Η εικόνα του λιμανιού της Ελευσίνας θυμίζει άλλες εποχές. Γερανοί στον ορίζοντα, εγκαταλελειμμένα βιομηχανικά κτίρια και σκουριασμένα πλοία στα ανοιχτά μαρτυρούν έναν τόπο που μοιάζει να έχει αφήσει τις καλύτερες ημέρες του πίσω του. Κι όμως, αυτή η μικρή πόλη βρέθηκε απροσδόκητα στο γεωπολιτικό προσκήνιο, σημειώνει το Bloomberg.
Όπως εξηγεί το αμερικανικό ειδησεογραφικό δίκτυο, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να ανακόψει την επιρροή του Πεκίνου σε κρίσιμες υποδομές, με την Ελλάδα στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης ανάμεσα στις δύο δυνάμεις.
Ιερός τόπος στην αρχαιότητα, η Ελευσίνα επισκιάστηκε στη σύγχρονη εποχή από την επέκταση της Αθήνας και από το μεγαλύτερο λιμάνι του Πειραιάς, το οποίο ανήκει και διαχειρίζεται η κινεζική Cosco. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, που έχουν διευρύνει την παρουσία τους στην Ελλάδα κυρίως μέσω της ενέργειας, θέλουν να μετατρέψουν την Ελευσίνα σε κόμβο φορτίων, αναφέρει το Bloomberg και προσθέτει ότι η Κίνα δεν κρύβει τη δυσαρέσκειά της.
Η κινεζική πρεσβεία κατηγόρησε τις ΗΠΑ ότι επιτίθενται στην επένδυσή της και επιχειρούν να εκμεταλλευτούν την Ελλάδα, κάνοντας λόγο για «νοοτροπία Ψυχρού Πολέμου».
Η Ελλάδα δεν είναι ξένη σε ρόλο γεωστρατηγικού πεδίου, σημειώνει το άρθρο. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι σύμμαχοι παρενέβησαν για να αποτρέψουν την επικράτηση των κομμουνιστών, ενώ ο αμερικανικός στρατός διατηρεί έως σήμερα βάση στην Κρήτη.
Με τον Τραμπ να αναδιαμορφώνει ενεργά τη διεθνή τάξη –από τους δασμούς στο εμπόριο έως τη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας το περασμένο Σαββατοκύριακο– η Ελλάδα βρίσκεται στο επίκεντρο της σινοαμερικανικής αντιπαλότητας. «Αυτό εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο σινοαμερικανικού ανταγωνισμού», λέει ο Κωνσταντίνος Φίλης, διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων στο American College of Greece.
Το λιμάνι του Πειραιά
Οι δύο λιμένες απέχουν περίπου 20 χιλιόμετρα στην ευρύτερη περιοχή της Αθήνας. Ο κινεζικός ναυτιλιακός κολοσσός Cosco απέκτησε το 2009 τη σύμβαση παραχώρησης για τη λειτουργία και ανάπτυξη δύο προβλητών στον Πειραιά. Το 2016, εν μέσω της ελληνικής κρίσης χρέους, συμφώνησε να αγοράσει το 67% του Οργανισμού Λιμένος Πειραιώς έναντι 368,5 εκατ. ευρώ, ολοκληρώνοντας τη συναλλαγή πέντε χρόνια αργότερα, αφού υλοποίησε τις επενδυτικές του δεσμεύσεις.
Το μεσογειακό λιμάνι είναι το πέμπτο μεγαλύτερο της Ευρώπης σε εμπορευματοκιβώτια και ένα από τα μεγαλύτερα επιβατικά λιμάνια της ηπείρου, εξυπηρετώντας κρουαζιερόπλοια και ακτοπλοϊκές συνδέσεις με τα ελληνικά νησιά. Για την Cosco –και, όπως υποστηρίζει η ίδια, για το λιμάνι– η εξαγορά θεωρείται μεγάλη επιτυχία: τα συνολικά έσοδα υπερδιπλασιάστηκαν μέσα σε μια δεκαετία, φτάνοντας τα 231 εκατ. ευρώ το 2024.
Η κυβέρνηση έχει ξεκαθαρίσει ότι η συμφωνία ισχύει, καθώς επιδιώκει να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών μετά την ανάκαμψη της οικονομίας από την κρίση. Η Ελλάδα υπεραποδίδει σε σχέση με πολλές ευρωπαϊκές χώρες και η ανεργία μειώνεται. Τον περασμένο μήνα, ο Έλληνας υπουργός Οικονομικών εξελέγη πρόεδρος του Eurogroup.
«Για εμάς, οι συμφωνίες που έγιναν από προηγούμενες κυβερνήσεις πρέπει να γίνονται σεβαστές», δήλωσε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης σε συνέντευξή του στο Bloomberg τον Νοέμβριο. «Υπάρχουν και άλλα λιμάνια στην Ελλάδα που μπορούν να αναπτυχθούν. Υπάρχει τρόπος να σεβαστούμε ό,τι έχει ήδη γίνει και ταυτόχρονα να προσκαλέσουμε αμερικανικά κεφάλαια και συμφέροντα να επενδύσουν στη χώρα».
Η ιδέα αναβάθμισης της υποδομής της Ελευσίνας, περίπου 20 χιλιόμετρα από τον Πειραιά, συζητείται εδώ και χρόνια. Το 2023, η U.S. Development Finance Corporation χορήγησε δάνειο 125 εκατ. δολαρίων σε εταιρεία που έχει αναλάβει την ανακαίνιση των ναυπηγείων της περιοχής.
Η υπόθεση απέκτησε νέα δυναμική μετά την άφιξη της νέας πρέσβειρας των ΗΠΑ στην Ελλάδα, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, τον Νοέμβριο. Η ίδια χαρακτήρισε «ατυχές» το γεγονός ότι ο Πειραιάς πέρασε στον κινεζικό έλεγχο, τονίζοντας ότι τότε δεν υπήρξε ευρωπαϊκό ή αμερικανικό ενδιαφέρον.
Οι προοπτικές της Ελευσίνας
Η Ελευσίνα διαθέτει σήμερα λιμάνι, το οποίο όμως εξυπηρετεί κυρίως χύδην φορτία και όχι κοντέινερ, όπως ο Πειραιάς. Ένα από τα σενάρια προβλέπει τη μεταφορά του σε γειτονική περιοχή με σύνδεση στο σιδηροδρομικό και οδικό δίκτυο, ώστε να εξελιχθεί σε τερματικό σταθμό γενικού φορτίου. Το υπάρχον λιμάνι θα μπορούσε τότε να μετατραπεί σε μαρίνα.
Ωστόσο, τίποτα δεν αναμένεται να γίνει σύντομα, ενώ ακόμη και μετά την ολοκλήρωση μιας τέτοιας μεταμόρφωσης θα είναι δύσκολο να ανταγωνιστεί τον Πειραιά, σύμφωνα με τον κ. Φίλη. «Η Ελευσίνα έχει πολλά πλεονεκτήματα, αλλά το έργο δεν είναι τεχνικά και νομικά εύκολο. Αν γίνει κάτι, θα γίνει σε βάθος χρόνου – όχι μέσα σε ένα ή δύο χρόνια».
Η πόλη έχει πάντως εμπειρία στο να τραβά τα βλέμματα. Στην αρχαιότητα προσέλκυε ανθρώπους από όλο τον γνωστό κόσμο για τα Ελευσίνια Μυστήρια, τα μυστικά τελετουργικά προς τιμήν της Δήμητρας και της Περσεφόνης. Πιο πρόσφατα, η Ελευσίνα αναδείχθηκε Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης για το 2023, με το περιοδικό Monocle να τη χαρακτηρίζει πρότυπο για άλλα «μεταβιομηχανικά φυλάκια».
Η Ελευσίνα εντάσσεται σε ένα ευρύτερο κύμα λιμενικών αναπτύξεων. Σύντομα αναμένεται η ανακοίνωση ιδιώτη επενδυτή για το Λαύριο, ενώ διεθνής διαγωνισμός για την Αλεξανδρούπολη αποτελεί κορυφαία προτεραιότητα λόγω της στρατηγικής της θέσης κοντά σε ενεργειακά έργα.
Χωρίς επίσημες ανακοινώσεις μέχρι στιγμής, πηγές με γνώση των σχεδίων, που επικαλείται το Bloomberg, αναφέρουν ότι ο Οργανισμός Λιμένος Ελευσίνας θα μεταβιβάσει μέρος της έκτασής του σε ιδιώτη επενδυτή, ο οποίος θα μπορεί να λειτουργήσει το νέο λιμάνι. Ο διαγωνισμός θα είναι ανοιχτός σε εγχώριους και διεθνείς επενδυτές.
Προσεχτική στάση από την Αθήνα
Η ελληνική πλευρά προσπαθεί να κινηθεί προσεκτικά. Μέχρι στιγμής, οι συμφωνίες με τις ΗΠΑ εστιάζουν στην ενέργεια, καθώς η Ελλάδα επιδιώκει να καταστεί περιφερειακός κόμβος μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου και η Ευρώπη κινείται προς πλήρη απεξάρτηση από τις ρωσικές προμήθειες. Τον Νοέμβριο, η Atlantic See –θυγατρική της ΔΕΠΑ Εμπορίας και του Ομίλου Aktor– υπέγραψε συμφωνία με την αμερικανική Venture Global για την προμήθεια LNG επί 20 χρόνια, από το 2030. Τον ίδιο μήνα, η ΔΕΠΑ συμφώνησε να προμηθεύει την ουκρανική Naftogaz με αμερικανικό LNG από τον Δεκέμβριο έως τον Μάρτιο.
Οι λεπτομέρειες για το σχέδιο της Ελευσίνας αναμένεται να ξεκαθαρίσουν τους επόμενους μήνες, καθώς θα αποφασιστεί πώς το νέο λιμάνι θα συνδεθεί με το δίκτυο μεταφορών και ποιος θα είναι ο αντίκτυπος για τους κατοίκους.
Η πόλη, πάνω στον βασικό άξονα που συνδέει την Αθήνα με τη δυτική και νότια Ελλάδα, είναι ήδη επιβαρυμένη κυκλοφοριακά. «Αποστάσεις που πριν από δέκα χρόνια χρειάζονταν πέντε λεπτά, τώρα απαιτούν μισή ώρα ή και περισσότερο», λέει στο Bloomberg ο 70χρονος συνταξιούχος Μανώλης Αποκορωνιωτάκης. «Θα προτιμούσα να βελτιωθεί το παραλιακό μέτωπο χωρίς άλλες παρεμβάσεις και χωρίς νέα δραστηριότητα. Όσα έχουμε, είναι αρκετά».
