Στα άδυτα του ταφικού μνημείου του λόφου Καστά στην Αμφιπόλη, οδήγησε η αρχαιολόγος Κατερίνα Περιστέρη τους πολυάριθμους θεατές του 2ου συμποσίου Βιώσιμης Τουριστικής Ανάπτυξης – Δυτικού Παγγαίου που διοργάνωσε το Σαββατοκύριακο στην πόλη των Σερρών η ΩΔΗ ΑΜΦΙΠΟΛΕΩΣ (Βιώσιμη Τουριστική Ανάπτυξη περιοχής Αμφίπολης – Δυτικού Παγγαίου), με την υποστήριξη του υπουργείου Εσωτερικών, της Περιφερειακής Ενότητας Σερρών και του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Με τη συμμετοχή όλης της ανασκαφικής ομάδας αποτελούμενη από τον αρχιτέκτονα Μιχάλη Λεφαντζή, το γεωφυσικό Γρηγόρη Τσιόκα, τους γεωλόγους Σπύρο Παυλίδη και Γιώργο Σειρίδη, η Κατερίνα Περιστέρη παρουσίασε μέσα από πληθώρα φωτογραφιών όλα εκείνα τα στοιχεία που συνθέτουν τη μοναδικότητα του ταφικού μνημείου.

Η διακεκριμένη αρχαιολόγος αναφέρθηκε στη σφράγιση του μνημείου από τους τελευταίους μακεδόνες, το 2ο αιώνα π.Χ. και στα κινητά ευρήματα της ανασκαφής, αγγεία, λίγα νομίσματα και φυσικά τα υπολείμματα της νεκρικής κλίνης, στο βάθος του τέταρτου χώρου. Επισήμανε επίσης ότι τα κινητά ευρήματα δεν ήταν πολλά, καθώς οι αρχικές εκτιμήσεις που υπήρχαν για ασύλητο μνημείο, δεν επιβεβαιώθηκαν. Μίλησε για τις ταλαιπωρίες που υπέστη το μνημείο, από τις διάφορες ορδές βαρβάρων που πέρασαν, ανά τους αιώνες και τις πολεμικές συγκρούσεις που έλαβαν χώρα στη διάρκεια του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου. Η σφράγιση όπως είπε έγινε για να θαφτεί το μνημείο και να μην ξανανοιχτεί ποτέ, ωστόσο οι τυμβωρύχοι κατάφεραν να το λεηλατήσουν, καθώς είχαν μπει κάτω από τη θόλο, δίπλα στις σφίγγες και αναστατώνοντας τα πάντα μέσα.

Στο μουσείο Αμφίπολης τα κινητά ευρήματα

Τα κινητά ευρήματα, είπε η κ. Περιστέρη ότι έχουν μεταφερθεί στο μουσείο της Αμφίπολης, ενώ εντός του μνημείου θα διαμορφωθεί ένα μικρό μουσείο από τα υπόλοιπα ευρήματα, γλυπτά και ψηφιδωτά. Στο σημείο αυτό τόνισε με έμφαση ότι «όπως στον Καστά έχουμε τις σφίγγες στην είσοδο του μνημείου, σφίγγες είχαμε και σε άλλα σημεία της Μακεδονίας, και όταν λέμε Μακεδονία εννοούμε τη μία και Ελληνική Μακεδονία, για να είμαι σαφής».

Η κ. Περιστέρη παρουσίασε το συνολικό ιστορικό της ανασκαφής, και αναφέρθηκε στην οικονομική στήριξη που είχε το 2011 από την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας για να μπορέσει να γίνει η ανασκαφή και να φτάσει στην συνέχεια στον περίβολο των 500 μέτρων και στο μνημείο.

«Φτάνοντας στον μαρμάρινο περίβολο», υπογράμμισε, «κατασκευασμένο με ένα υλικό όπως το μάρμαρο Θάσου που ήταν σπάνιο στην Αμφίπολη, είχαμε μια εικόνα που έδειχνε μεγάλη δύναμη και πλούτο. Στα χρόνια του Μεγάλου Αλεξάνδρου άρχισε να γίνεται ο περίβολος, το λιοντάρι στην κορυφή και το μνημείο που βρήκαμε το 2014. Αυτά τα τρία αποτελούν το μνημειακό ταφικό συγκρότημα του Τύμβου Καστά. Ο λόφος της αρχαϊκής εποχής που ήταν νεκρόπολη, σιγά – σιγά μεταμορφώθηκε, έγινε τύμβος και στην κορυφή του τοποθετήθηκε το λιοντάρι για να δείχνει την δύναμη ενός μεγάλου βασιλιά.

Ήταν ένας τόπος εξαιρετικά σημαντικός, ένα μνημειακό ταφικό συγκρότημα οικουμενικό».

Η αρχαιολόγος περιέγραψε και τις περιπέτειες που είχε το λιοντάρι και από τον τύμβο βρέθηκε στο ποτάμι, για την λεηλασία που υπέστη ο περίβολος από τους Ρωμαίους που ξήλωσαν το μαρμάρινο υλικό, για να χρησιμοποιηθεί σε άλλες οικοδομικές χρήσεις.

Θα γίνει επισκέψιμο το μνημείο

Η κ. Περιστέρη παρουσίασε ακόμα τις εικόνες και τις μορφές των επιστηλίων, στη ζωφόρο με γραπτό διάκοσμο, με σφίγγες, αγγεία, τεφροδόχους, μορφές και διάφορες παραστάσεις, τα οποία είπε ότι ακόμη είναι υπό μελέτη. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στο ταφικό όρυγμα του τέταρτου χώρου σημειώνοντας «ο χώρος ήταν πολύ διαταραγμένος, ο κυρίως τάφος ήταν αρκετά μεγάλος και στο εσωτερικό της θήκης υπήρχε ένας αντρικός σκελετός, μην φανταστείτε ολόκληρος, ούτε κρανίο είχε, αλλά ο τάφος ήταν αρκετά μακρύς και στην άκρη του είχε ένα κομμάτι όπου εκεί βρέθηκε τέφρα».

Η περιγραφή των ευρημάτων έκλεισε με την παρουσίαση των διαφόρων διακοσμητικών, που βρέθηκαν μέσα στον τάφο, από την διακοσμητική ξύλινη κλίνη του νεκρού, δηλαδή το ξύλινο φέρετρο, για να σημειώσει ότι ο σκελετός βρισκόταν τρία μέτρα κάτω από την επιφάνεια του δαπέδου. «Δεν βρήκαμε τίποτα πολύτιμο, ούτε χρυσό, ούτε ασημένιο», όπως επισήμανε.

Δίνοντας τη μελλοντική εικόνα του μνημείου η κ. Περιστέρη επισήμανε «θα το κάνουμε επισκέψιμο για να περνάει όλη η οικουμένη να το επισκέπτεται και αυτό θα είναι ένα μεγάλο όφελος, όχι μόνο για την Αμφίπολη, που δεν έχει καταλάβει ακόμη τη μεγάλη αξία αυτού του μνημείου, όχι μόνο για την Ελλάδα, αλλά για ολόκληρο τον κόσμο».

Ο Τύμβος Καστά στην Αμφίπολη «δείχνει» στους Δελφούς! Μια νέα υποσημείωση στη μελέτη του μακεδονικού ταφικού μνημείου, που προσέλκυσε τα φώτα της παγκόσμιας επιστημονικής κοινότητας, καταγράφει η φαινόμενη «γεωγραφική σύνδεση» του με το πιο ξακουστό μαντείο της αρχαίας Ελλάδας.

Τη σημαντική παρατήρηση και επιβεβαίωση, ότι ο άξονας της εισόδου του Τύμβου Καστά στην Αμφίπολη έχει προσανατολισμό στους Δελφούς, έκανε ο ομότιμος καθηγητής Ανωτέρας Γεωδαισίας και Χαρτογραφίας του ΑΠΘ, Ευάγγελος Λιβιεράτος, ανακοινώνοντας πρώτη φορά το αποτέλεσμα της έρευνάς του, ως συναφές σχόλιο της κύριας παρέμβασής του, το βράδυ της Τρίτης, στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο της παρουσίασης της έκδοσης «Μέγας Αλέξανδρος – Οι Εκστρατείες και η Αυτοκρατορία του, καταγραφές σε 100 Σπάνιους Ιστορικούς Χάρτες», βιβλίου του οποίου είναι συν-συγγραφέας.

Πώς, όμως, ο Τύμβος Καστά φτάνει στους πρόποδες του Παρνασσού και ποιο ήταν το στοιχείο, που κίνησε το ενδιαφέρον και οδήγησε το έμπειρο μάτι του καθηγητή στην αναπάντεχη αποκάλυψη; «Καθώς προχωρούσαν οι ανασκαφικές εργασίες στο ταφικό μνημείο, αποκαλύπτονταν τα πρώτα ευρήματα και άρχισαν να δίδονται φωτογραφίες στη δημοσιότητα. Ήταν το 2014, όταν παρατήρησα ότι ο άξονας εισόδου του ταφικού διαδρόμου του μνημείου ήταν έκκεντρος, δηλαδή, ενώ το μνημείο είναι τέλειος κύκλος, ο άξονας της εισόδου δεν διευθύνεται προς το κέντρο του κύκλου», εξηγεί ο καθ. Λιβιεράτος στο ΑΠΕ-ΜΠΕ.

Ο προσανατολισμός της εισόδου μάλλον δεν απασχόλησε τον αρχαιολογικό και ευρύτερο δημόσιο διάλογο της εποχής. Οι αρχαιολόγοι άλλωστε είχαν -έχουν και θα έχουν- να ερευνήσουν πολλά άλλα και σχετικά του κύριου αντικειμένου τους. Όμως, ο καθηγητής, γνωρίζοντας καλύτερα πως η γεωπληροφορία αποτελεί σημαντικότατη πηγή ιστορικών στοιχείων, αναζήτησε ερμηνεία σε αυτό που παρατήρησε με βάση μερικά εμφανή γεωδαιτικά στοιχεία, σχετιζόμενα με τον προσανατολισμό του άξονα της εισόδου στο μνημείο.

«Από μια πρόχειρη μελέτη στη δορυφορική εικόνα του κυκλικού μνημείου στο google earth είδα πως ο άξονας είναι προσανατολισμένος κατά το αζιμούθιο προς μια διεύθυνση, η οποία προεκτεινόμενη περνάει από ένα… μαγικό σημείο», λέει, καθώς θυμάται την ευχάριστη ταραχή, που βίωσε τη στιγμή της αποκάλυψης. Στα επόμενα βήματα της έρευνας, αφού έλεγξε τον προσανατολισμό του άξονα εισόδου στο μνημείο από επιτόπου στοιχεία και έκανε τους σχετικούς υπολογισμούς, επιβεβαίωσε την αρχική του εκτίμηση: Ο προσανατολισμός της εισόδου του Τύμβου Καστά οδηγεί στους Δελφούς! Τους ίδιους υπολογισμούς επανέλαβε και επανεπιβεβαίωσε στη συνέχεια από αποτυπώσεις της εισόδου, που έχουν ήδη δοθεί στη δημοσιότητα.

Η απάντηση στο ερώτημα, που γέννησε η παρατήρηση του προσανατολισμού της εισόδου του τύμβου Καστά, έρχεται να προσθέσει και νέα ερωτήματα, πλάι σε όσα δεν έχουν απαντηθεί ακόμη για την Αμφίπολη, με… δημοφιλέστερο εκείνο, που αφορά την ταυτότητα του ενοίκου του τάφου. Ποιος να ήταν ο χρησμός της Πυθίας; Έρχεται η σύνδεση αυτή να επιβεβαιώσει μελετητές, που έχουν παρατηρήσει ότι οι ζωγραφισμένες παραστάσεις στα επιστύλια του Τύμβου Καστά υποδεικνύουν σύνδεση της Αμφίπολης με τους Δελφούς ή ότι μοιάζουν οι Καρυάτιδες στους δύο χώρους;

Ο καθηγητής δεν επεκτάθηκε σε ερμηνείες, που κατά την γνώμη του, «ανήκουν σε άλλες ειδικότητες, όπως κυρίως η αρχαιοαστρονομία». Του αρκεί, όπως εξηγεί, η σημαντική επισήμανση και η τεκμηρίωση της ορθότητάς της. Προσθέτει, όμως, και με την ευκαιρία της παρουσίασης του βιβλίου στη Θεσσαλονίκη, ότι «η περίοδος εκείνη ήταν επιστημονικά σπουδαία με προχωρημένες γνώσεις σχετικά με τη σχέση του έναστρου στερεώματος με τη γεωγραφία και τους χάρτες».

Πάνω από τρία χρόνια πέρασαν από τη στιγμή που ανακαλύφθηκε ο μεγαλοπρεπής τάφος στην Αμφίπολη.

Η ανακάλυψη παγκοσμίου βεληνεκούς είχε τότε κινήσει το ενδιαφέρον όχι μόνο της ελληνικής, αλλά και της παγκόσμιας κοινότητας.
Έκτοτε,και μετά την αλλαγή σκυτάλης στην κυβέρνηση, δυστυχώς, τα έργα έχουν μπει στον «πάγο».
Όχι επειδή το θέμα δεν προβάλετε από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, αλλά επειδή οι αρμόδιοι κωλυσιεργούν.

Σύμφωνα με την Καθημερινή, η σύμβαση που είχε υπογραφεί το 2015 και προέβλεπε τη δέσμευση για δύο έτη του ποσού των 236.000 ευρώ για «ανθρωπολογική μελέτη οστών» εξέπνευσε χωρίς να κινηθεί καμία απολύτως διαδικασία!

Η μελέτη αφορούσε τη μελέτη των περίπου 1.000 οστών που είχαν εντοπιστεί στην ευρύτερη περιοχή της Αμφίπολης και μόλις γινόταν θα λειτουργούσε συγκριτικά με τα οστά των πέντε ατόμων που είχαν βρεθεί στον Τύμβο Καστά.

Υπενθυμίζεται πως μέσα στον τάφο είχαν βρεθεί οι εξής πέντε σκελετοί:
Μία γυναίκα περίπου 60 ετών
Δύο άνδρες περίπου 30 ετών
Ένα μωρό
Ένας νεκρός που είχε υποστεί αποτέφρωση, αγνώστου φύλου

Σκοπός του προγράμματος που προβλεπόταν από τη σύμβαση, ήταν η σύγκριση των οστών των πέντε ατόμων με οστά που βρέθηκαν στην ευρύτερη περιοχή της Αμφίπολης.
Πλέον τα οστά ..."αραχνιάζουν" στις κούτες τους, στο Μουσείο της Αμφίπολης

«Σε τρία περίπου χρόνια θα γίνει επισκέψιμο το μνημείο του τύμβου Καστά στην Αμφίπολη. Προχωράμε ακάθεκτοι και με την Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας και με το διασυνοριακό πρόγραμμα Interreg», δήλωσε η υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού, Λυδία Κονιόρδου, στο περιθώριο της παρουσίασης της νέας περιοδικής έκθεσης του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου «Αδριανός και Αθήνα. Συνομιλώντας με έναν ιδεατό κόσμο».

Σε ερώτηση των δημοσιογράφων αν είναι αρκετά τα λεφτά που θα διατεθούν (περίπου 1,5 εκατ. ευρώ από την Περιφέρεια και 1,3 εκατ. ευρώ από το διασυνοριακό, όπως είπε η κα Κονιόρδου), η υπουργός τόνισε ότι «για να γίνει επισκέψιμος και να διαμορφωθεί ο χώρος φτάνουν. Βεβαίως δεν φτάνουν για τα πάντα» σημείωσε, τονίζοντας ότι «είναι ένα μνημείο πολύ σύνθετο, που χρειάζεται σταδιακή αποκατάσταση και μελέτες ανάλογα με το τι θα προκύπτει. Είναι ένα έργο που θα παρακολουθείται συνέχεια καθώς θα αποκαθίσταται».

Όπως είπε η κα Κονιόρδου, πρόκειται για «μνημείο το οποίο φαίνεται ότι έχει οικοδομηθεί σε διαφορές χρονικές φάσεις», με κυρίαρχη αυτή της Ελληνιστικής Περιόδου, του 4ου αιώνα π. Χ. «Βέβαια, δεν μπορεί να το πει κανείς με σιγουριά, πρέπει να ολοκληρωθεί η χρονολόγηση» συμπλήρωσε, επισημαίνοντας ότι «αυτό που ήταν πολύ εντυπωσιακό είναι ότι έχουν ταυτοποιηθεί στη γύρω περιοχή ένας μεγάλος αριθμός δομικών υλικών που πήραν οι Ρωμαίοι και τα οποία θα επανέλθουν στο μνημείο».
Όσο για το αν θα συνεχιστούν οι ανασκαφές του τύμβου, η υπουργός Πολιτισμού ανεφερε ότι «κάνουμε απαλλοτριώσεις σε μέρη γύρω από τον τύμβο, έτσι ώστε να ενοποιηθεί ο αρχαιολογικός χώρος και να υπάρχει δυνατότητα για επιπλέον ανασκαφές».

Τέλος, όπως επισημάνθηκε στη συνάντηση, από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο (ΚΑΣ) αναμένεται να περάσει σύντομα μελέτη για την αποκατάσταση του γλυπτού διακόσμου του μνημείου, καθώς και ότι εργασίες προστασίας για τη θωράκισή του έχουν γίνει από το 2015.
Υπενθυμίζεται ότι τη Δευτέρα 20 Νοεμβρίου ανακοινώθηκε στη Θεσσαλονίκη από την κα Κονιόρδου και τον περιφερειάρχη Κεντρικής Μακεδονίας, Απ. Τζιτζικώστα, η ένταξη στο νέο ΕΣΠΑ του έργου συντήρησης, στερέωσης, αποκατάστασης και ανάδειξης του τύμβου Καστά στην Αμφίπολη.

Η δομική αποκατάσταση και αναστήλωση του μνημείου αναμένεται να ξεκινήσει από τα τέλη του 2018 με αρχές του 2019 και σε ένα χρόνο θα έχει τελειώσει. Θα ακολουθήσει η συντήρηση του μνημείου και όλων των επιφανειών του. Συγκεκριμένα, θα συντηρηθούν και θα αναδειχθούν οι τοιχογραφίες, το δάπεδο και ο διάκοσμος, ενώ θα κατασκευαστεί κέλυφος για την προστασία του μνημείου, εργασία η οποία αναμένεται να πραγματοποιηθεί το 2021.