- Η μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από το φυσικό αέριο της Ρωσίας μπορεί να επιτευχθεί, εκτιμά σε ανάλυσή του ο Economist, επισημαίνοντας, ωστόσο, ότι για να γίνει αυτό θα χρειαστεί χρόνος, χρήματα και αναμφίβολα πολιτική θέληση.
Όπως αναφέρεται στο άρθρο, η.. Ευρώπη, θα μπορούσε να επιβιώσει για ορισμένες εβδομάδες σε περίπτωση διακοπής της ροής φυσικού αερίου από τη Ρωσία.
Και αυτό, μόνο σε περίπτωση που οι ευρωπαϊκές χώρες κατάφερναν να εξασφαλίσουν απρόσκοπτη ροή από τους μη ρωσικούς αγωγούς.
H Eυρώπη εξασφαλίζει το 24% του φυσικού αερίου της από τη Ρωσία. Το μισό από αυτό-80 δισεκατομμύρια κυβικά εκατοστά- περνούν από την Ουκρανία. Μία διαφωνία μεταξύ των δύο χωρών είχε οδηγήσει στο κλείσιμο των αγωγών για δύο εβδομάδες τον Ιανουάριο του 2009, γεγονός που είχε προκαλέσει μεγάλη αναστάτωση στον εφοδιασμό της Γηραιάς Ηπείρου.
Σύμφωνα με τον Economist, εάν συμβεί κάτι τέτοιο και τώρα, βραχυπρόθεσμα (εβδομάδες ή λίγους μήνες) οι συνέπειες θα ήταν λιγότερο καταστροφικές. Ωστόσο, μεσοπρόθεσμα (σε πολλούς μήνες ή σε λίγα χρόνια) η Ευρώπη παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από τη Ρωσία και θα χρειαστούν πολλά χρόνια για να απεξαρτηθεί.
Για το λόγο αυτό, επισημαίνει το άρθρο, ο Ρώσος Πρόεδρος, Βλαντιμίρ Πούτιν, θεωρεί ότι η Ευρώπη δεν θα λάβει ιδιαίτερα δραστικά μέτρα εναντίον της Ρωσίας.
Ωστόσο, αυτή η εξάρτηση μπορεί να μειωθεί με το πέρας του χρόνου και αυτή που θα χάσει αρκετά από αυτό είναι η Ρωσία.
Περισσότεροι αγωγοί μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών
Οπως εξηγεί ο Economist, εάν η Ρωσία έκλεινε τις στρόφιγγες αυτή τη στιγμή, δεν θα υπήρχε ουσιαστικό πρόβλημα για τις
ευρωπαϊκές χώρες. Ενόψει του καλοκαιριού και ύστερα από ένα ήπιο χειμώνα, οι περισσότερες από αυτές θα μπορούσαν να βασιστούν στα αποθέματα που έχουν συγκεντρώσει. Οπως επισημαίνει ο Richard Mallinson της συμβουλευτικής εταιρείας Energy Aspects, τα κράτη- μέλη της Ε.Ε έχουν αποθέματα φυσικού αερίου 36 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων, περίπου 15 δισ. κυβικά μέτρα περισσότερα σε σχέση με πέρυσι. Παρ' όλα αυτά, θα μπορούσαν να έχουν αποθηκεύσει τη διπλάσια ποσότητα, καθώς έχουν δυνατότητα αποθήκευσης 75 κυβ. δισ. μέτρων.Το πρόβλημα, όμως, παραμένει. Ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Λετονία, έχουν αποθέματα για τουλάχιστον ένα χρόνο. Ωστόσο, άλλες, όπως η Μολδαβία και τα Σκόπια, δεν έχουν καθόλου. Στην περίπτωση αυτή, τα εν λόγω κράτη θα μπορούσαν να προμηθευτούν φυσικό αέριο από τα ευρωπαϊκά κράτη που έχουν προνοήσει.
Το θέμα είναι ότι το ευρωπαϊκό δίκτυο αγωγών δεν είναι αρκετά ανεπτυγμένο για να καλύψει αυτού του είδους τις ανάγκες. Οι εταιρείες φυσικού αερίου δεν έχουν ευνοήσει τις διασυνοριακές διασυνδέσεις , καθώς δωρεάν ροή φυσικού αερίου θα σήμαινε περισσότερες επιλογές για τους καταναλωτές και άρα χαμηλότερες τιμές. Οι πιέσεις, όμως, από την Ε.Ε για ένα “τρίτο ενεργειακό πακέτο” και την απεξάρτηση από τη Ρωσία, μετά την κρίση του 2009, έχουν αυξήσει τη δημιουργία περισσότερων αγωγών μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών, καθώς και αντλιών που μπορούν να αντιστρέψουν τη ροή σε αγωγούς διέλευσης.
Συγκεκριμένα, η Πολωνία έχει συνδεθεί με την Τσεχία από το 2011 μέσω του μικρού αγωγού Stork. Οι εργασίες για την κατασκευή ενός μεγαλύτερου αγωγού, με χωρητικότητα άνω των 10 δισ. κυβικών μέτρων, δεν θα ξεκινήσουν πριν από το 2017.
Η Σλοβακία μόλις συνδέθηκε με ένα αγωγό με την Ουγγαρία. Η Γερμανία μπορεί πλέον να στέλνει φυσικό αέριο στην Ιταλία, όπως και στην Πολωνία και την Τσεχία. Οπως επισημαίνει ο Economist, αυτό δεν αρκεί, καθώς χρειάζεται και η πολιτική βούληση για αμοιβαία στήριξη των κρατών, κάτι που δεν ίσχυε το 2009.
Η Εσθονία, η Λετονία και η Λιθουανία, ωστόσο, δεν έχουν εναλλακτική εκτός της Ρωσίας. Οι εργασίες κατασκευής αγωγού,
που θα συνδέει την Πολωνία με τη Λιθουανία, θα αρχίσουν το 2018. Μέχρι τότε τα πλούσια αποθέματα της Λετονίας θα παρέχουν ένα δίχτυ ασφαλείας.Η Βουλγαρία έχει επίσης πρόβλημα, καθώς προμηθεύεται εξολοκλήρου το φυσικό αέριο που χρειάζεται από τους ρωσικούς αγωγούς που διασχίζουν την Ουκρανία, ενώ έχει περιορισμένα αποθέματα ( που αρκούν για κατανάλωση μέχρι δύο μηνών). Για το λόγο αυτό βιάζεται να κτίσει αγωγούς, που θα τη συνδέουν με τη Σερβία και με το σταθμό LNG της Ελλάδας.
Ολα αυτά βέβαια, στην περίπτωση, που υπάρχει φυσικό αέριο για να διακινηθεί μέσω των αγωγών. Εάν κλείσουν οι δίοδοι μέσω Ουκρανία, πώς θα ανανεωθούν τα αποθέματα;
Η αναπάντεχη απάντηση είναι πάλι μέσω Ρωσίας, η οποία στην περίπτωση που αποφασίσει να “τιμωρήσει” με αυτόν τον τρόπο την Ουκρανία θα συνεχίσει να εξάγει φυσικό αέριο μέσω νέων καναλιών, όπως για παράδειγμα ο νέος αγωγός Nord Stream που διέρχεται κάτω από τη Θάλασσα της Βαλτικής. Ο αγωγός αυτός έχει σχεδιαστεί με στόχο τον άμεσο εφοδιασμό της Γερμανίας από τη Ρωσία, δίνοντας έτσι την επιλογή στη Μόσχα να αποκλείσει τους γείτονες της, αλλά να διατηρήσει τη σημαντικότερη γι' αυτήν αγορά.
Η εξεύρεση περισσότερων εναλλακτικών για την διασφάλιση των αναγκών της Ευρώπης σε φυσικό αέριο είναι μάλλον δύσκολη, αναφέρει ο Economist. Ακόμη κι εάν χρησιμοποιηθεί κάθε πιθανή πηγή τροφοδότησης, η Γηραιά Ηπειρος εξασφαλίζει συνολικά περίπου 50 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα. Αυτό σημαίνει ότι θα έχει έλλειψη 30 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων εάν η Ρωσία διακόψει τη διακίνηση φυσικού αερίου μέσω της Ουκρανίας. Για το λόγο αυτό οι Ευρωπαίοι ηγέτες κινούνται προς την κατεύθυνση να βοηθήσουν το Κιέβο να αποπληρώσει το χρέος των 1,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων προς τη ρωσκή Gazprom.
Σχέδιο για τη μείωση της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης από την Κομισιόν
Το Μάρτιο, οι ηγέτες των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων ζήτησαν από την Κομισιόν να αναπτύξει ένα σχέδιο έως τον Ιουνίο για τη
μείωση της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης. Αυτό είναι πιθανόν να ενισχύσει τη χωρητικότητα αποθήκευσης, αλλά και να αυξήσει τον αριθμό και το μέγεθος των αγωγών που συνδέουν τα ευρωπαϊκά κράτη. Θα μπορούσε επίσης να αυξήσει τις απαιτήσεις για στρατηγικά αποθέματα φυσικού αερίου, αλλά και να εξασφαλίσει μεγαλύτερη ενεργειακή αποτελεσματικότητα.Το project θα περιλαμβάνει και νέους αγωγούς. Μία άμεση απώλεια θα είναι ο South Stream αγωγός της Ρωσίας, ο οποίος, όπως ο Nord Stream, είχε σχεδιαστεί για να μειώσει την εξάρτηση των εξαγωγών της Gazprom στην Ουκρανία. Με στόχο την ολοκλήρωση έως το 2018, και με προγραμματισμένη χωρητικότητα τα 63 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, έχει ήδη παραβεί τους κανόνες ανταγωνισμού της Ε.Ε και δεν αποκλείεται να “σκοντάψει” στην απόρριψη από την πλευρά της Ε.Ε.
Ενδεχόμενη απόρριψη του ρωσικού αερίου μέσω του South Stream ευνοεί μη ρωσικά συστήματα, όπως ο ΤΑP, o οποίος αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το 2018 και θα προμηθεύει την Ευρώπη με 10 έως 20 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα από τον Καύκασο μέσω της Τουρκίας. Ενδεχόμενη χαλάρωση των κυρώσεων κατά του Ιράν μπορεί να φέρει περισσότερο φυσικό αέριο στην Ευρώπη μέσω της ίδιας οδού.
Σχιστολιθικό φυσικό αέριο
Η Ευρώπη θα μπορούσε επίσης να αναπτύξει τα αποθέματα σχιστολιθικού αερίου, που θα διαθέτει, αν και αυτό δεν αποτελεί
πανάκεια, όπως πολλοί θα ήθελαν να πιστεύουν. Σύμφωνα με το Κοινό Ερευνητικό Κέντρο της Ε.Ε, τα αποθέματα αυτού του είδους, που θα μπορούσε να εξορύξει η Ευρώπη, ανέρχονται σε 11.700 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα, μόλις το ένα τέταρτο των αποθεμάτων που διαθέτουν οι ΗΠΑ. Η νομοθεσία, η κοινή γνώμη και η έλλειψη τεχνικών γεώτρησης και εξερεύνησης καθιστούν επίσης την εξόρυξη σχιστολιθικού αερίου στην Ευρώπη δυσκολότερη. Η IHS, συμβουλευτική εταιρεία για την ενέργεια, εκτιμά έτι έως το 2020 η παραγωγή σχιστολιθικού φυσικού αερίου στην Ευρώπη θα είναι μόλις 4 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα το χρόνο έναντι των 70 δισεκατομμυρίων κ.μ. που παράγει σήμερα η Αμερική. Η παραγωγή συμβατικού φυσικού αέριου στην Ευρώπη και στις γειτονικές θάλασσες θα έχει μειωθεί δέκα φορές το ίδιο διάστημα.Παράλληλα, από τη στιγμή που η Ευρώπη χρησιμοποιεί το 31% του φυσικού αερίου της για να παράγει ηλεκτρισμό, είναι επίσης δυνατόν να μειώσει την εξάρτησή της από τη Ρωσία, αλλάζοντας την τεχνολογία. Ως ένα βαθμό, η ώθηση της Ευρώπης προς τις εναλλακτικές πηγές ενέργειες έχει αυτό το στόχο.
Ωστόσο, για την ώρα οι ΕΠΕ χρειάζονται ορυκτά καύσιμα και το φυσικό αέριο είναι από τις βασικές επιλογές. Οι καλύτερες διασυνδέσεις ηλεκτρικής ενέργειας θα μπορούσαν να μειώσουν τις ανάγκες για φυσικό αέριο, καθιστώντας ευκολότερες τις εξαγωγές ηλεκτρισμού από αγορές πλούσιες σε ΕΠΕ, όπως η Γερμανία. Ολα αυτά απαιτούν κοινή ευρωπαϊκή πολιτική και νέα στρατηγική τιμών.
Την ίδια ώρα, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο αντιστοιχούν στο 70% των ετήσιων ρωσικών εξαγωγών, ύψους 515 δισ. Δολ., καθώς και το 52% του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού, σύμφωνα με την Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών των ΗΠΑ. Ο ρόλος της Ευρώπης ως η μεγαλύτερη αγορά φυσικού αερίου για τη Ρωσία της παρέχει σοβαρό πλεονέκτημα, καθώς οποιαδήποτε διαταραχή θα βλάψει σοβαρά και την άλλη πλευρά.
Η Κίνα έχει ήδη εκφράσει ανησυχίες για την εξάρτηση της Ρωσίας από τις εξαγωγές. Ακόμη και με συναλλαγματικά αποθέματα 475 δισεκατομμυρίων δολαρίων, το Κρεμλίνο δεν μπορεί να συνεχίσει να διαχειρίζεται μία μη ανταγωνιστική και πληγείσα οικονομία χωρίς τη στήριξη των εσόδων από τις εξαγωγές.
Εν κατακλείδι, το σοκ από την εξάρτηση της Κριμαίας θα πρέπει να επιταχύνει τις αποφάσεις των Ευρωπαίων ηγετών για αποθήκευση, διασύνδεση, διαφοροποίηση, απελευθέρωση του σχιστολιθικού φυσικού αερίου και αποτελεσματικότητα. Και, όπως τονίζει ο Economist, όσο και αν δεν θέλουν να το παραδεχτούν, ο Βλαντιμίρ Πούτιν τους κάνει χάρη...Ηξεραν πάντα τι πρέπει να κάνουν, απλώς δεν ήθελαν να το πράξουν.
