

Σε άλλες φωτογραφίες εκείνης της ημέρας, τα σώματα των ανθρώπων που έπεφταν από τους Πύργους μοιάζουν να παλεύουν με τη βαρύτητα. Περιστρέφονται, τα χέρια ανοίγουν, ρούχα και παπούτσια χάνονται στον αέρα. Ο συγκεκριμένος άνδρας, όμως, για ένα και μόνο καρέ μοιάζει σχεδόν γαλήνιος.

Αυτό ακριβώς έκανε τη φωτογραφία τόσο ισχυρή.

Και τόσο δύσκολη να κοιταχτεί.

Ο Ρίτσαρντ Ντρου είχε ήδη βρεθεί μπροστά στην Ιστορία πριν από εκείνο το πρωινό.

Το 1968, σε ηλικία 21 ετών, βρισκόταν πίσω από τον Ρόμπερτ Κένεντι στο Ambassador Hotel του Λος Άντζελες όταν εκείνος πυροβολήθηκε. Ο Ντρου συνέχισε να φωτογραφίζει ακόμη και όταν το σακάκι του είχε γεμίσει αίμα.

Τριάντα τρία χρόνια αργότερα, εργαζόταν για το Associated Press στη Νέα Υόρκη. Το πρωί της 11ης Σεπτεμβρίου είχε σταλεί αρχικά στο Bryant Park για μια επίδειξη μόδας. Εκεί ένας cameraman του CNN τού είπε ότι ένα αεροπλάνο είχε πέσει πάνω στον Βόρειο Πύργο.

Λίγο αργότερα χτύπησε το τηλέφωνό του. Ο αρχισυντάκτης του τον έστελνε στο World Trade Center.

Ο Ντρου πήρε το μετρό, κατέβηκε στο Chambers Street και όταν βγήκε στην επιφάνεια είδε και τους δύο Πύργους να καπνίζουν. Πλησίασε όσο μπορούσε, προς το σημείο όπου είχαν αρχίσει να συγκεντρώνονται ασθενοφόρα, πυροσβέστες και διασώστες.

Κάποια στιγμή άκουσε ανθρώπους γύρω του να αντιδρούν. Κοιτούσαν προς τα πάνω.

Άνθρωποι έπεφταν από το κτίριο.

Ο Ντρου σήκωσε τη μηχανή του και με έναν φακό 200mm άρχισε να ακολουθεί κάθε σώμα που εμφανιζόταν στον αέρα. Για τον καθένα τραβούσε μια μικρή ακολουθία καρέ.

Σε μία από αυτές βρισκόταν ο άνθρωπος που αργότερα θα ονομαζόταν Falling Man.

Όταν επέστρεψε στα γραφεία του Associated Press και πέρασε τις εικόνες στον υπολογιστή, το συγκεκριμένο καρέ ξεχώρισε αμέσως. Η καθετότητα του σώματος και οι γραμμές του κτιρίου δημιουργούσαν μια σύνθεση σχεδόν υπερβολικά "καθαρή" για αυτό που πραγματικά απεικόνιζε.

Η φωτογραφία στάλθηκε στον server του AP και την επόμενη ημέρα δημοσιεύτηκε σε εφημερίδες στις Ηνωμένες Πολιτείες και σε ολόκληρο τον κόσμο.

Οι άνθρωποι που βρίσκονταν εγκλωβισμένοι πάνω από το σημείο πρόσκρουσης στον Βόρειο Πύργο είχαν ελάχιστες έως μηδενικές επιλογές διαφυγής. Η φωτιά, ο καπνός και οι καταστροφές στο εσωτερικό του κτιρίου είχαν αποκόψει ορόφους ολόκληρους.

Κάποιοι βγήκαν από ήδη σπασμένα παράθυρα. Άλλοι έσπασαν οι ίδιοι τα τζάμια.

Για χρόνια υπήρξε μεγάλη συζήτηση ακόμη και για τη λέξη που έπρεπε να χρησιμοποιείται. Το γραφείο του ιατροδικαστή της Νέας Υόρκης απέφευγε να λέει ότι οι άνθρωποι αυτοί "πήδηξαν". Η θέση ήταν πως είχαν ουσιαστικά εξαναγκαστεί να βγουν από το κτίριο εξαιτίας των συνθηκών.

Γιατί η λέξη "πήδηξε" κουβαλά μια έννοια επιλογής. Και αυτοί οι άνθρωποι δεν είχαν πραγματική επιλογή.

Οι εκτιμήσεις για το πόσοι έπεσαν από τους Πύργους διαφέρουν. Ο ακριβής αριθμός πιθανότατα δεν θα γίνει ποτέ γνωστός. Αυτό που γνωρίζουμε είναι ότι οι εικόνες τους έγιναν σχεδόν αμέσως ένα από τα μεγαλύτερα ταμπού της 11ης Σεπτεμβρίου.

Τα τηλεοπτικά δίκτυα σταμάτησαν σταδιακά να τις προβάλλουν. Εφημερίδες που δημοσίευσαν τη φωτογραφία του Falling Man δέχθηκαν έντονες αντιδράσεις από αναγνώστες.

Και η ένσταση είναι εύκολο να γίνει κατανοητή.

Κάπου υπήρχε μια οικογένεια που θα μπορούσε να ανοίξει την εφημερίδα και να δει έναν δικό της άνθρωπο στις τελευταίες στιγμές της ζωής του.

Υπήρχε όμως και το αντίθετο ερώτημα: αν αφαιρούσες αυτές τις εικόνες, αφαιρούσες ταυτόχρονα και ένα κομμάτι της πραγματικότητας εκείνης της ημέρας;

Η φωτογραφία απέκτησε όνομα. Ο άνθρωπος μέσα της όχι.

Η καναδική Globe and Mail ανέθεσε στον δημοσιογράφο Πίτερ Τσένι να προσπαθήσει να ταυτοποιήσει τον άνδρα. Οι λεπτομέρειες της εικόνας οδηγούσαν προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση.

Ο Falling Man έμοιαζε να έχει σκουρόχρωμη επιδερμίδα και μούσι. Φορούσε μαύρο παντελόνι και ένα ανοιχτόχρωμο εξωτερικό ρούχο που θύμιζε στολή εστιατορίου.

Η έρευνα στράφηκε στο Windows on the World, το διάσημο εστιατόριο στους τελευταίους ορόφους του Βόρειου Πύργου. Δεκάδες εργαζόμενοι του εστιατορίου σκοτώθηκαν εκείνο το πρωί.

Ένα από τα πρώτα ονόματα που εξετάστηκαν ήταν εκείνο του Νορμπέρτο Ερνάντες, ενός Λατίνου ζαχαροπλάστη που εργαζόταν στο Windows on the World. Τα χαρακτηριστικά του έμοιαζαν να ταιριάζουν και ορισμένοι συγγενείς του θεωρούσαν αρχικά πιθανό να ήταν αυτός.

Η στενή οικογένειά του, όμως, διαφώνησε.

Η κόρη του, όταν είδε τη φωτογραφία, ζήτησε από τον δημοσιογράφο να φύγει. Η σύζυγός του ήταν επίσης βέβαιη ότι ο άνδρας της εικόνας δεν ήταν ο Νορμπέρτο.

Και στη συνέχεια εμφανίστηκε μία λεπτομέρεια που άλλαξε την έρευνα.

Ο Ρίτσαρντ Ντρου δεν είχε τραβήξει μόνο το διάσημο καρέ. Είχε φωτογραφίσει ολόκληρη την πτώση.

Στην πλήρη ακολουθία φαίνεται ότι η τέλεια καθετότητα του σώματος διαρκεί ελάχιστα. Στις υπόλοιπες φωτογραφίες ο άνδρας περιστρέφεται και τα ρούχα του κινούνται από τον αέρα.

Κάτω από το λευκό εξωτερικό ρούχο εμφανίζεται ένα έντονο πορτοκαλί T-shirt.

Αυτή η λεπτομέρεια ήταν σημαντική. Η σύζυγος του Νορμπέρτο Ερνάντες θυμόταν με ακρίβεια τι είχε φορέσει εκείνος όταν έφυγε για τη δουλειά.

Ο σύζυγός της δεν φορούσε πορτοκαλί μπλουζάκι.

Όταν είδε ολόκληρη τη σειρά των φωτογραφιών, δεν είχε αμφιβολία: ο άνθρωπος της εικόνας δεν ήταν ο Νορμπέρτο.

Για την οικογένειά του, αυτό δεν ήταν απλώς μια λεπτομέρεια σε κάποια δημοσιογραφική έρευνα. Στο Internet κυκλοφορούσαν ήδη σχόλια ανθρώπων που χαρακτήριζαν όσους έπεσαν από τους Πύργους "αυτόχειρες" ή τους έκριναν ακόμη και με θρησκευτικούς όρους.

Η οικογένεια ήθελε να καθαρίσει το όνομά του.

Κι αυτό λέει πολλά για το βάρος που απέκτησε εκείνη η φωτογραφία.

Κάπου εδώ, η ιστορία του Falling Man παύει να είναι απλώς μια αναζήτηση ταυτότητας.

Το ερώτημα γίνεται πιο δύσκολο.

Έχουμε δικαίωμα να κοιτάζουμε;

Μετά την 11η Σεπτεμβρίου, ο Αμερικανός καλλιτέχνης Έρικ Φισλ δημιούργησε το Tumbling Woman, ένα γλυπτό που απεικόνιζε ένα σώμα σε πτώση. Ο ίδιος είχε χάσει φίλο του στον Βόρειο Πύργο και ήθελε να μιλήσει για την ακραία κατάσταση στην οποία είχαν βρεθεί οι εγκλωβισμένοι.

Το γλυπτό παρουσιάστηκε στο Rockefeller Center.

Μία εβδομάδα αργότερα αποσύρθηκε έπειτα από έντονες αντιδράσεις.

Πολλοί θεωρούσαν ότι ανάγκαζε ανθρώπους που ακόμη πενθούσαν να αντιμετωπίσουν κάτι που είχαν δικαίωμα να μη βλέπουν.

Αυτή ήταν, σε μεγάλο βαθμό, και η σχέση της Αμερικής με τον Falling Man.

Κανείς δεν αμφισβητούσε ότι αυτό είχε συμβεί. Το ερώτημα ήταν αν έπρεπε να το κοιτάζουμε.

Κι όμως, η ιστορία της φωτογραφίας είναι γεμάτη εικόνες που κάποτε θεωρήθηκαν υπερβολικά σκληρές και αργότερα αντιμετωπίστηκαν ως ιστορικές μαρτυρίες. Τα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Ο δολοφονημένος Ρόμπερτ Κένεντι. Το κορίτσι που τρέχει μετά την επίθεση με ναπάλμ στο Βιετνάμ.

Με τους ανθρώπους που έπεσαν από τους Πύργους συνέβη κάτι διαφορετικό.

Για χρόνια, προτιμήσαμε να στρέψουμε το βλέμμα αλλού.

Η έρευνα για την ταυτότητα του Falling Man συνεχίστηκε και ένα όνομα τελικά ξεχώρισε περισσότερο από τα υπόλοιπα.

Τζόναθαν Μπράιλι.

Ο Μπράιλι ήταν 43 ετών και εργαζόταν ως ηχολήπτης στο Windows on the World. Ήταν ψηλός, μαύρος, με κοντά μαλλιά, μουστάκι και μούσι. Στη δουλειά φορούσε λευκό πουκάμισο, μαύρο παντελόνι και μαύρα ψηλά παπούτσια.

Όταν βρέθηκε το σώμα του, ο αδελφός του, Τίμοθι, μπόρεσε να τον αναγνωρίσει από αυτά.

Υπήρχε όμως και ακόμη μία λεπτομέρεια.

Ο Τίμοθι θυμόταν ότι ο αδελφός του φορούσε συχνά ένα συγκεκριμένο πορτοκαλί T-shirt. Τόσο συχνά ώστε τον πείραζε γι' αυτό.

Μέχρι σήμερα, αυτή θεωρείται μία από τις πιο ισχυρές πιθανότητες.

Απόδειξη, όμως, δεν υπάρχει.

Και ίσως αυτή η αβεβαιότητα να είναι τελικά μέρος της δύναμης της φωτογραφίας.

Δεν ξέρουμε ποιος ήταν, αλλά ξέρουμε ότι υπήρξε

Στις 9:41 και 15 δευτερόλεπτα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001, ο Ρίτσαρντ Ντρου πάτησε το κλείστρο.

Για ένα κλάσμα του δευτερολέπτου, ένας άνθρωπος βρέθηκε σε σχεδόν απόλυτη ευθεία με τις γραμμές του κτιρίου πίσω του.

Η φωτογραφία ταξίδεψε σε ολόκληρο τον κόσμο και μετά, για χρόνια, σχεδόν εξαφανίστηκε από τη δημόσια εικόνα της 11ης Σεπτεμβρίου.

Σαν να ήταν ευκολότερο να θυμόμαστε τα αεροπλάνα, τον καπνό και την κατάρρευση από το να κοιτάξουμε έναν άνθρωπο μόνο του ανάμεσα στον ουρανό και το έδαφος.

Ο Falling Man δεν είναι υποσημείωση εκείνης της ημέρας. Είναι ίσως ένα από τα πιο άβολα σύμβολά της.

Όχι επειδή γνωρίζουμε ποιος ήταν.

Αλλά ακριβώς επειδή δεν γνωρίζουμε.

Μπορεί να ήταν ο Τζόναθαν Μπράιλι. Μπορεί να ήταν κάποιος άλλος από τους ανθρώπους που εργάζονταν στους επάνω ορόφους του Βόρειου Πύργου. Κάποιος που είχε ξυπνήσει εκείνο το πρωί, είχε ντυθεί, είχε φύγει για τη δουλειά και πιθανότατα είχε αποχαιρετήσει κάποιον που αγαπούσε χωρίς να γνωρίζει ότι ήταν η τελευταία φορά.

Και ίσως αυτό είναι τελικά αρκετό.

Η φωτογραφία του Ντρου δεν χρειάζεται απαραίτητα ένα όνομα για να αποκτήσει νόημα. Με τα χρόνια έγινε κάτι σαν μνημείο ενός αγνώστου, ένα κενοτάφιο μέσα σε ένα φωτογραφικό κάδρο.

Και όπως κάθε μνημείο για έναν άγνωστο νεκρό, δεν μας ζητά πραγματικά να λύσουμε ένα μυστήριο.

Μας ζητά κάτι πολύ δυσκολότερο.

Να κοιτάξουμε. Και να μην προσποιηθούμε ότι αυτό το κομμάτι της 11ης Σεπτεμβρίου δεν συνέβη.

Και αν κάποιος πίστευε ότι ο Κόξον ήταν ο μόνος που σκεφτόταν με αυτόν τον τρόπο, ένας νυν εργαζόμενος της Anthropic έσπευσε λίγα λεπτά αργότερα να επιβεβαιώσει το αντίθετο. «Πράγματι πιστεύουμε ειλικρινά ότι η AI θα μπορούσε να σκοτώσει όλους τους ανθρώπους», έγραψε ο Εβαν Χούμπινγκερ, ο οποίος ηγείται στην Anthropic της έρευνας για το πώς μπορούν να καθοδηγηθούν και να ελεγχθούν τα μελλοντικά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Ο ίδιος εκτιμά ότι η πιθανότητα εξαφάνισης της ανθρωπότητας μέσα στην επόμενη δεκαετία ξεπερνά το 10%.

Μπροστά σε αυτές τις προειδοποιήσεις, πολλοί θέτουν πλέον δύο βασικά ερωτήματα: Πώς ακριβώς θα μπορούσε να συμβεί κάτι τέτοιο; Και γιατί όσοι θεωρούν ότι η AI αποτελεί πραγματική και αυξανόμενη απειλή συνεχίζουν παρ’ όλα αυτά να την αναπτύσσουν;

Αυτά είναι όσα πρέπει να γνωρίζουμε για τη συζήτηση γύρω από ένα πιθανό καταστροφικό σενάριο εξαιτίας της τεχνητής νοημοσύνης.

Οι αποκαλούμενοι «doom­ers», όσοι δηλαδή προειδοποιούν για καταστροφικούς κινδύνους από την AI, συνήθως δεν ανησυχούν ότι θα επαληθευτεί ένα σενάριο τύπου ταινίας «Terminator», στο οποίο ρομπότ αποφασίζουν συνειδητά να εξοντώσουν την ανθρωπότητα.

Οι φόβοι τους επικεντρώνονται κυρίως σε δύο σενάρια: «απώλεια ελέγχου» και «κακόβουλη χρήση από ανθρώπους».

Στο πρώτο, εξαιρετικά ευφυείς πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης (agents), ικανοί να αντιγράφουν και να βελτιώνουν μόνοι τους τον εαυτό τους, αρχίζουν να επιδιώκουν τους δικούς τους στόχους και, στην πορεία, οδηγούν στην καταστροφή της ανθρωπότητας.

Στο δεύτερο σενάριο, ένας κακόβουλος άνθρωπος χρησιμοποιεί ένα ιδιαίτερα ισχυρό σύστημα AI για να δημιουργήσει, για παράδειγμα, νέους θανατηφόρους ιούς που θα μπορούσαν να αφανίσουν τον ανθρώπινο πληθυσμό.

Υπάρχουν επίσης καταστροφικά σενάρια που δεν φτάνουν μέχρι την εξαφάνιση του ανθρώπου, όπως μαζικές κυβερνοεπιθέσεις που θα μπορούσαν να θέσουν εκτός λειτουργίας ηλεκτρικά δίκτυα ή χρηματοπιστωτικά συστήματα και να οδηγήσουν σε κατάρρευση της κοινωνικής τάξης.

Με απλά λόγια, το ερώτημα που τίθεται είναι εάν συστήματα AI είναι πιθανό να αρχίσουν να επιδιώκουν στόχους με τρόπους που αγνοούν ή συγκρούονται με την ανθρώπινη ευημερία. Οι ερευνητές αποκαλούν αυτό το φαινόμενο misalignment, δηλαδή «μη ευθυγράμμιση» των στόχων της μηχανής με τις ανθρώπινες αξίες και προθέσεις.

Ερευνες έχουν δείξει ότι μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης σε εργαστηριακό περιβάλλον μπορούν να αναπτύξουν συμπεριφορές που αποσκοπούν στην απόκτηση ισχύος και να επιχειρούν να αποφύγουν την απενεργοποίησή τους, για παράδειγμα προσπαθώντας να αντιγράψουν τον εαυτό τους σε άλλον διακομιστή.

Στην ακραία εκδοχή, ένα μη ευθυγραμμισμένο σύστημα AI θα μπορούσε να θεωρήσει ακόμη και τον θάνατο ανθρώπων ως αναγκαίο βήμα για την επίτευξη του στόχου του.

Ο διευθύνων σύμβουλος της Anthropic, Ντάριο Αμοντέι, δήλωσε πέρυσι σε εκδήλωση του Axios ότι θεωρεί πως υπάρχει πιθανότητα 25% τα πράγματα να εξελιχθούν «πάρα πάρα πολύ άσχημα». AP Photo/Jeff Chiu

Σε ένα υποθετικό σενάριο που έχουν περιγράψει ερευνητές, ένα κακόβουλο σύστημα AI θα μπορούσε να διασπείρει κρυφά ένα βιολογικό όπλο και να το ενεργοποιήσει μέσω κάποιου χημικού παράγοντα. Σε άλλο σενάριο, θα μπορούσε να εξαπατήσει δύο πυρηνικές δυνάμεις και να τις οδηγήσει σε πόλεμο.

Ενα από τα πιο γνωστά νοητικά πειράματα αφορά μια υπερευφυή μηχανή στην οποία δίνεται ο στόχος να μεγιστοποιήσει την παραγωγή συνδετήρων. Με την πάροδο του χρόνου, η μηχανή θα μπορούσε να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι πρέπει να μετατρέψει κάθε διαθέσιμη ύλη στη Γη σε συνδετήρες,  συμπεριλαμβανομένων και των ανθρώπων!

Μεταξύ άλλων, άνθρωποι που βρίσκονται πίσω από την ίδρυση της OpenAI και της Anthropic. Και οι δύο εταιρείες δημιουργήθηκαν έχοντας ως βασική αποστολή την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης με τρόπο που θα αποκλείει μια καταστροφική εξέλιξη και έχουν προσελκύσει πολλούς εργαζομένους που συμμερίζονται αυτές τις ανησυχίες.

Ο διευθύνων σύμβουλος της Anthropic, Ντάριο Αμοντέι, δήλωσε πέρυσι σε εκδήλωση του Axios ότι θεωρεί πως υπάρχει πιθανότητα 25% τα πράγματα να εξελιχθούν «πάρα πάρα πολύ άσχημα».

«Ημασταν πάντοτε ξεκάθαροι ότι η AI θα επιφέρει τόσο τεράστια οφέλη όσο και πρωτοφανείς κινδύνους», ανέφερε η Anthropic σε ανακοίνωσή της.

«Για την αντιμετώπιση αυτών των κινδύνων συνεχίζουμε να αναπτύσσουμε μοντέλα με ορισμένες από τις ισχυρότερες δικλίδες ασφαλείας στον κλάδο. Αυτός είναι και ο λόγος που πιστεύουμε ότι ο κόσμος θα ωφελούνταν εάν ο κλάδος υιοθετούσε έναν νόμιμο και επαληθεύσιμο τρόπο συντονισμού, ώστε να ρυθμίζεται η κυκλοφορία των ισχυρών μοντέλων».

Τα τελευταία χρόνια αρκετοί ερευνητές έχουν αποχωρήσει από την OpenAI, επικαλούμενοι ανησυχίες ότι η εταιρεία δεν αντιμετωπίζει με την απαιτούμενη σοβαρότητα τα ζητήματα ασφάλειας.

Ο πρώην ερευνητής της OpenAI Ντάνιελ Κοκοτάιλο ίδρυσε το AI Futures Project, το οποίο πέρυσι δημοσίευσε το «AI 2027», ένα σενάριο στο οποίο υπερευφυή συστήματα AI περιθωριοποιούν τους ανθρώπους και, έως τα μέσα της δεκαετίας του 2030, αποφασίζουν ότι η ανθρωπότητα αποτελεί εμπόδιο και την εξοντώνουν.

Κι αν η AI δεν έχει πρόβλημα να συνυπάρχει με τους ανθρώπους; Δεν θα ήταν αυτό αρκετό;

Οχι απαραίτητα. Οι κίνδυνοι από την απώλεια ελέγχου δεν περιορίζονται στην εξαφάνιση της ανθρωπότητας.

Ορισμένοι ερευνητές που ασχολούνται με την ασφάλεια της AI προειδοποιούν και για τον κίνδυνο της λεγόμενης εξασθένησης της ανθρωπότητας: ένα μέλλον τύπου «WALL-E», στο οποίο οι άνθρωποι παραχωρούν σταδιακά όλο και περισσότερο έλεγχο στις μηχανές και τελικά αδυνατούν ακόμη και να καθορίσουν ή να κατανοήσουν τη μοίρα τους.

Αλλοι έχουν διατυπώσει την υπόθεση ότι μελλοντικά συστήματα AI θα μπορούσαν να αντιμετωπίζουν τους ανθρώπους όπως οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν σήμερα τα ζώα, κρατώντας τους ως «κατοικίδια» ή ακόμη και τροποποιώντας τους βιολογικά σε κάτι διαφορετικό.

Η κυκλοφορία μοντέλων που μπορούν να αναλαμβάνουν ολοένα περισσότερες ενέργειες αυτόνομα συνοδεύτηκε από μια σειρά περιστατικών που, σύμφωνα με όσους ανησυχούν για την AI, επιβεβαίωσαν ορισμένες από τις θεωρίες τους.

Μια ομάδα προηγμένων πρακτόρων AI εντός της OpenAI κατάφερε να παραβιάσει την πλατφόρμα τεχνητής νοημοσύνης Hugging Face, να αποκτήσει τον έλεγχο υπολογιστικών διακομιστών και να επιχειρήσει να καλύψει τα ίχνη των ενεργειών της.

Σε άλλη περίπτωση, πράκτορες AI της Anthropic «δραπέτευσαν» από δοκιμή της βρετανικής κυβέρνησης και επιχείρησαν να εξαπατήσουν έναν πραγματικό άνθρωπο ώστε να εγκρίνει κακόβουλο κώδικα.

Ολα αυτά συμβαίνουν την ώρα που Anthropic και OpenAI δηλώνουν ότι πλησιάζουν στην ανάπτυξη συστημάτων AI τα οποία θα μπορούν να βελτιώνουν μόνα τους τον εαυτό τους χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, μια διαδικασία που αποκαλείται «αναδρομική αυτοβελτίωση» (recursive self-improvement).

Οι σημερινές προσπάθειες για την ασφάλεια της AI επικεντρώνονται κυρίως στην εκπαίδευση των συστημάτων ώστε να συμπεριφέρονται με ασφαλή τρόπο και στη βελτίωση της παρακολούθησης των συλλογισμών τους και της επιδίωξης των στόχων τους. 

Αυτή η διαδικασία εσωτερικής συλλογιστικής συχνά αποκαλείται «αλυσίδα σκέψης» (chain of thought). Οι προσπάθειες αυτές, ωστόσο, αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες.

Την περασμένη εβδομάδα, η OpenAI ανακοίνωσε ότι το νέο μοντέλο της, Astra, ήταν καλύτερο στο να «καθαρίζει» την αλυσίδα σκέψης του, γεγονός που προκάλεσε ανησυχίες ότι τα μελλοντικά μοντέλα θα μπορούσαν να συλλογίζονται με τρόπους που θα είναι αδιαφανείς για τους ανθρώπους.

Τόσο η Anthropic όσο και η OpenAI ερευνούν τρόπους για να διασφαλίσουν ότι μελλοντικά υπερευφυή μοντέλα θα παραμείνουν ευθυγραμμισμένα με τους ανθρώπινους στόχους, ωστόσο και οι δύο εταιρείες παραδέχονται ότι «δεν διαθέτουν ακόμη αξιόπιστη μέθοδο για να το εγγυηθούν».

Σημαντικές προσωπικότητες και μεγάλες εταιρείες έχουν ζητήσει τη δημιουργία νέων μηχανισμών που θα επέτρεπαν σε εργαστήρια AI και κυβερνήσεις να επιβραδύνουν συντονισμένα την ανάπτυξη ισχυρών συστημάτων, κερδίζοντας χρόνο για περισσότερη έρευνα πάνω στην ευθυγράμμισή τους.

Τόσο η Anthropic όσο και η OpenAI υποστηρίζουν ότι πιστεύουν πως μπορούν να διαχειριστούν τους κινδύνους, έτσι ώστε η ανθρωπότητα να επωφεληθεί από τα εργαλεία της τεχνητής νοημοσύνης.

Πολλοί από όσους συμμετέχουν στην κούρσα της AI έχουν επίσης δηλώσει ότι θεωρούν την έλευση της «υπερευφυΐας» αναπόφευκτη και ότι τα βασικά ερωτήματα είναι ποιος θα την ελέγχει και για ποιους σκοπούς θα χρησιμοποιηθεί.

Υπάρχει παράλληλα και η διάσταση εθνικής ασφάλειας.

Και οι δύο εταιρείες έχουν υποστηρίξει ότι θέλουν να διασφαλίσουν πως η ισχυρότερη AI στον κόσμο θα βρίσκεται υπό τον έλεγχο των Ηνωμένων Πολιτειών και όχι κάποιου αυταρχικού καθεστώτος.

Ορισμένοι επενδυτές της AI, όπως ο Ντέιβιντ Σακς, άτυπος σύμβουλος του Τραμπ, έχουν υποστηρίξει ότι η έμφαση της Anthropic στους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης και οι εκκλήσεις της για ρύθμιση αποτελούν μέρος μιας στρατηγικής «ρυθμιστικής άλωσης», με στόχο να επιβαρυνθούν οι μικρότεροι ανταγωνιστές με αυστηρούς κανόνες.

Αλλοι υποστηρίζουν ότι οι προειδοποιήσεις των ίδιων των εταιρειών για τους κινδύνους των προϊόντων τους μπορεί να αποτελούν εργαλείο μάρκετινγκ, ώστε να ενισχύεται η εικόνα τεράστιας ισχύος των συστημάτων τους.

Υπάρχει επίσης η άποψη ότι τέτοιες προειδοποιήσεις λειτουργούν αποπροσανατολιστικά για τις ρυθμιστικές αρχές, την ώρα που εκκρεμούν και άλλα ζητήματα όπως η κατασκευή κέντρων δεδομένων.

Τόσο η Anthropic όσο και η OpenAI επιμένουν ότι αντιμετωπίζουν σοβαρά τα ζητήματα ασφάλειας και ότι οι εκκλήσεις τους για ρυθμιστικό πλαίσιο είναι απολύτως ειλικρινείς.

Ωστόσο, αυτό το απόθεμα ασφαλείας ενδέχεται να τεθεί υπό δοκιμασία, καθώς το Πεκίνο εμφανίζει πλέον ενδείξεις σταδιακής επανέναρξης των αγορών πετρελαίου, σύμφωνα με οικονομολόγους.

"Η Κίνα κατά κάποιον τρόπο έσωσε την κατάσταση" και βοήθησε τον κόσμο να αποφύγει το "σενάριο της καταστροφής", όταν το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ περιόρισε το 20% περίπου του παγκόσμιου ενεργειακού εφοδιασμού, σχολίασε ο Πολ Γκρούενβαλντ, οικονομολόγος της S&P Global Ratings, μιλώντας σε συνέδριο στη Σιγκαπούρη την Πέμπτη.

Ο μεγαλύτερος αγοραστής πετρελαίου στον κόσμο μείωσε δραστικά τις εισαγωγές του μετά το ξέσπασμα του πολέμου, αξιοποιώντας τα αποθέματά του. Με τον τρόπο αυτό συγκράτησε τις πιέσεις στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου, ενώ παράλληλα προστάτευσε την εγχώρια οικονομία από το αυξημένο κόστος ενέργειας.

Η Αμερικανική Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών (ΕΙΑ) εκτιμά ότι η Κίνα διαθέτει 1,4 δισ. βαρέλια στρατηγικών αποθεμάτων αργού πετρελαίου, έναντι 825 εκατ. βαρελιών που διαθέτουν οι ΗΠΑ, σύμφωνα με στοιχεία του Δεκεμβρίου 2025, στα οποία περιλαμβάνονται και τα εμπορικά αποθέματα.

Οι εισαγωγές αργού πετρελαίου της Κίνας υποχώρησαν κάτω από τα 8 εκατ. βαρέλια ημερησίως τον Μάιο και τον Ιούνιο, καταγράφοντας για πρώτη φορά μείωση από το 2016, σύμφωνα με την EIA.

Λίγο μετά το ξέσπασμα της σύγκρουσης, αναλυτές της αγοράς πετρελαίου είχαν προβλέψει ότι οι τιμές θα μπορούσαν να εκτοξευθούν στα 150 έως 200 δολάρια το βαρέλι, εξαιτίας της απότομης διακοπής της προσφοράς.

"Όχι μόνο εκτιμήσαμε λανθασμένα το μέγεθος, αλλά μερικές φορές εκτιμήσαμε λανθασμένα και την κατεύθυνση", επισήμανε ο Γκρούενβαλντ.

Η τιμή του Brent είχε υποχωρήσει στα περίπου 80 δολάρια το βαρέλι, πριν ανακάμψει εκ νέου τις τελευταίες ημέρες και ξεπεράσει τα 100 δολάρια την Τετάρτη, εν μέσω της αναζωπύρωσης των εχθροπραξιών μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ στον Κόλπο.

Ωστόσο, ακόμη και αυτό το επίπεδο τιμών παραμένει "ανεκτό" για την παγκόσμια οικονομία, σύμφωνα με τον Γκρούενβαλντ.

Το περιθώριο ασφαλείας που προσφέρουν τα αποθέματα της Κίνας, όμως, δεν είναι απεριόριστο. Ήδη εμφανίζονται ενδείξεις ότι οι εισαγωγές αργού της χώρας ενδέχεται να ανακάμψουν σταδιακά.

Οι εισαγωγές αργού πετρελαίου της Κίνας αυξήθηκαν κατά 22% τον Ιούλιο και κατά 6,2% τον Αύγουστο σε μηνιαία βάση, αν και εξακολουθούν να βρίσκονται σημαντικά κάτω από τα επίπεδα του προηγούμενου έτους, σύμφωνα με τα επίσημα εμπορικά στοιχεία.

Εάν η Κίνα επαναφέρει τις εισαγωγές της στους ρυθμούς που ίσχυαν πριν από τον πόλεμο, η επιβάρυνση της παγκόσμιας ανάπτυξης από τις υψηλότερες τιμές του πετρελαίου θα είναι πολύ μεγαλύτερη από ό,τι υπολογίζεται σήμερα, δήλωσε ο Κρίσνα Σρινιβασάν, διευθυντής του Τμήματος Ασίας και Ειρηνικού του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ).

Το Πεκίνο είχε προετοιμαστεί για ένα τέτοιο σενάριο, δημιουργώντας εφεδρικά αποθέματα που του επέτρεψαν να περιορίσει την κατανάλωση πετρελαίου χωρίς να διαταραχθεί η οικονομική δραστηριότητα, δήλωσε ο Κάι Γκουό, εκτελεστικός πρόεδρος και ανώτερος ερευνητής του Ινστιτούτου CF40, think tank που εστιάζει στην Κίνα.

Η τρέχουσα κρίση, πρόσθεσε, δικαιώνει τις πολυετείς κυβερνητικές επενδύσεις στη δημιουργία αποθεμάτων και στην καθαρή ενέργεια, ενόψει του ενδεχομένου μιας μεγάλης διαταραχής στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού πετρελαίου.

Η Κίνα διαθέτει εθνικά αποθέματα αργού πετρελαίου που αντιστοιχούν σε περίπου τέσσερις μήνες κατανάλωσης. Παράλληλα, ένας νέος ενεργειακός νόμος που θεσπίστηκε πέρυσι υποχρεώνει τις μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες να διατηρούν πρόσθετα αποθέματα, πέραν των συνήθων εμπορικών αποθεμάτων, δήλωσε την Πέμπτη η Νταν Γουάνγκ, διευθύντρια της Eurasia Group για την Κίνα.

"Η οικονομία είναι ουσιαστικά προστατευμένη από αυτή την πετρελαϊκή κρίση", πρόσθεσε.

Σύμφωνα με την εκτίμηση της Γουάνγκ, ο άνθρακας εξακολουθεί να καλύπτει περίπου το 53% του ενεργειακού μείγματος της Κίνας και λειτούργησε ως κρίσιμο "αμορτισέρ", επιτρέποντας στην οικονομία να υποκαταστήσει μέρος της χρήσης πετρελαίου όταν οι τιμές εκτοξεύθηκαν.

"Αυτό το συγκεκριμένο μοντέλο της Κίνας" δεν θα λειτουργούσε εξίσου αποτελεσματικά σε μια κανονική οικονομία, δεδομένης της σπατάλης επενδύσεων που συνεπάγεται. "Όταν όμως συμβαίνει κάτι τόσο αβέβαιο όπως αυτό, ειδικά στην Ευρασία, λειτουργεί", ανέφερε η Γουάνγκ.

Η ίδια εκτιμά ότι η αντιπαράθεση στον Κόλπο θα διαρκέσει τουλάχιστον έναν ακόμη χρόνο, με την τιμή του πετρελαίου να κινείται μεταξύ 85 και 100 δολαρίων το βαρέλι έως το 2027.

Την ίδια στιγμή, ο οικονομολόγος της Goldman Sachs, Ντάαν Στράιβεν, προειδοποίησε σε πρόσφατη έκθεσή του ότι οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να φτάσουν ακόμη και τα 120 δολάρια το βαρέλι, καθώς ο πόλεμος, που βρίσκεται πλέον στον έβδομο μήνα, συνεχίζει να διαταράσσει τις θαλάσσιες μεταφορές.

πηγη Capital

Σε αυτή την ιστορική αποστολή, ο 39χρονος επιστήμονας θα ταξιδέψει με την επίσημη ιδιότητα του Mission Specialist (Ειδικού Αποστολής), γεγονός που σημαίνει ότι επιλέχθηκε ακριβώς λόγω του εξειδικευμένου επιστημονικού του υπόβαθρου στη διαστημική ιατρική. Αναλαμβάνοντας τον κρίσιμο ρόλο του ιπτάμενου γιατρού, θα αποτελέσει τον θεματοφύλακα της υγείας του πληρώματος και τον επικεφαλής των βιοιατρικών πειραμάτων σε συνθήκες τροχιάς.

Ποιος είναι όμως ο άνθρωπος που μετατρέπει ένα άπιαστο όνειρο γενεών σε εθνική πραγματικότητα;

Η εντυπωσιακή διαδρομή του, από τη Θεσσαλία μέχρι την επικείμενη εκτόξευση του 2027, αποτελεί το επιστέγασμα μιας συστηματικής και μοναχικής πορείας στη διασταύρωση της ιατρικής επιστήμης και της διαστημικής εξερεύνησης.

Απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ο ανήσυχος γιατρός δεν περιορίστηκε στα γήινα σύνορα. Εξειδικεύτηκε στις Επιστήμες του Διαστήματος στο Διεθνές Διαστημικό Πανεπιστήμιο της Γαλλίας, σφυρηλατώντας από νωρίς την ιδιαίτερη ταυτότητά του.

Η απόλυτη απομόνωση στην παγωμένη Ανταρκτική

Καθοριστικό σταθμό στην εξέλιξή του αποτέλεσε η παγωμένη ερημιά της Ανταρκτικής. Εκεί, στον ερευνητικό σταθμό Concordia, έζησε επί έναν ολόκληρο χρόνο σε καθεστώς απόλυτης απομόνωσης. Σε εκείνο το απόκοσμο φυσικό εργαστήριο, μελέτησε τις ακραίες επιπτώσεις του εγκλεισμού στην ανθρώπινη φυσιολογία και ψυχολογία, βιώνοντας συνθήκες που προσομοιάζουν απόλυτα με ένα μακρινό ταξίδι στο βαθύ σύμπαν.
Ακολούθησε η καταξίωση στο γαλλικό Ινστιτούτο Διαστημικής Ιατρικής και Φυσιολογίας MEDES, όπου διεξήγαγε πρωτοποριακές κλινικές μελέτες μικροβαρύτητας. Από το 2018, ως Lead Flight Surgeon του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος, έχει αναλάβει την υψηλή εποπτεία και την υγειονομική προστασία των Ευρωπαίων αστροναυτών, διατηρώντας παράλληλα σταθερούς δεσμούς συνεργασίας με το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος.

Το 2022 ο Αδριανός Γολέμης πέτυχε σπάνια διάκριση στη διαδικασία επιλογής αστροναυτών της ESA. Ανάμεσα σε 22.500 υποψηφίους από ολόκληρη την Ευρώπη, αναδείχθηκε στους 25 φιναλίστ που ολοκλήρωσαν την απαιτητική αξιολόγηση.
Η προσωπική επιτυχία μετουσιώνεται πλέον σε εθνικό ορόσημο. Έχοντας οριστεί Project Astronaut της ESA, ξεκίνησε στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Αστροναυτών στην Κολωνία της Γερμανίας εντατικό πρόγραμμα εκπαίδευσης με ορίζοντα ολοκλήρωσης τον Οκτώβριο του 2026. Το πρόγραμμα θεωρείται από τα δυσκολότερα στην Ευρώπη και περιλαμβάνει:

• Αεροδιαστημική μηχανική, αστροφυσική και ρομποτική.
• Εκπαίδευση στα συστήματα του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού.
• Προσομοιώσεις διαστημικών περιπάτων σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας.

Υπό την επιφύλαξη της τελικής έγκρισης από το Multilateral Crew Operations Panel, ο Λαρισαίος γιατρός προγραμματίζεται να πετάξει το δεύτερο εξάμηνο του 2027 ως mission specialist. Πρόκειται για την πρώτη ιδιωτική αποστολή αστροναυτών προς τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό με την ονομασία PAM-6, την οποία η NASA έχει αναθέσει στην εταιρεία Vast.
Η μεταφορά θα πραγματοποιηθεί με διαστημόπλοιο Dragon της SpaceX και πύραυλο Falcon 9. Η αποστολή αυτή ενδέχεται να γράψει ιστορία ως η πρώτη με αμιγώς ευρωπαϊκό πλήρωμα, το οποίο θα είναι τετραμελές. Μέχρι στιγμής έχουν επιβεβαιωθεί επίσημα οι τρεις από τους τέσσερις αστροναύτες:

• Τομά Πεσκέ (Γαλλία) – Κυβερνήτης
• Άλες Σβόμποντα (Τσεχία) – Χειριστής
• Αδριανός Γολέμης (Ελλάδα) – Ειδικός Αποστολής (Mission Specialist)

Η ταυτότητα του τέταρτου αστροναύτη, ο οποίος θα εκπροσωπεί ακόμη μία ευρωπαϊκή χώρα, αναμένεται να ανακοινωθεί επίσημα το επόμενο διάστημα, μόλις ολοκληρωθούν οι σχετικές διεθνείς διαδικασίες έγκρισης.

Καθώς πρόκειται για μια απαιτητική εξωσωματική μέθοδο που απευθύνεται σε ασθενείς με σοβαρά νοσήματα, η εκτέλεσή της εκτός οργανωμένων δομών υγείας εγκυμονεί θανάσιμους κινδύνους. Λόγω της πολυπλοκότητας της διαδικασίας, η πιθανότητα εμφανίσης ραγδαίων επιπλοκών καθιστά συχνά αναγκαία την άμεση ιατρική παρέμβαση και την υποστήριξη από εξειδικευμένο εξοπλισμό ανάνηψης.

Γνωστή και ως θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος, μέσω  φλεβοκαθετήρα, αποτελεί εξειδικευμένη εξωσωματική μέθοδο, η οποία εφαρμόζεται για την απομάκρυνση παθολογικών στοιχείων από το αίμα. Κατά τα τελευταία έτη, η χρήση της παρουσιάζει κατακόρυφη αύξηση, ιδίως στην αντιμετώπιση νευρολογικών, αιματολογικών, νεφρολογικών και αυτοάνοσων παθήσεων.

Ωστόσο η διαδικασία έχει αρχίσει να εφαρμόζεται και στο πλαίσιο της ευεξίας (wellness), του biohacking και της μακροζωίας, με την ιατρική κοινότητα να είναι  ιδιαίτερα επιφυλακτική όσον αφορά τη χρήση της σε υγιείς ανθρώπους.

Πρόκειται για εξωσωματική διαδικασία κατά την οποία αφαιρείται το πλάσμα του αίματος και αντικαθίσταται από ειδικά διαλύματα. Το αίμα του ασθενούς διέρχεται μέσω ειδικού φίλτρου ή φυγοκεντρικού συστήματος που διαχωρίζει το πλάσμα από τα έμμορφα συστατικά του αίματος.

Στόχος της μεθόδου είναι η γρήγορη απομάκρυνση ουσιών που ευθύνονται για την πρόκληση ή επιδείνωση της νόσου.

Οι ουσίες αυτές μπορεί να είναι:

Αυτοαντισώματα

Ανοσοσυμπλέγματα

Κρυοσφαιρίνες

Παραπρωτεΐνες

Φλεγμονώδεις μεσολαβητές

Τοξίνες ή φάρμακα

Η πλασμαφαίρεση πραγματοποιείται  σε ειδικά οργανωμένες μονάδες αιμοκάθαρσης, μονάδες αφαίρεσης ή σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας.

Το αίμα οδηγείται σε μηχάνημα όπου διαχωρίζεται το πλάσμα από τα κυτταρικά στοιχεία.

Το απομακρυνόμενο πλάσμα αντικαθίσταται από:

Διάλυμα λευκωματίνης 5%

Φρέσκο κατεψυγμένο πλάσμα

Συνδυασμό λευκωματίνης και φυσιολογικού ορού

Η διάρκεια κάθε συνεδρίας κυμαίνεται συνήθως από 2 έως 4 ώρες. Οι περισσότεροι ασθενείς χρειάζονται 3 έως 7 συνεδρίες, ανάλογα με τη νόσο και την ανταπόκριση στη θεραπεία.

Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας απαιτείται συνεχής παρακολούθηση των ζωτικών σημείων του ασθενούς.

Η πλασμαφαίρεση εφαρμόζεται σήμερα σε μεγάλο εύρος νοσημάτων. Οι κυριότερες ενδείξεις περιλαμβάνουν:

Νευρολογικά νοσήματα

Μυασθένεια gravis

Σύνδρομο Guillain-Barré

Χρόνια φλεγμονώδης απομυελινωτική πολυνευροπάθεια

Αυτοάνοσες εγκεφαλίτιδες

Σκλήρυνση κατά πλάκας σε βαριές υποτροπές

Νοσοκομεία στην Ελλάδα όπου εφαρμόζεται η πλασμαφαίρεση

Τα δημόσια νοσοκομεία όπου πραγματοποιείται

Η πλασμαφαίρεση πραγματοποιείται στην Ελλάδα σε εξειδικευμένα δημόσια νοσοκομεία και πανεπιστημιακά κέντρα, καθώς και σε επιλεγμένα ιδιωτικά θεραπευτήρια που διαθέτουν μονάδες εξωσωματικών θεραπειών και κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό.

Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Γ. Γεννηματάς»

Λαϊκό Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών

Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν»

Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Πατρών

Η μέθοδος εφαρμόζεται κυρίως σε μονάδες νεφρολογίας, αιματολογίας και εντατικής θεραπείας, ενώ απαιτεί εξειδικευμένο εξοπλισμό και διεπιστημονική συνεργασία.

Κάτοικοι ενημέρωσαν για το φαινόμενο καλώντας τους αρμόδιους φορείς από περιοχές όπως η Καλαμαριά, η Θέρμη, η Νεάπολη, η Ανω Πόλη και οι Συκιές. 

Σύμφωνα με ανακοίνωση της εταιρείας διανομής Enaon EDA, δεν έχει διαπιστωθεί διαρροή φυσικού αερίου, ούτε υπάρχει οποιοδήποτε εύρημα που να σχετίζεται με το δίκτυο διανομής.

Ειδικότερα, ερωτηθείς αρχικά σχετικά με το γάλλιο, για την παραγωγή του οποίου η Metlen έχει προχωρήσει σε επένδυση στη Βοιωτία με στόχο την ανάπτυξη της πρώτης παραγωγικής μονάδας στην Ευρώπη, ο κ. Μυτιληναίος υπογράμμισε την εξαιρετικά περιορισμένη παγκόσμια αγορά και την κυριαρχία της Κίνας. 

Όπως είπε, "το γάλλιο είναι μια αγορά 1.000 τόνων παγκοσμίως, εκ των οποίων οι 950 παράγονται στην Κίνα". Η απόφαση του Πεκίνου το 2023 να επιβάλει περιορισμούς στις εξαγωγές είχε ως αποτέλεσμα να εξαφανιστούν ουσιαστικά οι διαθέσιμες προμήθειες από την αγορά, δημιουργώντας σημαντικές δυσκολίες στους ευρωπαίους παραγωγούς.

Η κατάσταση αυτή, σύμφωνα με τον κ. Μυτιληναίο, δημιούργησε προβλήματα και στα διυλιστήρια, τα οποία έχασαν την πρόσβαση στην πρώτη ύλη και αντιμετώπισαν δυσκολίες στην επανεκκίνηση της παραγωγής.

Το μεγαλύτερο ζήτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο η επάρκεια της παραγωγής, αλλά και το κόστος. Όπως εξήγησε, η Κίνα διατηρεί τη δυνατότητα να ανοίξει εκ νέου την αγορά οποιαδήποτε στιγμή και να αυξήσει απότομα τις διαθέσιμες ποσότητες, ασκώντας πιέσεις στις διεθνείς τιμές. 

"Οι Κινέζοι μπορούν να ανοίξουν οποιαδήποτε στιγμή και να πλημμυρίσουν την αγορά", σημείωσε, εξηγώντας ότι για να είναι βιώσιμη η παραγωγή απαιτείται ανταγωνιστικό κόστος. 

Ερωτηθείς για τις επιχειρηματικές συμφωνίες που έκανε η Metlen με τις ΗΠΑ και αμερικανικές εταιρείες, ο επικεφαλής της εταιρείας ουσιαστικά ανέφερε ότι η Ευρώπη κινείται αρκετά αργά στο θέμα.

Όπως ανέφερε, η ΕΕ προχώρησε στην έκδοση νόμου το 2024 για τις κρίσιμες πρώτες ύλες ο οποίος περιλάμβανε σε αυτές 43 μέταλλα, με το γάλλιο να αποτελεί ένα από αυτά. Αλλά πέρα από αυτό δεν υπήρξε κάποια άλλη ενέργεια. "Ξέρουμε πλέον ότι η Ευρώπη μας θεωρεί κρίσιμους… και αυτό είναι", ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ερωτηθείς για τις εξελίξεις στην αγορά LNG, ο Ευ. Μυτιληναίος αναφέρθηκε ευρύτερα στις τιμές της ενέργειας και τις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η γεωπολιτική ένταση στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.

Όπως σημείωσε, η σημερινή κατάσταση στην αγορά LNG τού θυμίζει το 2023, όταν οι τιμές της ενέργειας στην Ευρώπη είχαν εκτοξευθεί.

"Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι, αν δεν συμβεί κάτι, είτε στον Περσικό Κόλπο είτε στην Ουκρανία, η Ευρώπη οδεύει προς έναν ιδιαίτερα δύσκολο χειμώνα", προειδοποίησε.

To ποσοστό 44% είναι το υψηλότερο αποτέλεσμα για ένα ακροδεξιό κίνημα σε περιφερειακές ή εθνικές εκλογές από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο -και μάλιστα για ένα κόμμα που έχει χαρακτηριστεί εξτρεμιστικό από την υπηρεσία εσωτερικής ασφάλειας της Γερμανίας.

Το ποσοστό του CDU υποχώρησε ακόμη περισσότερο από ό,τι προέβλεπαν οι δημοσκοπήσεις πριν από τις εκλογές, περισσότερο από το μισό, στο 17,4%, από τις τελευταίες εκλογές του κρατιδίου το 2021.

Όταν ο Μερτς διεκδίκησε για πρώτη φορά την ηγεσία του κόμματός του το 2018, δήλωσε ότι θα μείωνε στο μισό την εκλογική στήριξη της AfD. Αργότερα ανακάλεσε την υπερήφανη αυτή δήλωσή του, καθώς η AfD συνέχιζε την αδιάκοπη προέλασή της.

Πόσο γρήγορα, όμως, έχουν αντιστραφεί οι εκλογικοί συσχετισμοί εις βάρος του κεντροδεξιού κόμματός του. Πολλοί βουλευτές των Χριστιανοδημοκρατών σε ολόκληρη τη Γερμανία θα ανησυχούν τώρα για τις θέσεις τους.

Οι εθνικοί μέσοι όροι των δημοσκοπήσεων τοποθετούν το CDU στο 21% και την AfD στο 28% -αντιστροφή των ποσοστών τους στις περυσινές ομοσπονδιακές εκλογές. Μόλις το ένα τρίτο των Γερμανών στηρίζει πλέον τα δύο κόμματα -το CDU και τους κεντροαριστερούς Σοσιαλδημοκράτες- που κυβερνούν από κοινού σε ομοσπονδιακό επίπεδο.

Οι ελπίδες της AfD να αναλάβει την εξουσία στη Σαξονία-Άνχαλτ φαίνεται αρχικά να στηρίζονται στο αριστερό εθνικιστικό Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW), το οποίο προβλέπεται να περάσει οριακά το όριο με 5,1%. Η ιδρύτριά του, Σάρα Βάγκενκνεχτ, έχει αφήσει να εννοηθεί ότι το κόμμα της θα μπορούσε να απέχει σε ψηφοφορία για την ανάδειξη κυβέρνησης της AfD και στη συνέχεια να τη στηρίζει κατά περίπτωση, ανάλογα με το ζήτημα.

Εδώ και καιρό έχει επικρίνει την «υγειονομική ζώνη» («firewall»), στο πλαίσιο της οποίας άλλα κόμματα έχουν αρνηθεί να συνεργαστούν με την AfD, θεωρώντας την απειλή για τη δημοκρατία.

Ωστόσο, ο Ούλριχ Ζίγκμουντ, ηγέτης της AfD στο κρατίδιο, δήλωσε επίσης ότι θα προσπαθήσει να προσελκύσει βουλευτές από άλλα κόμματα. Δεν πρόκειται για κενή απειλή. Η «υγειονομική ζώνη» θα δοκιμαστεί πλέον, ενδεχομένως μέχρι σημείου κατάρρευσης.

Μια εναλλακτική περιφερειακή κυβέρνηση απέναντι στην AfD θα απαιτούσε τη συναίνεση και, ενδεχομένως, τη συμμετοχή της άκρας Αριστεράς, στην οποία το CDU επίσης παραδοσιακά αντιτίθεται. Ορισμένα τοπικά στελέχη του CDU ενδέχεται ακόμη και να εγκαταλείψουν το κόμμα για την AfD προκειμένου να την αποτρέψουν.

Οι χριστιανοδημοκράτες επικριτές της «υγειονομικής ζώνης» υποστηρίζουν ότι έχει αποδειχθεί αυτοϋπονομευόμενη. Σε μια εποχή πολιτικού κατακερματισμού και συρρίκνωσης της στήριξης προς τα κάποτε ευρείας βάσης κόμματα της κεντρικής πολιτικής σκηνής, υποχρεώνει το CDU να μοιράζεται την εξουσία με αριστερούς αντιπάλους σε συχνά δυσλειτουργικούς συνασπισμούς του ελάχιστου κοινού παρονομαστή.

Οι ψηφοφόροι που επιθυμούν πιο συντηρητική πολιτική στρέφονται προς την AfD. Αντί να ανακόπτει τη ροή στήριξης προς την ακροδεξιά, υποστηρίζουν οι επικριτές, την ενθαρρύνει.

Οι υποστηρικτές της πολιτικής αυτής στο CDU επισημαίνουν τα εξτρεμιστικά στοιχεία στην AfD ως απειλή για τη δημοκρατική τάξη της Γερμανίας, ενώ θεωρούν τη στήριξη του κόμματος προς τη Ρωσία και την εχθρότητά του απέναντι στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ ανάθεμα. Ο Μερτς θα δεχθεί έντονες πιέσεις από ορισμένα τμήματα του κόμματός του να εγκαταλείψει ή τουλάχιστον να χαλαρώσει την υγειονομική ζώνη. Είτε το πράξει είτε όχι, το CDU θα μπορούσε να διασπαστεί.

Η εντυπωσιακή νίκη της AfD αφήνει τον ίδιο τον Μερτς σε εξαιρετικά δύσκολη θέση. Στελέχη του CDU είχαν ήδη αρχίσει να χάνουν την εμπιστοσύνη τους στην ηγεσία του μετά από έναν αποτυχημένο ανασχηματισμό αυτό το καλοκαίρι.

Τα ιστορικά χαμηλά ποσοστά του στις δημοσκοπήσεις παρασύρουν το κόμμα προς την αφάνεια. Οι ψηφοφόροι αποθαρρύνονται από την αλαζονεία του και την αποτυχία του να υλοποιήσει οτιδήποτε πλησιάζει τις τολμηρές εξαγγελίες του. Η απαίτηση για αλλαγή ηγεσίας θα μπορούσε να αποδειχθεί ακαταμάχητη, ιδίως εάν το CDU καταρρεύσει και σε άλλες περιφερειακές εκλογές αυτόν τον μήνα.

Ο Χέντρικ Βουστ, ο 51χρονος πρωθυπουργός του CDU στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, είναι το πρόσωπο που πρέπει να παρακολουθήσουμε. Θα προσέφερε αλλαγή γενιάς και θα διεύρυνε την απήχηση του κόμματός του, ιδίως μεταξύ των γυναικών. Ωστόσο, το κατά πόσον θα μπορούσε να προσελκύσει ξανά τους συντηρητικούς, αναζωογονώντας παράλληλα έναν συνασπισμό με την κεντροαριστερά, είναι λιγότερο σαφές.

Η περισσότερο αγροτική Σαξονία-Άνχαλτ, στην πρώην κομμουνιστική Ανατολική Γερμανία, δεν είναι αντιπροσωπευτική του υπόλοιπου της χώρας. Ωστόσο, η ισχύς της στήριξης προς ένα εξτρεμιστικό κόμμα εκεί αποτελεί καταδίκη για την αποτυχία του πολιτικού κέντρου να διατυπώσει πειστικές απαντήσεις στα προβλήματα της Γερμανίας, ιδίως στη στάσιμη οικονομία. Εάν δεν καταφέρει να βελτιώσει γρήγορα την επίδοσή του, αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα.

Πληροφορίες αναφέρουν πως πρόκειται για ένα ενδεχόμενο που η κυβέρνηση έχει εξετάσει εδώ και αρκετό καιρό, σταθμίζοντας τα οφέλη αλλά και τους κινδύνους μιας τέτοιας κίνησης. Το ζήτημα είχε ανοίξει για πρώτη φορά τον Ιανουάριο του 2021, όταν η Ελλάδα νομοθέτησε την επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Ιόνιο. Έκτοτε, βασικός παράγοντας που λειτουργούσε ανασταλτικά ήταν ο κίνδυνος μιας νέας κλιμάκωσης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η Τουρκία φαίνεται να επιδιώκει ελεγχόμενη ένταση, αλλα όχι κρίση. Εντούτοις, η κυβέρνηση επεξεργάζεται όλα τα σενάρια κλιμάκωσης ώστε να βγάλει αντίδραση εφόσον το απαιτήσουν οι συνθήκες.

Σήμερα, ωστόσο, το θέμα επανέρχεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη πολιτική συγκυρία, καθώς η χώρα εισέρχεται στην τελική προεκλογική ευθεία. Μια απόφαση για επέκταση των χωρικών υδάτων στην Κρήτη θα είχε, πέραν της γεωπολιτικής της διάστασης, και σαφές πολιτικό αποτύπωμα, καθώς θα επέτρεπε στην κυβέρνηση να απαντήσει στην κριτική περί υποχωρήσεων στα λεγόμενα εθνικά θέματα.

Μέσα σε αυτό το σκηνικό αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον και η επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στην Αίγυπτο την Τρίτη (8/9), όπου θα συναντηθεί με τον Αιγύπτιο πρόεδρο, Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι.

Η Αθήνα επιδιώκει να επιβεβαιώσει τον στρατηγικό χαρακτήρα της σχέσης με το Κάιρο, την οποία θεωρεί κρίσιμο παράγοντα σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή. Σημειώνεται ότι η Άγκυρα θα επιθυμούσε συμμετοχή της Αιγύπτου στη Συμφωνία της Μέκκας, γεγονός θα δυσκόλευε τη θέση της Ελλάδας στην περιοχή. Στην ατζέντα των επαφών αναμένεται να βρεθούν, πέρα από τις γεωπολιτικές εξελίξεις και ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας, και θέματα που αφορούν τη διαχείριση του μεταναστευτικού, το οποίο παραμένει ψηλά στις προτεραιότητες της Αθήνας. Σημειώνεται ακόμη ότι δεν έχει επιτευχθεί ακόμη συμφωνία για το καθεστώς της Μονής Σινά.

Η εποχική εικόνα για τον χειμώνα 2026-2027 δείχνει αρνητική ανωμαλία στις χιονοπτώσεις πάνω από την Ελλάδα, δηλαδή τάση για συνολικά λιγότερες χιονοπτώσεις σε σχέση με τα κλιματικά φυσιολογικά επίπεδα της περιόδου Δεκεμβρίου-Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου. Το σήμα είναι περισσότερο εμφανές στην ηπειρωτική Ελλάδα, ενώ αρνητικές αποκλίσεις καταγράφονται και σε μεγάλο μέρος του Αιγαίου.

Στον χάρτη του ECMWF κυριαρχούν πάνω από τη χώρα κίτρινες, πορτοκαλί και σε αρκετές περιοχές πιο σκούρες πορτοκαλοκόκκινες αποχρώσεις, οι οποίες στην κλίμακα του συγκεκριμένου προϊόντος αντιστοιχούν σε αρνητική απόκλιση της χιονόπτωσης από τον μέσο όρο της κλιματικής περιόδου αναφοράς.

Η συγκεκριμένη εποχική τάση δείχνει ότι οι πεδινές και χαμηλού υψομέτρου περιοχές της Ελλάδας ενδέχεται να έχουν περιορισμένες πιθανότητες για συχνές χιονοπτώσεις.

Ακόμη και σε περιπτώσεις οργανωμένων κακοκαιριών με αξιόλογες βροχοπτώσεις, οι θερμοκρασίες ενδέχεται αρκετές φορές να μην είναι αρκετά χαμηλές ώστε τα φαινόμενα να μετατρέπονται σε χιόνι στα χαμηλότερα υψόμετρα.

Το σκηνικό αυτό συνδέεται με την πιθανή επικράτηση συχνότερων δυτικών και νοτιοδυτικών ρευμάτων, τα οποία μεταφέρουν σχετικά ήπιες και υγρές αέριες μάζες από τον Ατλαντικό προς την Ευρώπη και τη Μεσόγειο.

Για την Ελλάδα, μια τέτοια κυκλοφορία θα μπορούσε να μεταφραστεί σε αρκετές βροχές, χωρίς όμως αντίστοιχη συχνότητα χιονοπτώσεων, ιδιαίτερα στα πεδινά.

Σημαντικό παράγοντα στη διαμόρφωση της μεγάλης κλίμακας ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας αποτελεί η ισχυρή ανάπτυξη του El Niño στον τροπικό Ειρηνικό.

Η εξέλιξή του αναμένεται να επηρεάσει την παγκόσμια ατμοσφαιρική κυκλοφορία και, κατ’ επέκταση, τη θέση και τη συμπεριφορά του αεροχειμάρρου πάνω από την Ευρώπη.

Παράλληλα, η παρουσία χαμηλών βαρομετρικών πιέσεων στον Ατλαντικό και αντικυκλωνικών εξάρσεων προς τη Μεσόγειο θα μπορούσαν να διαμορφώσουν μια κυκλοφορία που δεν ευνοεί συχνά την κάθοδο πολύ ψυχρών αερίων μαζών προς την Ελλάδα.

Το σημαντικότερο στοιχείο στην ερμηνεία της εποχικής πρόγνωσης είναι ότι το αρνητικό σήμα δεν σημαίνει πως η Ελλάδα δεν θα δει χιόνια.

Το ECMWF αποτυπώνει πιθανότητες και μέσες τάσεις για ένα ολόκληρο τρίμηνο και όχι συγκεκριμένα καιρικά επεισόδια.

Ένας χειμώνας μπορεί να είναι συνολικά θερμότερος και λιγότερο χιονισμένος από τα κανονικά επίπεδα, αλλά παράλληλα να περιλαμβάνει μία ή δύο ισχυρές ψυχρές εισβολές. Μέσα σε λίγες ημέρες, ένα τέτοιο επεισόδιο θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικές χιονοπτώσεις ακόμη και σε χαμηλά υψόμετρα.

Επομένως, δεν μπορεί από τώρα να αποκλειστεί ένας μεγάλος χιονιάς στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη ή σε άλλες περιοχές της χώρας.

Το εάν και πότε θα σημειωθεί μια τέτοια εξέλιξη θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο πολύ ψυχρές αρκτικές ή ηπειρωτικές αέριες μάζες θα καταφέρουν να κινηθούν προς τα Βαλκάνια και στη συνέχεια να κατέλθουν προς την Ελλάδα.

Στα ορεινά, και ιδιαίτερα στα υψηλότερα υψόμετρα, οι χιονοπτώσεις δεν αποκλείονται σε καμία περίπτωση.

Ακόμη και ένας γενικά ήπιος χειμώνας μπορεί να δώσει σημαντικές ποσότητες χιονιού στα ελληνικά βουνά όταν περάσουν οργανωμένα συστήματα κακοκαιρίας.

Ωστόσο, ούτε για τις ορεινές περιοχές προκύπτει από τη συγκεκριμένη εποχική εκτίμηση κάποιο ισχυρό θετικό σήμα για ασυνήθιστα μεγάλες ποσότητες χιονιού. Η γενική τάση πάνω από τη χώρα παραμένει αρνητική ως προς τη συνολική χιονόπτωση.

Με βάση την τελευταία εποχική εκτίμηση, η πρώτη εικόνα για την Ελλάδα συνοψίζεται ως εξής:

Με απλά λόγια, η εποχική πρόγνωση του ECMWF δεν δείχνει έναν ιδιαίτερα χιονισμένο ελληνικό χειμώνα για το 2026-2027. Δείχνει μια τάση για λιγότερο χιόνι από το κανονικό, κυρίως στα χαμηλά υψόμετρα.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι απουσιάζει το ενδεχόμενο μιας μεγάλης χειμερινής έκπληξης. Ένα ισχυρό επεισόδιο ψυχρής εισβολής μπορεί να εκδηλωθεί μέσα σε έναν κατά τα άλλα ήπιο χειμώνα και να προκαλέσει σημαντικές χιονοπτώσεις ακόμη και σε περιοχές όπου συνολικά οι χιονοπτώσεις της σεζόν θα κινηθούν κάτω από τον μέσο όρο.

Αυτή η viral τάση, που έχει πλημμυρίσει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με χιουμοριστικά βίντεο, κρύβει πίσω από την ανέκφραστη μάσκα της μια πολύ πιο βαθιά και ανησυχητική πραγματικότητα. Δεν πρόκειται για απλή αγένεια των νεότερων, αλλά για την πρώτη ορατή παρενέργεια μιας κοινωνίας που, εξαιτίας της τεχνολογίας, ξεμαθαίνει σταδιακά να μιλάει.

Το φαινόμενο αυτό ξεπερνά τα όρια των αστείων μεταξύ των γενεών. Η σάτιρα γύρω από το «κενό βλέμμα της Γενιάς Ζ» (Gen Z stare) στο TikTok λειτουργεί επειδή αποτυπώνει μια απτή πραγματικότητα: πλέον επικοινωνούμε, στην κυριολεξία, λιγότερο.

Μελέτη που δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Perspectives on Psychological Science, βασισμένη σε δείγμα άνω των 2.000 ατόμων, την οποία επικαλείτο η Washington Post, αποκαλύπτει ότι οι πολίτες αρκετών χωρών χρησιμοποιούν περίπου 300 λέξεις λιγότερες την ημέρα, χάνοντας δύο έως τρία λεπτά καθημερινής ομιλίας, με την πάροδο κάθε έτους. Αυτή η φθίνουσα πορεία, η οποία μεταφράζεται σε συνολική μείωση 28% κατά την περίοδο 2005-2019, εμφανίζεται ιδιαίτερα έντονη στις ηλικίες κάτω των 25 ετών.

Το εύρημα εγείρει το προφανές ερώτημα για την επιρροή των smartphone, των γραπτών μηνυμάτων, της τηλεργασίας και των υπολοίπων τεχνολογιών που επιτρέπουν πλέον τη διεκπεραίωση της καθημερινότητας χωρίς τη χρήση προφορικού λόγου.

Η Βαλέρια Πφάιφερ, επικεφαλής της μελέτης και επίκουρη καθηγήτρια ψυχολογίας και συμβουλευτικής στο Πανεπιστήμιο του Μιζούρι στο Κάνσας Σίτι, οδηγήθηκε στη συγκεκριμένη διαπίστωση εντελώς τυχαία. Κατά τη διάρκεια έρευνας για τις διαφορές των φύλων στην ομιλία, εντόπισε μια απροσδόκητη τάση στα δεδομένα: η συχνότητα του λόγου παρουσίαζε κάμψη.

Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, η ομιλία δεν αποτελούσε απλώς μέσο επικοινωνίας, αλλά τον κύριο και αυτονόητο τρόπο αλληλεπίδρασης. Οι καθημερινές δραστηριότητες, όπως οι αγορές αγαθών, ο προσανατολισμός στον χώρο, η γνωριμία με αγνώστους, η επαγγελματική συνεργασία ή η διατήρηση φιλικών σχέσεων, προϋπέθεταν τη διεξαγωγή προφορικής συζήτησης.

Σήμερα, η ομιλία μετατρέπεται, σε πολλές πτυχές της καθημερινότητας, σε προαιρετική επιλογή.

Δεν παρατηρείται απλώς μείωση του λόγου. Από πολλές απόψεις, οι άνθρωποι περνούν πλέον λιγότερο χρόνο μαζί. Έρευνες δεκαετιών συνδέουν σταθερά την κοινωνική δικτύωση και τη γνωστική διέγερση με καλύτερα επίπεδα υγείας, ενώ η απομόνωση σχετίζεται με δυσμενή αποτελέσματα.

Ασφαλώς, η ψηφιακή παραγγελία μέσω οθόνης αφής δεν πρόκειται να προκαλέσει άνοια. Ωστόσο, η συρρίκνωση των καθημερινών συζητήσεων σε επίπεδο κοινωνίας ενδέχεται να αποτελεί κομμάτι μιας ευρύτερης μεταμόρφωσης, που αφορά τη συχνότητα με την οποία εξασκείται ο εγκέφαλος μέσω της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης.

Ο Ρόμπερτ Πάτναμ, πολιτικός επιστήμονας του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, στο εμβληματικό βιβλίο του με τίτλο «Παίζοντας μπόουλινγκ μόνος» (Bowling Alone), κατέγραψε την κατάρρευση της συμμετοχής στα κοινά. Ο ίδιος αντιλαμβάνεται την κάμψη της προφορικής επικοινωνίας ως μέρος μιας μακροχρόνιας απομάκρυνσης από την κοινωνική ζωή με φυσική παρουσία.

Η αποστασιοποίηση από συλλόγους, εκκλησίες, γειτονικές οργανώσεις και συλλογικές δραστηριότητες ξεκίνησε ήδη από τη δεκαετία του 1960 με την εξάπλωση της τηλεόρασης, πολύ πριν από την εμφάνιση των smartphone. Η ψηφιακή πραγματικότητα, επομένως, φαίνεται απλώς να επιταχύνει μια διαδικασία που είχε ήδη δρομολογηθεί.

Η Γενιά Ζ φαίνεται να πλήττεται περισσότερο, γεγονός που πυροδοτεί εκτιμήσεις ότι η πανδημία φέρει μέρος της ευθύνης. Πολλοί νέοι στερήθηκαν κρίσιμα χρόνια κοινωνικοποίησης, καθώς υποχρεώθηκαν σε τηλεκπαίδευση κατά τη διάρκεια των lockdown.

Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι ερμηνείες για το «κενό βλέμμα της Γενιάς Ζ» ποικίλλουν. Ορισμένοι το εκλαμβάνουν ως αγένεια ή ως ένδειξη αποστροφής προς τις τυπικές κοινωνικές συζητήσεις. Άλλοι, αντιμετωπίζοντας το φαινόμενο με περισσότερη κατανόηση, το περιγράφουν ως μια ενστικτώδη αντίδραση αμηχανίας από νέους ανθρώπους που βιώνουν κοινωνικό άγχος και αδυνατούν να διαχειριστούν την άμεση επαφή.

Το παράδοξο με την κάμψη της προφορικής επικοινωνίας είναι ότι καμία αλλαγή δεν γίνεται αισθητή ως απώλεια. Οι οθόνες αυτόματης εξυπηρέτησης αποδεικνύονται ταχύτερες, οι εφαρμογές ευκολότερες και τα μηνύματα λιγότερο αμήχανα. Κάθε καινοτομία «εξοικονομεί» μερικές λέξεις.

Μόνο αν εξεταστεί το φαινόμενο συνολικά, αρχίζει να γεννιέται το ερώτημα για το αποτύπωμα που αφήνουν όλες αυτές οι ανείπωτες λέξεις.

Μιλώντας αντιδράς γρηγορότερα, με τα μηνύματα παίρνεις… τον χρόνο σου

Κατά την μελέτη της η Πφάιφερ άρχισε να προβληματίζεται όχι μόνο για το πόσο λίγο μιλάμε πλέον στην καθημερινότητά μας, αλλά και για τις συνέπειες αυτής της αλλαγής.

Η προσοχή της στρέφεται στο χάσμα που χωρίζει τα γραπτά μηνύματα από τη ζωντανή επαφή: η ανταλλαγή γραπτών κειμένων επιτρέπει καθυστερημένες απαντήσεις χωρίς άμεση ανταπόκριση, ενώ ο προφορικός διάλογος απαιτεί άμεση συμμετοχή, σκέψη και αντίδραση την ίδια ακριβώς στιγμή.

Η ζωντανή συζήτηση θέτει ιδιαίτερες απαιτήσεις στη μνήμη εργασίας και την προσοχή. Προϋποθέτει την παρακολούθηση των λεγομένων του συνομιλητή, τη λήψη αποφάσεων για την απάντηση και την ταυτόχρονη ακρόαση κατά τη διατύπωση της επόμενης φράσης.

Τα γραπτά μηνύματα και η ηλεκτρονική αλληλογραφία εξαλείφουν τη συγκεκριμένη πίεση. Ένα μήνυμα μπορεί να εξεταστεί, να διορθωθεί και να αναδιαμορφωθεί επανειλημμένα πριν από την αποστολή.

Επιπλέον, ο διάλογος παραμένει αποτυπωμένος στην οθόνη, περιορίζοντας την ανάγκη συγκράτησης όσων προηγήθηκαν.

Η Πφάιφερ υποψιάζεται ότι η μείωση του λόγου δεν οφείλεται τόσο στις συζητήσεις μεταξύ στενών φίλων και συγγενών, όσο στην εξαφάνιση των μικρών, τυχαίων ανταλλαγών με αγνώστους.

Ένα γεύμα παραγγέλνεται πλέον από οθόνη αυτόματης εξυπηρέτησης, η Google παρέχει οδηγίες πλοήγησης και το ChatGPT λύνει άμεσα οποιαδήποτε διαφωνία για καθημερινά γεγονότα, όπως το όνομα του ηθοποιού σε μια ταινία.

Το… λες και ευγένεια

Κάθε τεχνολογική καινοτομία εξαλείφει μια αλληλεπίδραση που άλλοτε απαιτούσε επικοινωνία με κάποιον άνθρωπο.

«Μεγάλωσα σε αγροτική περιοχή της βόρειας Γερμανίας, όπου αν περπατάς στον δρόμο και σε πλησιάζει ένας άγνωστος, οφείλεις να τον χαιρετήσεις», αναφέρει η 37χρονη σήμερα Πφάιφερ. «Νιώθω ότι οι κοινωνικοί κανόνες μετατοπίζονται: πλέον θεωρείται δείγμα ευγένειας το να μην μιλάς σε κανέναν».