- Τι προτείνουν οι τραπεζίτες.
Ενα νέο καθεστώς στους πλειστηριασμούς της πρώτης κατοικίας για τα στεγαστικά δάνεια σε καθυστέρηση εισάγει η συμφωνία με τους δανειστές. Σύμφωνα με πληροφορίες... κυβέρνηση και δανειστές έχουν συγκλίνει στο θέμα της διαχείρισης των κόκκινων δανείων και εκτός απροόπτου η συμφωνία θα κλείσει την επόμενη εβδομάδα.
Η κυβέρνηση επιδιώκει το κύριο βάρος της αναδιάρθρωσης των κόκκινων δανείων να πέσει στις τράπεζες και στις συνεννοήσεις με τους πελάτες τους στο πλαίσιο ειδικών μονάδων που ήδη λειτουργούν σε κάθε τράπεζα και θα συγκροτηθούν για κάθε κατηγορία δανείων με τη συνεργασία όλων των πιστωτικών ιδρυμάτων.
Aν οι δανειολήπτες δεν καταλήξουν σε συμφωνία με την τράπεζα για την αναδιάρθρωση του δανείου, θα έχουν ως δεύτερη δυνατότητα την προσφυγή στον νόμο Κατσέλη, ο οποίος όμως γίνεται αυστηρότερος, καθώς καθορίζονται πλέον όρια για την προστασία της πρώτης κατοικίας με βάση το εισόδημα και την αξία του υποθηκευμένου ακινήτου. Σύμφωνα με πληροφορίες, το όριο για την αξία του ακινήτου αναμένεται να προσδιοριστεί σε ένα ποσό μεταξύ 150.000 και 170.000 ευρώ, ενώ το όριο ετήσιου εισοδήματος στα 20.000-25.000 ευρώ. Οριο τετραγωνικών μέτρων δεν θα τεθεί, καθώς ουσιαστικά καλύπτεται από το ύψος της αντικειμενικής αξίας. Ο καθορισμός των ποσών αυτών αποτέλεσε το μεγάλο αγκάθι των διαπραγματεύσεων, καθώς οι εκπρόσωποι των θεσμών επέμειναν εξαρχής στη θέσπιση πολύ αυστηρών ορίων έτσι ώστε να προστατεύεται η κατοικία μόνο των πολύ φτωχών νοικοκυριών και να υπάρχει η απειλή του πλειστηριασμού ως φόβητρο προκειμένου να πληρώνουν οι δανειολήπτες τις υποχρεώσεις τους.
Οι δανειστές απαιτούσαν να τεθεί όριο προστασίας τέτοιο που θα καλύπτει μόνο το 17% όσων έχουν στεγαστικό δάνειο, ενώ η κυβέρνηση επιθυμούσε να καλύψει το 72%. Η αρχική πρόταση των δανειστών έκανε λόγο για αξία σπιτιού 70.000-80.000 ευρώ, όχι όμως αντικειμενική αλλά τεκμαρτή, δηλαδή το πόσο θα έπιανε το ακίνητο εάν ρευστοποιούνταν, και τελικά έφτασε στα 120.000 ευρώ. Αντίθετα η κυβέρνηση πρότεινε όριο αντικειμενικής αξίας τα 200.000 ευρώ για έναν άγαμο, προσαυξανόμενο ανάλογα με την οικογενειακή κατάσταση. Σύμφωνα με καλά ενημερωμένες πηγές, αναμένεται να βρεθεί μια χρυσή τομή με βάση την αποδοχή και από τις δύο πλευρές ότι θα καλύπτονται περίπου τα μισά νοικοκυριά και στο πλαίσιο αυτό θα προσδιοριστούν τα συγκεκριμένα κριτήρια. Εκτιμάται, πάντως, ότι αυτά θα διαμορφωθούν γύρω στα 150.000-170.000 ευρώ για την αντικειμενική αξία και 20.000-25.000 ευρώ για το ετήσιο εισόδημα ύστερα από φόρους.
Το όριο της αντικειμενικής αξίας πέριξ των 150.000 ευρώ, σε συνδυασμό με τα εισοδηματικά κριτήρια, αποσκοπεί στην προστασία μόνο όσων έχουν προφανή οικονομική αδυναμία εκπλήρωσης των δανειακών τους υποχρεώσεων. Η διαδικασία, ωστόσο, εισάγει νέα εργαλεία και μηχανισμούς που απελευθερώνουν τους πλειστηριασμούς για όσους δεν εμπίπτουν στο νέο πλαίσιο προστασίας. Η κυβέρνηση έχει τη δυνατότητα παρέμβασης ώστε να προστατεύσει μεγαλύτερο αριθμό δανειοληπτών με την επικείμενη αλλαγή των αντικειμενικών τιμών. Αν χαμηλώσουν οι αξίες -ασχέτως αν θα φορολογούνται για τον ΕΝΦΙΑ με υψηλότερους συντελεστές ώστε να μην πληγούν τα έσοδα-, μεγαλύτερος αριθμός δανειοληπτών θα εμπίπτει στις ευεργετικές διατάξεις. Σε κάθε περίπτωση, όμως, θα δημιουργηθεί αναστάτωση καθώς οι αιτήσεις για τον νόμο Κατσέλη υπερβαίνουν τις 130.000. Προφανώς θα υπάρξει διάταξη η οποία θα καλύπτει όσους έχουν κινηθεί με βάση τον υφιστάμενο νόμο.
Τα επιχειρηματικά δάνεια
Ενα άλλο αγκάθι στα κόκκινα δάνεια αφορά το ποια από αυτά τελικά θα πωληθούν σε hedge funds. Το τρίτο μνημόνιο αναφέρεται γενικά στη διάθεση μη εξυπηρετούμενων δανείων στην αγορά, αλλά η κυβέρνηση επιδιώκει να ελαχιστοποιήσει τα δάνεια που θα διατεθούν με αυτόν τον τρόπο και να τα περιορίσει μόνο σε κάποια μεγάλα επιχειρηματικά για τα οποία δεν θα υπάρχει άλλη δυνατότητα αναδιάρθρωσης, και να εξαιρεθούν αυτά μικρομεσαίων επιχειρήσεων καθώς και τα δάνεια «λιανικής» (στεγαστικά και καταναλωτικά).
Ωστόσο, στο μέτωπο των μεγάλων εταιρικών δανείων θα έρθουν σημαντικές ανατροπές. Η βασική φιλοσοφία των αλλαγών που δρομολογούνται αφορά στη δυνατότητα που θα έχουν οι τράπεζες να «ρευστοποιούν» το δάνειο. Θα μπορούν να μετοχοποιούν υποχρεώσεις, να πωλούν ενέχυρα και να τοποθετούν μέλη στο Δ.Σ. ή και νέα διοίκηση. Ο στόχος είναι οι τράπεζες να έχουν αποτελεσματικό τρόπο να πιέσουν τους «κόκκινους» επιχειρηματίες είτε να βάλουν νέα κεφάλαια, είτε να αποσύρονται ώστε να διευκολύνεται η αναδιάρθρωση προβληματικών εταιρειών.
Εκτός από τα μεγάλα επιχειρηματικά δάνεια, εκτεταμένες ανακατατάξεις αναμένονται στο μέτωπο των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. Ηδη έχουν συγκροτηθεί επιτροπές που συνεδριάζουν προκειμένου να καταλήξουν στις αλλαγές που θα γίνουν στον νόμο Δένδια. Τα συγκεκριμένα δανειακά χαρτοφυλάκια παρουσιάζουν καθυστέρηση σε ποσοστό ακόμη και 70%. Οι τράπεζες σε μεγάλο βαθμό έχουν κάνει προβλέψεις και εκτιμάται ότι πακέτα δανείων προς μικρομεσαίες επιχειρήσεις τα οποία παρουσιάζουν σημαντική καθυστέρηση (συνήθως άνω του ενός έτους) θα βγουν στην αγορά. Συνήθως τα funds αγοράζουν σε χαμηλές τιμές μεγάλο αριθμό των συγκεκριμένων δανείων και επιχειρούν είτε μέσω ρυθμίσεων-διαγραφών μεγάλου μέρους του δανείου, είτε με συγχωνεύσεις ομοειδών επιχειρήσεων, είτε με εκποιήσεις ενεχύρων να αποκομίσουν οικονομικά οφέλη που υπερβαίνουν το κόστος αγοράς. Για τα στεγαστικά, η κυβέρνηση ελπίζει ότι ο καθορισμός του ορίου τελικά σε ένα μέσο ποσό, σε συνδυασμό με τη μελλοντική αναπροσαρμογή των αντικειμενικών αξιών αλλά και την εκπεφρασμένη αντίθεση των τραπεζών στους πλειστηριασμούς ακινήτων, τελικά θα έχει ως αποτέλεσμα τη σταδιακή εξομάλυνση της κατάστασης χωρίς μαζικούς πλειστηριασμούς. Αλλωστε ούτε και οι τραπεζίτες επιθυμούν να εμπλακούν σε μια διαδικασία με μεγάλα κοινωνικά κόστη και αμφίβολο έως μηδενικό οικονομικό αποτέλεσμα. Είναι ενδεικτικό ότι την περασμένη εβδομάδα ο πρόεδρος της Τράπεζας Πειραιώς Μιχάλης Σάλλας παρενέβη δημοσίως και χαρακτήρισε «μεγάλο λάθος» και «κοινωνική αδικία» τους πλειστηριασμούς πρώτης κατοικίας, ενώ υπογράμμισε ότι, «εάν γίνουν, θα έχουν εξαιρετικά υψηλό κόστος για τις τράπεζες».
Σε δηλώσεις του προς δημοσιογράφους, ο κ. Σάλλας ανέφερε μεταξύ άλλων: «Οι τράπεζες θα έχουν εξαιρετικά υψηλό κόστος εφαρμόζοντας τη διαδικασία των πλειστηριασμών - και μάλιστα στις σημερινές πολύ χαμηλές τιμές των ακινήτων. Αν όλα αυτά τα δεκάδες χιλιάδες ακίνητα περιέλθουν στις τράπεζες, θα εκμηδενιστεί η αξία τους». Ο επικεφαλής της Τράπεζας Πειραιώς απέδωσε την επιμονή των θεσμών στην επιδίωξή τους να περιοριστεί ο ηθικός κίνδυνος, αλλά εκτίμησε ότι «τα στεγαστικά δάνεια έχουν το μικρότερο πρόβλημα σε ό,τι αφορά αυτό το θέμα».
Το μοντέλο διαχείρισης
Με βάση αυτά τα δεδομένα, η διαχείριση των περισσότερων κόκκινων δανείων θα γίνεται με βάση τον Κώδικα Δεοντολογίας που έχει συντάξει η Τράπεζα της Ελλάδος, ο οποίος προβλέπει συγκεκριμένες διαδικασίες επικοινωνίας μεταξύ τράπεζας και δανειολήπτη, καθώς και διαφορετικές δυνατότητες διακανονισμού.
Οι ειδικές μονάδες διαχείρισης των κόκκινων δανείων θα οργανωθούν ανά κατηγορία και θα προβλέπεται η συνεργασία όλων των τραπεζών, καθώς πολλοί δανειολήπτες έχουν δάνειο από περισσότερες από μία τράπεζες. Οι κατευθύνσεις και η μεθοδολογία για τη διαχείριση των δανείων θα καθοριστούν σε συνεργασία με το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΤΧΣ) και την Τράπεζα της Ελλάδος. Ο Κώδικας Δεοντολογίας προβλέπει ότι οι πελάτες ενημερώνουν την τράπεζα πλήρως για την οικονομική τους κατάσταση (εισόδημα, περιουσία) μέσα σε 15 ημέρες από τη λήψη σχετικής επιστολής και στη συνέχεια η τράπεζα προτείνει μια ρύθμιση για το δάνειο, λαμβάνοντας υπόψη τις δυνατότητες του δανειολήπτη και τις «εύλογες δαπάνες διαβίωσης».
Οι τελευταίες καθορίζονται με νομοθετική ρύθμιση και με βάση την ετήσια έρευνα οικογενειακών προϋπολογισμών της στατιστικής υπηρεσίας και περιλαμβάνουν όλων των ειδών τις δαπάνες (διατροφή, ένδυση, υπόδηση, κίνηση, εκπαίδευση, αλλά και τουρισμό, υπηρεσίες αναψυχής κ.λπ.), οι οποίες υπολογίζονται εξατομικευμένα για κάθε νοικοκυριό. Το 2013, για παράδειγμα, είχαν προσδιοριστεί σε 1.347 έως 1.720 ευρώ τον μήνα ανάλογα με το είδος των δαπανών για ένα ζευγάρι με δύο παιδιά.
Εφόσον ο δανειολήπτης κρίνεται συνεργάσιμος, τότε η τράπεζα θα διατυπώνει μια πρόταση ρύθμισης, η οποία, εκτός από τις δυνατότητες του νοικοκυριού και τις δαπάνες διαβίωσης, θα λαμβάνει υπόψη την τρέχουσα ικανότητα αποπληρωμής και τη συμπεριφορά του κατά το παρελθόν.
Ρόλο στη διαχείριση των κόκκινων δανείων στο πλαίσιο αυτό θα διαδραματίσει και η ειδική Υπηρεσία Πίστωσης και Πλούτου, η οποία θα αξιολογεί την οικονομική κατάσταση και το δάνειο κάθε δανειολήπτη έτσι ώστε να υπάρχει ένα αντικειμενικό σύστημα αξιολόγησης. Ο τρόπος που θα λειτουργήσει το σύστημα αναμένεται να καθορίσει και την πραγματική εικόνα, καθώς δεν είναι σαφές, για παράδειγμα, τι θα γίνεται στην περίπτωση που αποδεικνύεται ότι ο δανειολήπτης, με βάση τα πραγματικά δεδομένα και τις εύλογες δαπάνες διαβίωσης, δεν έχει τελικά τη δυνατότητα να εξυπηρετήσει το δάνειό του.
Ο Κώδικας Δεοντολογίας προβλέπει μεγάλο εύρος ρυθμίσεων, οι οποίες ξεκινούν από την επιμήκυνση του δανείου και φτάνουν και μέχρι το κούρεμα με τη μορφή παγώματος ενός μέρους της οφειλής για 3-5 χρόνια. Προβλέπει ωστόσο και τη δυνατότητα παραχώρησης της κυριότητας στην τράπεζα, την παραμονή του δανειολήπτη με ενοίκιο, καθώς και τη διενέργεια πλειστηριασμού. Επομένως, μένει να φανεί στην πράξη πώς θα γίνει η διαχείριση του προβλήματος.
