Αυτό είναι το μήνυμα του οίκου Moody’s, ο οποίος προειδοποιεί ότι οι οικονομικές συνέπειες εμφανίζονται πολύ πριν αρχίσει να συρρικνώνεται ο συνολικός πληθυσμός μιας χώρας. Η αλλαγή στην ηλικιακή σύνθεση αρκεί για να πιέσει την ανάπτυξη και τους κρατικούς προϋπολογισμούς, ακόμη και όταν ο αριθμός των κατοίκων εξακολουθεί να αυξάνεται.

Σήμερα, στις οικονομίες της G7 αντιστοιχούν περίπου τρεις άνθρωποι σε ηλικία εργασίας σε κάθε άτομο άνω των 65 ετών. Έως το 2050, η αναλογία αναμένεται να υποχωρήσει σε περίπου δύο προς έναν, σύμφωνα με τη Moody’s.

Η μεταβολή αυτή σημαίνει ότι μια μικρότερη δυνητική βάση εργαζομένων θα καλείται να στηρίξει τις ανάγκες ενός μεγαλύτερου ηλικιωμένου πληθυσμού. Παράλληλα, η μείωση του διαθέσιμου εργατικού δυναμικού θα δυσκολεύει την αύξηση της παραγωγής.

Ο Ολιβιέ Σεμλά, αντιπρόεδρος πιστωτικής στρατηγικής και προτύπων στον οίκο Moody’s, εξήγησε στο CNBC ότι η γήρανση επηρεάζει την οικονομία σε πολλά επίπεδα: επιβραδύνει την ανάπτυξη, αυξάνει τις δαπάνες συντάξεων και φροντίδας, μεταβάλλει την καταναλωτική ζήτηση και επιδρά στα πραγματικά επιτόκια και στις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων.

Σε έκθεση που δημοσίευσε την περασμένη εβδομάδα, ο οίκος επισημαίνει ότι η δημογραφική μετάβαση θα φέρει δύσκολες αποφάσεις οικονομικής πολιτικής. Η αύξηση του πληθυσμού, που επί δεκαετίες λειτουργούσε υποστηρικτικά για την ανάπτυξη και την πιστοληπτική ικανότητα, δίνει τη θέση της σε χαμηλότερη γονιμότητα και ταχύτατες αλλαγές στην ηλικιακή δομή.

Η Ευρώπη βρίσκεται πιο κοντά στο σημείο καμπής. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, μετά την κορύφωση του πληθυσμού της ΕΕ το 2029 θα ακολουθήσει μια μακροχρόνια περίοδος υποχώρησης.

Στις ΗΠΑ, το αντίστοιχο ορόσημο τοποθετείται αρκετά αργότερα, αλλά εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη μετανάστευση. Το βασικό σενάριο της αμερικανικής Υπηρεσίας Απογραφής προβλέπει κορύφωση του πληθυσμού το 2080. Στο σενάριο χαμηλής μετανάστευσης, η ημερομηνία μεταφέρεται στο 2043.

Χωρίς τη συμβολή της μετανάστευσης, η πληθυσμιακή μείωση έχει ήδη αρχίσει, όπως επισημαίνει το CNBC. Το χάσμα μεταξύ των προβλέψεων δείχνει πόσο καθοριστικές είναι οι μεταναστευτικές ροές για τη μελλοντική δημογραφική πορεία της χώρας.

Η αύξηση της παραγωγικότητας αποκτά μεγαλύτερη σημασία όσο περιορίζεται το εργατικό δυναμικό. Η τεχνητή νοημοσύνη και η αυτοματοποίηση μπορούν να βοηθήσουν επιχειρήσεις και οικονομίες να παράγουν περισσότερα με λιγότερους εργαζομένους. Σύμφωνα με τη Moody’s, ωστόσο, μπορούν να αντισταθμίσουν μόνο μέρος του δημογραφικού προβλήματος.

Ο Σεμλά υπογραμμίζει ότι η τεχνολογία μπορεί να αντικαταστήσει ή να ενισχύσει την εργασία στη βιομηχανία και στις υπηρεσίες, αλλά δεν καλύπτει αντίστοιχα το κενό στην κατανάλωση. «Τα ρομπότ δεν καταναλώνουν — τουλάχιστον όχι ακόμη», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η διάκριση είναι κρίσιμη: λιγότεροι εργαζόμενοι περιορίζουν την παραγωγική δυνατότητα, ενώ λιγότερα νοικοκυριά και καταναλωτές αποδυναμώνουν τη ζήτηση. Ακόμη και αν η τεχνολογία δώσει σημαντική ώθηση στην παραγωγή, η δεύτερη πλευρά του προβλήματος παραμένει.

Η δημογραφική πίεση επεκτείνεται και πέρα από τις ανεπτυγμένες οικονομίες. Στην Κίνα, το ποσοστό των ανθρώπων ηλικίας 65 ετών και άνω διπλασιάστηκε μέσα σε δύο δεκαετίες, από 7% σε 14%. Η Βραζιλία, η Ταϊλάνδη και η Τουρκία ακολουθούν παρόμοιες διαδρομές.

Στην Ευρώπη, η αντίστοιχη μετάβαση χρειάστηκε αρκετές δεκαετίες. Οι συγκεκριμένες αναδυόμενες οικονομίες καλούνται να προσαρμοστούν ταχύτερα και να αναλάβουν το κόστος της γήρανσης με πολύ χαμηλότερα εισοδήματα από εκείνα που διέθεταν οι προηγμένες χώρες όταν βρέθηκαν στην ίδια δημογραφική φάση.

Το 2029 αποτελεί, επομένως, ένα ορατό ορόσημο για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η δυσκολότερη προσαρμογή έχει ήδη αρχίσει: οι οικονομίες πρέπει να βρουν πώς θα συντηρούν την ανάπτυξη και θα χρηματοδοτούν αυξανόμενες ανάγκες περίθαλψης και συντάξεων, καθώς η αναλογία των ανθρώπων σε ηλικία εργασίας μειώνεται.

Ωστόσο, οι πληροφορίες για την αιτία θανάτου παραμένουν αντικρουόμενες: περιφερειακός αξιωματούχος έκανε λόγο για πανώλη, ενώ η αρμόδια ρωσική υγειονομική αρχή ανακοίνωσε διάγνωση πνευμονίας άγνωστης αιτιολογίας.

Σύμφωνα με το CNBC, που επικαλείται τοπικά μέσα ενημέρωσης, οι 189 άνθρωποι τέθηκαν υπό ιατρική παρακολούθηση μετά την ασθένεια της εργαζόμενης. Ο επικεφαλής της γειτονικής Δημοκρατίας της Μπουργιατίας, Αλεξέι Τσιντένοφ, δήλωσε ότι η γυναίκα πέθανε από πανώλη, χωρίς να προσδιορίσει τη μορφή της.

Οι εξελίξεις έχουν πυροδοτήσει συναγερμό στη Ρωσία. 

Η Rospotrebnadzor ανέφερε την Κυριακή ότι η εργαζόμενη είχε διαγνωστεί με «πνευμονία άγνωστης αιτιολογίας». Πρόσθεσε ότι οι διευρυμένες εξετάσεις δεν εντόπισαν μικροοργανισμούς που συνδέονται με το αντικείμενο της εργασίας της.

Στην ίδια ανακοίνωση, η υπηρεσία διαβεβαίωσε ότι η υγειονομική και επιδημιολογική κατάσταση στην περιφέρεια του Ιρκούτσκ, καθώς και στις πόλεις Ιρκούτσκ και Σελέχοφ, παραμένει σταθερή.

Η επίσημη ενημέρωση δεν επιβεβαιώνει επομένως τις αναφορές περί πανώλης, οι οποίες είχαν προηγηθεί στον τοπικό Τύπο.

Δημοσιεύματα της Παρασκευής, τα οποία επικαλούνταν το ρωσικό κανάλι Mash στο Telegram, ανέφεραν ότι η 27χρονη ασθένησε με υποψία πνευμονικής πανώλης μετά την επιστροφή της από επαγγελματικό ταξίδι στη Μπουριατία.

Κατά τις ίδιες αναφορές, στην περιοχή κοντά στα σύνορα με τη Μογγολία είχε καταγραφεί εστία της νόσου. Οι πληροφορίες αυτές δεν επιβεβαιώθηκαν από την ανακοίνωση της Rospotrebnadzor.

Η υπόθεση έχει προσελκύσει και την προσοχή της Ουάσιγκτον. Σύμφωνα με το Axios, αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ δήλωσε την Κυριακή ότι η αμερικανική πλευρά γνωρίζει τις αναφορές, παρακολουθεί την κατάσταση και αξιολογεί τις επιλογές της.

Το CNBC ανέφερε ότι τα υπουργεία Υγείας της Ρωσίας και της Μόσχας, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ δεν είχαν απαντήσει άμεσα στα αιτήματά του για σχόλιο.

Με το φετινό βραβείο τιμάται η τριάδα των επιστημόνων «για τις ανακαλύψεις τους σχετικά με τα φωτοενεργοποιούμενα ιοντικά κανάλια και την οπτογενετική», μία μέθοδος που επιτρέπει να διαφανεί ο τρόπος με τον οποίο τα νευρικά κύτταρα διαμορφώνουν τις αναμνήσεις, τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές στο εσωτερικό του εγκεφάλου, ανακοίνωσε η Επιτροπή του Νόμπελ.

Η Οπτογενετική προσφέρει πρωτοφανείς δυνατότητες για «την χαρτογράφηση του εγκεφάλου, τέτοιες που άλλοτε δεν μπορούσαμε ούτε να φανταστούμε», δήλωσε ο Περ Σβένινγκσον, πρόεδρος της Επιτροπής του Νόμπελ Ιατρικής.

Η έρευνα των τριών επιστημόνων επικεντρώθηκε στους μηχανισμούς που χρησιμοποιεί ο εγκέφαλος για να ενεργοποιεί ή να απενεργοποιεί τη δραστηριότητα μεμονωμένων νευρικών κυττάρων.

Ο 54χρονος Καρλ Ντέισεροθ, ο 71χρονος Πέτερ Χέγκεμαν και ο 73χρονος Γκέοργκ Νάγκελ έχουν πραγματοποιήσει έρευνα πάνω στα ιοντικά κανάλια που ελέγχονται από το φως και την οπτογενετική. Εργάζονται σε πανεπιστήμια της Γερμανίας και των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η Επιτροπή Νόμπελ εξήρε το έργο τους, γράφοντας στην πλατφόρμα X ότι η μέθοδος «χρησιμοποιείται πλέον σε εργαστήρια σε όλο τον κόσμο για να αποκαλύψει τα μυστήρια του εγκεφάλου», σύμφωνα με το Associated Press.

Ο τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος διαχειρίζεται τα συναισθήματα, τις συμπεριφορές και τις σωματικές λειτουργίες υπήρξε από πάντα μυστήριο. Αλλά χάρη στην μέθοδο αυτή, που επιτρέπει να καταστούν ορισμένοι νευρώνες φωτοευαίσθητοι με τον συνδυασμό γενετικής μηχανικής και οπτικής, οι ερευνητές κατάφεραν να δουν καθαρότερα.

Ολα ξεκίνησαν ότι ο Πέτερ Χέγκεμαν και ο Γκέοργκ Νάγκελ ανακάλυψαν μία πρωτεΐνη, την καναλοροδοψίνη, σε μία μονοκύτταρη άλγη (φύκι).

Ο Καρλ Ντάισεροθ, αμερικανός ψυχίατρος και νευρολόγος, μετέτρεψε στην συνέχεια αυτήν την πρωτεΐνη σε μία τεχνική που χρησιμοποιεί το φως για τον έλεγχο των κυττάρων.

Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει στους ερευνητές να κατανοήσουν καλύτερα πώς ορισμένοι τύποι κυττάρων συμβάλλουν σε συμπεριφορές όπως η μάθηση, ο φόβος, η εξάρτηση ή ακόμη η κίνηση, και, κάποια μέρα, θα μπορούσαν να καταλήξουν σε θεραπείες για την αντιμετώπιση νευρολογικών και αισθητηριακών διαταραχών, όπως η νόσος του Πάρκινσον και η επιληψία.

Στην κλινική ιατρική, ερευνητές χρησιμοποιούν αυτήν την μέθοδο στην προσπάθεια αποκατάστασης της όρασης, επί παραδείγματι, σε ανθρώπους με οπτική ανεπάρκεια, εξηγεί στην ανακοίνωσή της η επιτροπή του Νόμπελ.

Πέρυσι, το Νόμπελ Ιατρικής απονεμήθηκε σε τρεις επιστήμονες για την έρευνά τους σχετικά με το ανοσοποιητικό σύστημα.

Με το Νόμπελ Ιατρικής, εκκινεί η εβδομάδα των Νόμπελ. Θα ακολουθήσει την Τρίτη το Νόμπελ Φυσικής, την Τετάρτη το Νόμπελ Χημείας, την Πέμπτη το Νόμπελ Λογοτεχνίας, την Παρασκευή Νόμπελ Ειρήνης και στις 12 Οκτωβρίου θα ανακοινωθεί το Νόμπελ Οικονομικών Επιστημών.

Το χρηματικό έπαθλο ανέρχεται φέτος σε 12 εκατομμύρια σουηδικές κορώνες, περίπου 1,2 εκατομμύρια δολάρια.

Μιλώντας στην ΕΡΤ, ο κ. Αντωνίου σημείωσε ότι ο όρος κβαντική ιατρική χρησιμοποιείται σαν διαφημιστικός, αλλά δεν υπάρχει στην επιστήμη.

«Δεν υπάρχει καμία επιστημονική τεκμηρίωση, πρόκειται για συνειδητή απάτη» επεσήμανε.

Ερωτηθείς πώς προστατεύεται ένας πολίτης, απάντησε πως «με θεσμικούς φορείς η προστασία δεν είναι ικανοποιητική. Δεν μπορεί η μισή πολιτεία να κυνηγά αυτούς τους απατεώνες. Η λέξη αυτή δεν αφορά μόνο τους κβαντικούς γιατρούς, αφορά οποιονδήποτε χρησιμοποιεί επιστημονικούς όρους για να ντύσει πειστικά την απάτη».

«Ο μόνος τρόπος να προστατευθούμε είναι να αξιοποιήσουμε την κοινή λογική και παρατήρηση των φαινομένων με προσοχή» συμπλήρωσε.

«Είναι εκτός των ορίων όχι μόνο της δυτικής ιατρικής, αλλά και εκτός των ορίων εναλλακτικών ιατρικών προσεγγίσεων»

Από την πλευρά του και ο κ. Δημόπουλος επεσήμανε ότι δεν υπάρχει ο όρος κβαντική ιατρική.

«Μπορεί να ακούγεται πιασάρικο, αλλά δεν υπάρχει κβαντική ιατρική, είναι εκτός των ορίων όχι μόνο της δυτικής ιατρικής, αλλά και εκτός των ορίων εναλλακτικών ιατρικών προσεγγίσεων που υπάρχουν σε χώρες της Ανατολής» σημείωσε μιλώντας επίσης στην ΕΡΤ.

Ερωτηθείς για την πλασμαφαίρεση, είπε ότι «είναι θεραπευτική τεχνική που πραγματοποιείται σε νοσοκομειακό χώρο από εξειδικευμένο προσωπικό, συνήθως σε μονάδες αιμοδοσίας ή νεφρολογικά τμήματα».

Μέχρι τα τέλη Μαΐου, η Binance πίστευε ότι βρισκόταν ένα βήμα πριν αποκτήσει το «διαβατήριο» που θα της άνοιγε ολόκληρη την ευρωπαϊκή αγορά μέσω Ελλάδας.

Η αίτηση για πανευρωπαϊκή άδεια είχε υποβληθεί στην Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, στελέχη της εταιρείας θεωρούσαν ότι ο φάκελος είχε ουσιαστικά ολοκληρωθεί, ανακοίνωση με τίτλο «Major Milestone» ήταν έτοιμη και ο CEO της Binance, Ρίτσαρντ Τενγκ, σχεδίαζε ταξίδι στην Αθήνα, ενώ προσδοκούσε να έχει ακόμη και συνάντηση/ φωτογράφιση με τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Λίγες ημέρες αργότερα, όλα ανετράπησαν.

Σύμφωνα με εκτενές ρεπορτάζ της Wall Street Journal, ήταν η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Κριστίν Λαγκάρντ, εκείνη που παρενέβη ώστε να μπλοκαριστεί η αδειοδότηση της μεγαλύτερης πλατφόρμας κρυπτονομισμάτων στον κόσμο.

Η WSJ στηρίζει το ρεπορτάζ της σε πρόσωπα με γνώση των επαφών αλλά και σε έγγραφα που εξέτασε.

Η Binance είχε επιλέξει την Ελλάδα επειδή, βάσει του νέου ευρωπαϊκού πλαισίου MiCA, μια άδεια από εθνική εποπτική αρχή χώρας-μέλους θα της επέτρεπε να δραστηριοποιείται σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η εταιρεία είχε συστήσει την Binary Greece, με ιδιοκτησιακή σύνδεση με εταιρεία του Άμπου Ντάμπι, και προωθούσε προς την ελληνική πλευρά ένα επενδυτικό αφήγημα που περιλάμβανε περίπου 100 καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας και δυνητικά φορολογικά έσοδα ύψους 200 εκατ. ευρώ.

Στελέχη της Binance είχαν συχνές επαφές με την ελληνική εποπτική αρχή, ενώ, σύμφωνα με το δημοσίευμα, υπήρχαν και επαφές με το οικονομικό επιτελείο.

Η αίτηση υπεβλήθη λίγο πριν από το τέλος του 2025. Στις αρχές Ιουνίου, σύμφωνα πάντα με τη WSJ, Έλληνες αξιωματούχοι ενημέρωσαν επιτροπή ψηφιακής χρηματοδότησης της ESMA ότι η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς σκόπευε να εγκρίνει την άδεια. Τότε ήρθε η ανατροπή.

Κατά το ρεπορτάζ της WSJ, υψηλόβαθμο στέλεχος της ελληνικής εποπτικής αρχής μετέφερε στη Binance ότι η Κριστίν Λαγκάρντ είχε ζητήσει από τον Έλληνα πρωθυπουργό να μην προχωρήσει η έγκριση.

Η ίδια η ΕΚΤ δεν έχει θεσμικό ρόλο στην αδειοδότηση ανταλλακτηρίων κρυπτονομισμάτων. Με βάση το MiCA, την αρμοδιότητα έχουν οι εθνικές εποπτικές αρχές.

Ωστόσο, η Λαγκάρντ φέρεται να θεωρούσε ότι μια εταιρεία με το ιστορικό της Binance δεν θα έπρεπε να αποκτήσει τόσο εύκολα πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά.

Υπενθυμίζεται ότι η Binance, το μεγαλύτερο ανταλλακτήριο κρυπτονομισμάτων παγκοσμίως, είχε δηλώσει ένοχη στις ΗΠΑ το 2023 για παραβιάσεις των κανόνων κατά του ξεπλύματος χρήματος και είχε καταβάλει πρόστιμο-ρεκόρ 4,3 δισ. δολαρίων. Ο ιδρυτής της, Τσανγκπένγκ Ζάο, είχε επίσης δηλώσει ένοχος και εκτίσει ποινή φυλάκισης τεσσάρων μηνών.

Το δημοσίευμα προσθέτει και μια δεύτερη διάσταση. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η Λαγκάρντ ανησυχούσε ότι η τεράστια κλίμακα της Binance θα ενίσχυε περαιτέρω την κυριαρχία των stablecoins που συνδέονται με το δολάριο, σε βάρος ευρωπαϊκών εναλλακτικών λύσεων και του σχεδίου της ΕΚΤ για το ψηφιακό ευρώ.

Περισσότερο από το 99% της παγκόσμιας αγοράς stablecoins εξακολουθεί να βασίζεται σε νομίσματα συνδεδεμένα με το δολάριο, ενώ μεγάλο μέρος των συναλλαγών στην Binance πραγματοποιείται μέσω αυτών.

Κατά τη WSJ, η πρόεδρος της ΕΚΤ φέρεται επίσης να προτιμούσε η απόφαση για τόσο μεγάλες πλατφόρμες να μεταφερθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο, στην ESMA, αντί να εξαρτάται από επιμέρους εθνικές αρχές.

Η ESMA είχε και η ίδια, σύμφωνα με προηγούμενο ρεπορτάζ της εφημερίδας, εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις προς τις εθνικές εποπτικές αρχές για το ιστορικό συμμόρφωσης της Binance.

Μέσα σε περίπου μία εβδομάδα η εικόνα είχε αντιστραφεί πλήρως. Η Binance ενημερώθηκε ότι δεν υπήρχε πλέον η απαιτούμενη «σύγκλιση» για να προχωρήσει η διαδικασία και στα μέσα Ιουνίου απέσυρε την αίτησή της πριν η ελληνική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς φθάσει σε επίσημη απόρριψη.

Η εταιρεία έχασε έτσι την προθεσμία του Ιουλίου που είχε θέσει το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο και αναγκάστηκε να περιορίσει την προώθηση υπηρεσιών προς τους περίπου 450 εκατομμύρια κατοίκους της ΕΕ.

Η ελληνική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, σύμφωνα με τη WSJ, δηλώνει ότι αξιολόγησε την αίτηση ανεξάρτητα και αποκλειστικά βάσει του ευρωπαϊκού και εθνικού θεσμικού πλαισίου. Από την ελληνική κυβέρνηση τονίζεται επίσης ότι δεν υπήρξε καμία παρέμβαση στη διαδικασία της ανεξάρτητης αρχής.

Η Binance, από την πλευρά της, έχει αφήσει σαφείς αιχμές για «ιδιωτικές παρεμβάσεις μέσω ανεπίσημων διαύλων» και επιμένει ότι θα επιδιώξει αδειοδότηση σε άλλη ευρωπαϊκή χώρα.

 Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat για το 2025, η Ελλάδα βρίσκεται στην τριάδα των χωρών όπου οι νέοι φεύγουν αργότερα από το πατρικό τους σπίτι, στα 30,9 έτη, έναντι ευρωπαϊκού μέσου όρου 26,3 ετών.

Η Eurostat ανακοίνωσε νέα στοιχεία για το 2025 σχετικά με την ηλικία στην οποία οι νέοι εγκαταλείπουν το πατρικό τους σπίτι στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ελλάδα κατατάσσεται στο top 3 των χωρών με τη μεγαλύτερη μέση ηλικία αποχώρησης, στα 30,9 έτη, ίδια με τη Σλοβακία, με μόνο τους Κροάτες να αποχωρίζονται την οικογενειακή εστία σε μεγαλύτερη ηλικία, στα 31,5 έτη.

Την πρώτη πεντάδα συμπληρώνουν η Ισπανία και η Ιταλία, όπου οι νέοι φεύγουν από το πατρικό στα 30,2 έτη. Αντίθετα, οι χαμηλότερες μέσες ηλικίες καταγράφηκαν στη Φινλανδία (21,4 έτη), τη Δανία (21,8 έτη) και την Εσθονία και τη Λιθουανία (22,7 έτη και στις δύο χώρες). Σύμφωνα με την Eurostat, το 2025 οι νέοι στην Ευρωπαϊκή Ένωση εγκατέλειπαν το πατρικό τους σπίτι κατά μέσο όρο στην ηλικία των 26,3 ετών, ηλικία οριακά αυξημένη σε σχέση με τα 26,2 έτη του 2024.

Στην ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας καταγράφεται επίσης η σχέση του «απογαλακτισμού» από την οικογένεια με το ποσοστό απασχόλησης των νέων ηλικίας 20-29 ετών, το οποίο το 2025 διαμορφώθηκε κατά μέσο όρο στο 65,5% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Όπως σημειώνει η Eurostat, «στις περισσότερες χώρες όπου η ηλικία αποχώρησης των νέων από το πατρικό σπίτι είναι χαμηλότερη από τον μέσο όρο της ΕΕ, το ποσοστό απασχόλησης των ατόμων ηλικίας 20-29 ετών είναι υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο». Για παράδειγμα, σε χώρες όπου οι νέοι τείνουν να εγκαταλείπουν νωρίτερα την πατρική κατοικία, όπως η Ολλανδία, η Δανία, η Γερμανία και η Σουηδία, το ποσοστό απασχόλησης των νέων τείνει επίσης να είναι υψηλότερο.

«Αντίθετα, σε χώρες όπου οι νέοι φεύγουν αργότερα από το πατρικό τους σπίτι, όπως η Ελλάδα, η Κροατία, η Ισπανία και η Ιταλία, το ποσοστό απασχόλησης ήταν χαμηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης» καταλήγει η ανακοίνωση της Eurostat.

Τα στοιχεία της Eurostat δείχνουν ότι η καθυστερημένη ανεξαρτητοποίηση των νέων συνδέεται στενά με τις δυσκολίες εύρεσης σταθερής εργασίας σε χώρες όπως η Ελλάδα, όπου το ποσοστό απασχόλησης των ατόμων 20-29 ετών παραμένει χαμηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Και αν κάποιος πίστευε ότι ο Κόξον ήταν ο μόνος που σκεφτόταν με αυτόν τον τρόπο, ένας νυν εργαζόμενος της Anthropic έσπευσε λίγα λεπτά αργότερα να επιβεβαιώσει το αντίθετο. «Πράγματι πιστεύουμε ειλικρινά ότι η AI θα μπορούσε να σκοτώσει όλους τους ανθρώπους», έγραψε ο Εβαν Χούμπινγκερ, ο οποίος ηγείται στην Anthropic της έρευνας για το πώς μπορούν να καθοδηγηθούν και να ελεγχθούν τα μελλοντικά συστήματα τεχνητής νοημοσύνης. Ο ίδιος εκτιμά ότι η πιθανότητα εξαφάνισης της ανθρωπότητας μέσα στην επόμενη δεκαετία ξεπερνά το 10%.

Μπροστά σε αυτές τις προειδοποιήσεις, πολλοί θέτουν πλέον δύο βασικά ερωτήματα: Πώς ακριβώς θα μπορούσε να συμβεί κάτι τέτοιο; Και γιατί όσοι θεωρούν ότι η AI αποτελεί πραγματική και αυξανόμενη απειλή συνεχίζουν παρ’ όλα αυτά να την αναπτύσσουν;

Αυτά είναι όσα πρέπει να γνωρίζουμε για τη συζήτηση γύρω από ένα πιθανό καταστροφικό σενάριο εξαιτίας της τεχνητής νοημοσύνης.

Οι αποκαλούμενοι «doom­ers», όσοι δηλαδή προειδοποιούν για καταστροφικούς κινδύνους από την AI, συνήθως δεν ανησυχούν ότι θα επαληθευτεί ένα σενάριο τύπου ταινίας «Terminator», στο οποίο ρομπότ αποφασίζουν συνειδητά να εξοντώσουν την ανθρωπότητα.

Οι φόβοι τους επικεντρώνονται κυρίως σε δύο σενάρια: «απώλεια ελέγχου» και «κακόβουλη χρήση από ανθρώπους».

Στο πρώτο, εξαιρετικά ευφυείς πράκτορες τεχνητής νοημοσύνης (agents), ικανοί να αντιγράφουν και να βελτιώνουν μόνοι τους τον εαυτό τους, αρχίζουν να επιδιώκουν τους δικούς τους στόχους και, στην πορεία, οδηγούν στην καταστροφή της ανθρωπότητας.

Στο δεύτερο σενάριο, ένας κακόβουλος άνθρωπος χρησιμοποιεί ένα ιδιαίτερα ισχυρό σύστημα AI για να δημιουργήσει, για παράδειγμα, νέους θανατηφόρους ιούς που θα μπορούσαν να αφανίσουν τον ανθρώπινο πληθυσμό.

Υπάρχουν επίσης καταστροφικά σενάρια που δεν φτάνουν μέχρι την εξαφάνιση του ανθρώπου, όπως μαζικές κυβερνοεπιθέσεις που θα μπορούσαν να θέσουν εκτός λειτουργίας ηλεκτρικά δίκτυα ή χρηματοπιστωτικά συστήματα και να οδηγήσουν σε κατάρρευση της κοινωνικής τάξης.

Με απλά λόγια, το ερώτημα που τίθεται είναι εάν συστήματα AI είναι πιθανό να αρχίσουν να επιδιώκουν στόχους με τρόπους που αγνοούν ή συγκρούονται με την ανθρώπινη ευημερία. Οι ερευνητές αποκαλούν αυτό το φαινόμενο misalignment, δηλαδή «μη ευθυγράμμιση» των στόχων της μηχανής με τις ανθρώπινες αξίες και προθέσεις.

Ερευνες έχουν δείξει ότι μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης σε εργαστηριακό περιβάλλον μπορούν να αναπτύξουν συμπεριφορές που αποσκοπούν στην απόκτηση ισχύος και να επιχειρούν να αποφύγουν την απενεργοποίησή τους, για παράδειγμα προσπαθώντας να αντιγράψουν τον εαυτό τους σε άλλον διακομιστή.

Στην ακραία εκδοχή, ένα μη ευθυγραμμισμένο σύστημα AI θα μπορούσε να θεωρήσει ακόμη και τον θάνατο ανθρώπων ως αναγκαίο βήμα για την επίτευξη του στόχου του.

Ο διευθύνων σύμβουλος της Anthropic, Ντάριο Αμοντέι, δήλωσε πέρυσι σε εκδήλωση του Axios ότι θεωρεί πως υπάρχει πιθανότητα 25% τα πράγματα να εξελιχθούν «πάρα πάρα πολύ άσχημα». AP Photo/Jeff Chiu

Σε ένα υποθετικό σενάριο που έχουν περιγράψει ερευνητές, ένα κακόβουλο σύστημα AI θα μπορούσε να διασπείρει κρυφά ένα βιολογικό όπλο και να το ενεργοποιήσει μέσω κάποιου χημικού παράγοντα. Σε άλλο σενάριο, θα μπορούσε να εξαπατήσει δύο πυρηνικές δυνάμεις και να τις οδηγήσει σε πόλεμο.

Ενα από τα πιο γνωστά νοητικά πειράματα αφορά μια υπερευφυή μηχανή στην οποία δίνεται ο στόχος να μεγιστοποιήσει την παραγωγή συνδετήρων. Με την πάροδο του χρόνου, η μηχανή θα μπορούσε να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι πρέπει να μετατρέψει κάθε διαθέσιμη ύλη στη Γη σε συνδετήρες,  συμπεριλαμβανομένων και των ανθρώπων!

Μεταξύ άλλων, άνθρωποι που βρίσκονται πίσω από την ίδρυση της OpenAI και της Anthropic. Και οι δύο εταιρείες δημιουργήθηκαν έχοντας ως βασική αποστολή την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης με τρόπο που θα αποκλείει μια καταστροφική εξέλιξη και έχουν προσελκύσει πολλούς εργαζομένους που συμμερίζονται αυτές τις ανησυχίες.

Ο διευθύνων σύμβουλος της Anthropic, Ντάριο Αμοντέι, δήλωσε πέρυσι σε εκδήλωση του Axios ότι θεωρεί πως υπάρχει πιθανότητα 25% τα πράγματα να εξελιχθούν «πάρα πάρα πολύ άσχημα».

«Ημασταν πάντοτε ξεκάθαροι ότι η AI θα επιφέρει τόσο τεράστια οφέλη όσο και πρωτοφανείς κινδύνους», ανέφερε η Anthropic σε ανακοίνωσή της.

«Για την αντιμετώπιση αυτών των κινδύνων συνεχίζουμε να αναπτύσσουμε μοντέλα με ορισμένες από τις ισχυρότερες δικλίδες ασφαλείας στον κλάδο. Αυτός είναι και ο λόγος που πιστεύουμε ότι ο κόσμος θα ωφελούνταν εάν ο κλάδος υιοθετούσε έναν νόμιμο και επαληθεύσιμο τρόπο συντονισμού, ώστε να ρυθμίζεται η κυκλοφορία των ισχυρών μοντέλων».

Τα τελευταία χρόνια αρκετοί ερευνητές έχουν αποχωρήσει από την OpenAI, επικαλούμενοι ανησυχίες ότι η εταιρεία δεν αντιμετωπίζει με την απαιτούμενη σοβαρότητα τα ζητήματα ασφάλειας.

Ο πρώην ερευνητής της OpenAI Ντάνιελ Κοκοτάιλο ίδρυσε το AI Futures Project, το οποίο πέρυσι δημοσίευσε το «AI 2027», ένα σενάριο στο οποίο υπερευφυή συστήματα AI περιθωριοποιούν τους ανθρώπους και, έως τα μέσα της δεκαετίας του 2030, αποφασίζουν ότι η ανθρωπότητα αποτελεί εμπόδιο και την εξοντώνουν.

Κι αν η AI δεν έχει πρόβλημα να συνυπάρχει με τους ανθρώπους; Δεν θα ήταν αυτό αρκετό;

Οχι απαραίτητα. Οι κίνδυνοι από την απώλεια ελέγχου δεν περιορίζονται στην εξαφάνιση της ανθρωπότητας.

Ορισμένοι ερευνητές που ασχολούνται με την ασφάλεια της AI προειδοποιούν και για τον κίνδυνο της λεγόμενης εξασθένησης της ανθρωπότητας: ένα μέλλον τύπου «WALL-E», στο οποίο οι άνθρωποι παραχωρούν σταδιακά όλο και περισσότερο έλεγχο στις μηχανές και τελικά αδυνατούν ακόμη και να καθορίσουν ή να κατανοήσουν τη μοίρα τους.

Αλλοι έχουν διατυπώσει την υπόθεση ότι μελλοντικά συστήματα AI θα μπορούσαν να αντιμετωπίζουν τους ανθρώπους όπως οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν σήμερα τα ζώα, κρατώντας τους ως «κατοικίδια» ή ακόμη και τροποποιώντας τους βιολογικά σε κάτι διαφορετικό.

Η κυκλοφορία μοντέλων που μπορούν να αναλαμβάνουν ολοένα περισσότερες ενέργειες αυτόνομα συνοδεύτηκε από μια σειρά περιστατικών που, σύμφωνα με όσους ανησυχούν για την AI, επιβεβαίωσαν ορισμένες από τις θεωρίες τους.

Μια ομάδα προηγμένων πρακτόρων AI εντός της OpenAI κατάφερε να παραβιάσει την πλατφόρμα τεχνητής νοημοσύνης Hugging Face, να αποκτήσει τον έλεγχο υπολογιστικών διακομιστών και να επιχειρήσει να καλύψει τα ίχνη των ενεργειών της.

Σε άλλη περίπτωση, πράκτορες AI της Anthropic «δραπέτευσαν» από δοκιμή της βρετανικής κυβέρνησης και επιχείρησαν να εξαπατήσουν έναν πραγματικό άνθρωπο ώστε να εγκρίνει κακόβουλο κώδικα.

Ολα αυτά συμβαίνουν την ώρα που Anthropic και OpenAI δηλώνουν ότι πλησιάζουν στην ανάπτυξη συστημάτων AI τα οποία θα μπορούν να βελτιώνουν μόνα τους τον εαυτό τους χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση, μια διαδικασία που αποκαλείται «αναδρομική αυτοβελτίωση» (recursive self-improvement).

Οι σημερινές προσπάθειες για την ασφάλεια της AI επικεντρώνονται κυρίως στην εκπαίδευση των συστημάτων ώστε να συμπεριφέρονται με ασφαλή τρόπο και στη βελτίωση της παρακολούθησης των συλλογισμών τους και της επιδίωξης των στόχων τους. 

Αυτή η διαδικασία εσωτερικής συλλογιστικής συχνά αποκαλείται «αλυσίδα σκέψης» (chain of thought). Οι προσπάθειες αυτές, ωστόσο, αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες.

Την περασμένη εβδομάδα, η OpenAI ανακοίνωσε ότι το νέο μοντέλο της, Astra, ήταν καλύτερο στο να «καθαρίζει» την αλυσίδα σκέψης του, γεγονός που προκάλεσε ανησυχίες ότι τα μελλοντικά μοντέλα θα μπορούσαν να συλλογίζονται με τρόπους που θα είναι αδιαφανείς για τους ανθρώπους.

Τόσο η Anthropic όσο και η OpenAI ερευνούν τρόπους για να διασφαλίσουν ότι μελλοντικά υπερευφυή μοντέλα θα παραμείνουν ευθυγραμμισμένα με τους ανθρώπινους στόχους, ωστόσο και οι δύο εταιρείες παραδέχονται ότι «δεν διαθέτουν ακόμη αξιόπιστη μέθοδο για να το εγγυηθούν».

Σημαντικές προσωπικότητες και μεγάλες εταιρείες έχουν ζητήσει τη δημιουργία νέων μηχανισμών που θα επέτρεπαν σε εργαστήρια AI και κυβερνήσεις να επιβραδύνουν συντονισμένα την ανάπτυξη ισχυρών συστημάτων, κερδίζοντας χρόνο για περισσότερη έρευνα πάνω στην ευθυγράμμισή τους.

Τόσο η Anthropic όσο και η OpenAI υποστηρίζουν ότι πιστεύουν πως μπορούν να διαχειριστούν τους κινδύνους, έτσι ώστε η ανθρωπότητα να επωφεληθεί από τα εργαλεία της τεχνητής νοημοσύνης.

Πολλοί από όσους συμμετέχουν στην κούρσα της AI έχουν επίσης δηλώσει ότι θεωρούν την έλευση της «υπερευφυΐας» αναπόφευκτη και ότι τα βασικά ερωτήματα είναι ποιος θα την ελέγχει και για ποιους σκοπούς θα χρησιμοποιηθεί.

Υπάρχει παράλληλα και η διάσταση εθνικής ασφάλειας.

Και οι δύο εταιρείες έχουν υποστηρίξει ότι θέλουν να διασφαλίσουν πως η ισχυρότερη AI στον κόσμο θα βρίσκεται υπό τον έλεγχο των Ηνωμένων Πολιτειών και όχι κάποιου αυταρχικού καθεστώτος.

Ορισμένοι επενδυτές της AI, όπως ο Ντέιβιντ Σακς, άτυπος σύμβουλος του Τραμπ, έχουν υποστηρίξει ότι η έμφαση της Anthropic στους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης και οι εκκλήσεις της για ρύθμιση αποτελούν μέρος μιας στρατηγικής «ρυθμιστικής άλωσης», με στόχο να επιβαρυνθούν οι μικρότεροι ανταγωνιστές με αυστηρούς κανόνες.

Αλλοι υποστηρίζουν ότι οι προειδοποιήσεις των ίδιων των εταιρειών για τους κινδύνους των προϊόντων τους μπορεί να αποτελούν εργαλείο μάρκετινγκ, ώστε να ενισχύεται η εικόνα τεράστιας ισχύος των συστημάτων τους.

Υπάρχει επίσης η άποψη ότι τέτοιες προειδοποιήσεις λειτουργούν αποπροσανατολιστικά για τις ρυθμιστικές αρχές, την ώρα που εκκρεμούν και άλλα ζητήματα όπως η κατασκευή κέντρων δεδομένων.

Τόσο η Anthropic όσο και η OpenAI επιμένουν ότι αντιμετωπίζουν σοβαρά τα ζητήματα ασφάλειας και ότι οι εκκλήσεις τους για ρυθμιστικό πλαίσιο είναι απολύτως ειλικρινείς.

Ωστόσο, αυτό το απόθεμα ασφαλείας ενδέχεται να τεθεί υπό δοκιμασία, καθώς το Πεκίνο εμφανίζει πλέον ενδείξεις σταδιακής επανέναρξης των αγορών πετρελαίου, σύμφωνα με οικονομολόγους.

"Η Κίνα κατά κάποιον τρόπο έσωσε την κατάσταση" και βοήθησε τον κόσμο να αποφύγει το "σενάριο της καταστροφής", όταν το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ περιόρισε το 20% περίπου του παγκόσμιου ενεργειακού εφοδιασμού, σχολίασε ο Πολ Γκρούενβαλντ, οικονομολόγος της S&P Global Ratings, μιλώντας σε συνέδριο στη Σιγκαπούρη την Πέμπτη.

Ο μεγαλύτερος αγοραστής πετρελαίου στον κόσμο μείωσε δραστικά τις εισαγωγές του μετά το ξέσπασμα του πολέμου, αξιοποιώντας τα αποθέματά του. Με τον τρόπο αυτό συγκράτησε τις πιέσεις στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου, ενώ παράλληλα προστάτευσε την εγχώρια οικονομία από το αυξημένο κόστος ενέργειας.

Η Αμερικανική Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών (ΕΙΑ) εκτιμά ότι η Κίνα διαθέτει 1,4 δισ. βαρέλια στρατηγικών αποθεμάτων αργού πετρελαίου, έναντι 825 εκατ. βαρελιών που διαθέτουν οι ΗΠΑ, σύμφωνα με στοιχεία του Δεκεμβρίου 2025, στα οποία περιλαμβάνονται και τα εμπορικά αποθέματα.

Οι εισαγωγές αργού πετρελαίου της Κίνας υποχώρησαν κάτω από τα 8 εκατ. βαρέλια ημερησίως τον Μάιο και τον Ιούνιο, καταγράφοντας για πρώτη φορά μείωση από το 2016, σύμφωνα με την EIA.

Λίγο μετά το ξέσπασμα της σύγκρουσης, αναλυτές της αγοράς πετρελαίου είχαν προβλέψει ότι οι τιμές θα μπορούσαν να εκτοξευθούν στα 150 έως 200 δολάρια το βαρέλι, εξαιτίας της απότομης διακοπής της προσφοράς.

"Όχι μόνο εκτιμήσαμε λανθασμένα το μέγεθος, αλλά μερικές φορές εκτιμήσαμε λανθασμένα και την κατεύθυνση", επισήμανε ο Γκρούενβαλντ.

Η τιμή του Brent είχε υποχωρήσει στα περίπου 80 δολάρια το βαρέλι, πριν ανακάμψει εκ νέου τις τελευταίες ημέρες και ξεπεράσει τα 100 δολάρια την Τετάρτη, εν μέσω της αναζωπύρωσης των εχθροπραξιών μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ στον Κόλπο.

Ωστόσο, ακόμη και αυτό το επίπεδο τιμών παραμένει "ανεκτό" για την παγκόσμια οικονομία, σύμφωνα με τον Γκρούενβαλντ.

Το περιθώριο ασφαλείας που προσφέρουν τα αποθέματα της Κίνας, όμως, δεν είναι απεριόριστο. Ήδη εμφανίζονται ενδείξεις ότι οι εισαγωγές αργού της χώρας ενδέχεται να ανακάμψουν σταδιακά.

Οι εισαγωγές αργού πετρελαίου της Κίνας αυξήθηκαν κατά 22% τον Ιούλιο και κατά 6,2% τον Αύγουστο σε μηνιαία βάση, αν και εξακολουθούν να βρίσκονται σημαντικά κάτω από τα επίπεδα του προηγούμενου έτους, σύμφωνα με τα επίσημα εμπορικά στοιχεία.

Εάν η Κίνα επαναφέρει τις εισαγωγές της στους ρυθμούς που ίσχυαν πριν από τον πόλεμο, η επιβάρυνση της παγκόσμιας ανάπτυξης από τις υψηλότερες τιμές του πετρελαίου θα είναι πολύ μεγαλύτερη από ό,τι υπολογίζεται σήμερα, δήλωσε ο Κρίσνα Σρινιβασάν, διευθυντής του Τμήματος Ασίας και Ειρηνικού του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ).

Το Πεκίνο είχε προετοιμαστεί για ένα τέτοιο σενάριο, δημιουργώντας εφεδρικά αποθέματα που του επέτρεψαν να περιορίσει την κατανάλωση πετρελαίου χωρίς να διαταραχθεί η οικονομική δραστηριότητα, δήλωσε ο Κάι Γκουό, εκτελεστικός πρόεδρος και ανώτερος ερευνητής του Ινστιτούτου CF40, think tank που εστιάζει στην Κίνα.

Η τρέχουσα κρίση, πρόσθεσε, δικαιώνει τις πολυετείς κυβερνητικές επενδύσεις στη δημιουργία αποθεμάτων και στην καθαρή ενέργεια, ενόψει του ενδεχομένου μιας μεγάλης διαταραχής στις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού πετρελαίου.

Η Κίνα διαθέτει εθνικά αποθέματα αργού πετρελαίου που αντιστοιχούν σε περίπου τέσσερις μήνες κατανάλωσης. Παράλληλα, ένας νέος ενεργειακός νόμος που θεσπίστηκε πέρυσι υποχρεώνει τις μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες να διατηρούν πρόσθετα αποθέματα, πέραν των συνήθων εμπορικών αποθεμάτων, δήλωσε την Πέμπτη η Νταν Γουάνγκ, διευθύντρια της Eurasia Group για την Κίνα.

"Η οικονομία είναι ουσιαστικά προστατευμένη από αυτή την πετρελαϊκή κρίση", πρόσθεσε.

Σύμφωνα με την εκτίμηση της Γουάνγκ, ο άνθρακας εξακολουθεί να καλύπτει περίπου το 53% του ενεργειακού μείγματος της Κίνας και λειτούργησε ως κρίσιμο "αμορτισέρ", επιτρέποντας στην οικονομία να υποκαταστήσει μέρος της χρήσης πετρελαίου όταν οι τιμές εκτοξεύθηκαν.

"Αυτό το συγκεκριμένο μοντέλο της Κίνας" δεν θα λειτουργούσε εξίσου αποτελεσματικά σε μια κανονική οικονομία, δεδομένης της σπατάλης επενδύσεων που συνεπάγεται. "Όταν όμως συμβαίνει κάτι τόσο αβέβαιο όπως αυτό, ειδικά στην Ευρασία, λειτουργεί", ανέφερε η Γουάνγκ.

Η ίδια εκτιμά ότι η αντιπαράθεση στον Κόλπο θα διαρκέσει τουλάχιστον έναν ακόμη χρόνο, με την τιμή του πετρελαίου να κινείται μεταξύ 85 και 100 δολαρίων το βαρέλι έως το 2027.

Την ίδια στιγμή, ο οικονομολόγος της Goldman Sachs, Ντάαν Στράιβεν, προειδοποίησε σε πρόσφατη έκθεσή του ότι οι τιμές του πετρελαίου θα μπορούσαν να φτάσουν ακόμη και τα 120 δολάρια το βαρέλι, καθώς ο πόλεμος, που βρίσκεται πλέον στον έβδομο μήνα, συνεχίζει να διαταράσσει τις θαλάσσιες μεταφορές.

πηγη Capital

Σε αυτή την ιστορική αποστολή, ο 39χρονος επιστήμονας θα ταξιδέψει με την επίσημη ιδιότητα του Mission Specialist (Ειδικού Αποστολής), γεγονός που σημαίνει ότι επιλέχθηκε ακριβώς λόγω του εξειδικευμένου επιστημονικού του υπόβαθρου στη διαστημική ιατρική. Αναλαμβάνοντας τον κρίσιμο ρόλο του ιπτάμενου γιατρού, θα αποτελέσει τον θεματοφύλακα της υγείας του πληρώματος και τον επικεφαλής των βιοιατρικών πειραμάτων σε συνθήκες τροχιάς.

Ποιος είναι όμως ο άνθρωπος που μετατρέπει ένα άπιαστο όνειρο γενεών σε εθνική πραγματικότητα;

Η εντυπωσιακή διαδρομή του, από τη Θεσσαλία μέχρι την επικείμενη εκτόξευση του 2027, αποτελεί το επιστέγασμα μιας συστηματικής και μοναχικής πορείας στη διασταύρωση της ιατρικής επιστήμης και της διαστημικής εξερεύνησης.

Απόφοιτος της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ο ανήσυχος γιατρός δεν περιορίστηκε στα γήινα σύνορα. Εξειδικεύτηκε στις Επιστήμες του Διαστήματος στο Διεθνές Διαστημικό Πανεπιστήμιο της Γαλλίας, σφυρηλατώντας από νωρίς την ιδιαίτερη ταυτότητά του.

Η απόλυτη απομόνωση στην παγωμένη Ανταρκτική

Καθοριστικό σταθμό στην εξέλιξή του αποτέλεσε η παγωμένη ερημιά της Ανταρκτικής. Εκεί, στον ερευνητικό σταθμό Concordia, έζησε επί έναν ολόκληρο χρόνο σε καθεστώς απόλυτης απομόνωσης. Σε εκείνο το απόκοσμο φυσικό εργαστήριο, μελέτησε τις ακραίες επιπτώσεις του εγκλεισμού στην ανθρώπινη φυσιολογία και ψυχολογία, βιώνοντας συνθήκες που προσομοιάζουν απόλυτα με ένα μακρινό ταξίδι στο βαθύ σύμπαν.
Ακολούθησε η καταξίωση στο γαλλικό Ινστιτούτο Διαστημικής Ιατρικής και Φυσιολογίας MEDES, όπου διεξήγαγε πρωτοποριακές κλινικές μελέτες μικροβαρύτητας. Από το 2018, ως Lead Flight Surgeon του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος, έχει αναλάβει την υψηλή εποπτεία και την υγειονομική προστασία των Ευρωπαίων αστροναυτών, διατηρώντας παράλληλα σταθερούς δεσμούς συνεργασίας με το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος.

Το 2022 ο Αδριανός Γολέμης πέτυχε σπάνια διάκριση στη διαδικασία επιλογής αστροναυτών της ESA. Ανάμεσα σε 22.500 υποψηφίους από ολόκληρη την Ευρώπη, αναδείχθηκε στους 25 φιναλίστ που ολοκλήρωσαν την απαιτητική αξιολόγηση.
Η προσωπική επιτυχία μετουσιώνεται πλέον σε εθνικό ορόσημο. Έχοντας οριστεί Project Astronaut της ESA, ξεκίνησε στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Αστροναυτών στην Κολωνία της Γερμανίας εντατικό πρόγραμμα εκπαίδευσης με ορίζοντα ολοκλήρωσης τον Οκτώβριο του 2026. Το πρόγραμμα θεωρείται από τα δυσκολότερα στην Ευρώπη και περιλαμβάνει:

• Αεροδιαστημική μηχανική, αστροφυσική και ρομποτική.
• Εκπαίδευση στα συστήματα του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού.
• Προσομοιώσεις διαστημικών περιπάτων σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας.

Υπό την επιφύλαξη της τελικής έγκρισης από το Multilateral Crew Operations Panel, ο Λαρισαίος γιατρός προγραμματίζεται να πετάξει το δεύτερο εξάμηνο του 2027 ως mission specialist. Πρόκειται για την πρώτη ιδιωτική αποστολή αστροναυτών προς τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό με την ονομασία PAM-6, την οποία η NASA έχει αναθέσει στην εταιρεία Vast.
Η μεταφορά θα πραγματοποιηθεί με διαστημόπλοιο Dragon της SpaceX και πύραυλο Falcon 9. Η αποστολή αυτή ενδέχεται να γράψει ιστορία ως η πρώτη με αμιγώς ευρωπαϊκό πλήρωμα, το οποίο θα είναι τετραμελές. Μέχρι στιγμής έχουν επιβεβαιωθεί επίσημα οι τρεις από τους τέσσερις αστροναύτες:

• Τομά Πεσκέ (Γαλλία) – Κυβερνήτης
• Άλες Σβόμποντα (Τσεχία) – Χειριστής
• Αδριανός Γολέμης (Ελλάδα) – Ειδικός Αποστολής (Mission Specialist)

Η ταυτότητα του τέταρτου αστροναύτη, ο οποίος θα εκπροσωπεί ακόμη μία ευρωπαϊκή χώρα, αναμένεται να ανακοινωθεί επίσημα το επόμενο διάστημα, μόλις ολοκληρωθούν οι σχετικές διεθνείς διαδικασίες έγκρισης.

Καθώς πρόκειται για μια απαιτητική εξωσωματική μέθοδο που απευθύνεται σε ασθενείς με σοβαρά νοσήματα, η εκτέλεσή της εκτός οργανωμένων δομών υγείας εγκυμονεί θανάσιμους κινδύνους. Λόγω της πολυπλοκότητας της διαδικασίας, η πιθανότητα εμφανίσης ραγδαίων επιπλοκών καθιστά συχνά αναγκαία την άμεση ιατρική παρέμβαση και την υποστήριξη από εξειδικευμένο εξοπλισμό ανάνηψης.

Γνωστή και ως θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος, μέσω  φλεβοκαθετήρα, αποτελεί εξειδικευμένη εξωσωματική μέθοδο, η οποία εφαρμόζεται για την απομάκρυνση παθολογικών στοιχείων από το αίμα. Κατά τα τελευταία έτη, η χρήση της παρουσιάζει κατακόρυφη αύξηση, ιδίως στην αντιμετώπιση νευρολογικών, αιματολογικών, νεφρολογικών και αυτοάνοσων παθήσεων.

Ωστόσο η διαδικασία έχει αρχίσει να εφαρμόζεται και στο πλαίσιο της ευεξίας (wellness), του biohacking και της μακροζωίας, με την ιατρική κοινότητα να είναι  ιδιαίτερα επιφυλακτική όσον αφορά τη χρήση της σε υγιείς ανθρώπους.

Πρόκειται για εξωσωματική διαδικασία κατά την οποία αφαιρείται το πλάσμα του αίματος και αντικαθίσταται από ειδικά διαλύματα. Το αίμα του ασθενούς διέρχεται μέσω ειδικού φίλτρου ή φυγοκεντρικού συστήματος που διαχωρίζει το πλάσμα από τα έμμορφα συστατικά του αίματος.

Στόχος της μεθόδου είναι η γρήγορη απομάκρυνση ουσιών που ευθύνονται για την πρόκληση ή επιδείνωση της νόσου.

Οι ουσίες αυτές μπορεί να είναι:

Αυτοαντισώματα

Ανοσοσυμπλέγματα

Κρυοσφαιρίνες

Παραπρωτεΐνες

Φλεγμονώδεις μεσολαβητές

Τοξίνες ή φάρμακα

Η πλασμαφαίρεση πραγματοποιείται  σε ειδικά οργανωμένες μονάδες αιμοκάθαρσης, μονάδες αφαίρεσης ή σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας.

Το αίμα οδηγείται σε μηχάνημα όπου διαχωρίζεται το πλάσμα από τα κυτταρικά στοιχεία.

Το απομακρυνόμενο πλάσμα αντικαθίσταται από:

Διάλυμα λευκωματίνης 5%

Φρέσκο κατεψυγμένο πλάσμα

Συνδυασμό λευκωματίνης και φυσιολογικού ορού

Η διάρκεια κάθε συνεδρίας κυμαίνεται συνήθως από 2 έως 4 ώρες. Οι περισσότεροι ασθενείς χρειάζονται 3 έως 7 συνεδρίες, ανάλογα με τη νόσο και την ανταπόκριση στη θεραπεία.

Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας απαιτείται συνεχής παρακολούθηση των ζωτικών σημείων του ασθενούς.

Η πλασμαφαίρεση εφαρμόζεται σήμερα σε μεγάλο εύρος νοσημάτων. Οι κυριότερες ενδείξεις περιλαμβάνουν:

Νευρολογικά νοσήματα

Μυασθένεια gravis

Σύνδρομο Guillain-Barré

Χρόνια φλεγμονώδης απομυελινωτική πολυνευροπάθεια

Αυτοάνοσες εγκεφαλίτιδες

Σκλήρυνση κατά πλάκας σε βαριές υποτροπές

Νοσοκομεία στην Ελλάδα όπου εφαρμόζεται η πλασμαφαίρεση

Τα δημόσια νοσοκομεία όπου πραγματοποιείται

Η πλασμαφαίρεση πραγματοποιείται στην Ελλάδα σε εξειδικευμένα δημόσια νοσοκομεία και πανεπιστημιακά κέντρα, καθώς και σε επιλεγμένα ιδιωτικά θεραπευτήρια που διαθέτουν μονάδες εξωσωματικών θεραπειών και κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό.

Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Γ. Γεννηματάς»

Λαϊκό Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών

Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν»

Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης

Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Πατρών

Η μέθοδος εφαρμόζεται κυρίως σε μονάδες νεφρολογίας, αιματολογίας και εντατικής θεραπείας, ενώ απαιτεί εξειδικευμένο εξοπλισμό και διεπιστημονική συνεργασία.

Πληροφορίες αναφέρουν πως πρόκειται για ένα ενδεχόμενο που η κυβέρνηση έχει εξετάσει εδώ και αρκετό καιρό, σταθμίζοντας τα οφέλη αλλά και τους κινδύνους μιας τέτοιας κίνησης. Το ζήτημα είχε ανοίξει για πρώτη φορά τον Ιανουάριο του 2021, όταν η Ελλάδα νομοθέτησε την επέκταση των χωρικών της υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Ιόνιο. Έκτοτε, βασικός παράγοντας που λειτουργούσε ανασταλτικά ήταν ο κίνδυνος μιας νέας κλιμάκωσης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Η Τουρκία φαίνεται να επιδιώκει ελεγχόμενη ένταση, αλλα όχι κρίση. Εντούτοις, η κυβέρνηση επεξεργάζεται όλα τα σενάρια κλιμάκωσης ώστε να βγάλει αντίδραση εφόσον το απαιτήσουν οι συνθήκες.

Σήμερα, ωστόσο, το θέμα επανέρχεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη πολιτική συγκυρία, καθώς η χώρα εισέρχεται στην τελική προεκλογική ευθεία. Μια απόφαση για επέκταση των χωρικών υδάτων στην Κρήτη θα είχε, πέραν της γεωπολιτικής της διάστασης, και σαφές πολιτικό αποτύπωμα, καθώς θα επέτρεπε στην κυβέρνηση να απαντήσει στην κριτική περί υποχωρήσεων στα λεγόμενα εθνικά θέματα.

Μέσα σε αυτό το σκηνικό αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον και η επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στην Αίγυπτο την Τρίτη (8/9), όπου θα συναντηθεί με τον Αιγύπτιο πρόεδρο, Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι.

Η Αθήνα επιδιώκει να επιβεβαιώσει τον στρατηγικό χαρακτήρα της σχέσης με το Κάιρο, την οποία θεωρεί κρίσιμο παράγοντα σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή. Σημειώνεται ότι η Άγκυρα θα επιθυμούσε συμμετοχή της Αιγύπτου στη Συμφωνία της Μέκκας, γεγονός θα δυσκόλευε τη θέση της Ελλάδας στην περιοχή. Στην ατζέντα των επαφών αναμένεται να βρεθούν, πέρα από τις γεωπολιτικές εξελίξεις και ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας, και θέματα που αφορούν τη διαχείριση του μεταναστευτικού, το οποίο παραμένει ψηλά στις προτεραιότητες της Αθήνας. Σημειώνεται ακόμη ότι δεν έχει επιτευχθεί ακόμη συμφωνία για το καθεστώς της Μονής Σινά.

Η εποχική εικόνα για τον χειμώνα 2026-2027 δείχνει αρνητική ανωμαλία στις χιονοπτώσεις πάνω από την Ελλάδα, δηλαδή τάση για συνολικά λιγότερες χιονοπτώσεις σε σχέση με τα κλιματικά φυσιολογικά επίπεδα της περιόδου Δεκεμβρίου-Ιανουαρίου-Φεβρουαρίου. Το σήμα είναι περισσότερο εμφανές στην ηπειρωτική Ελλάδα, ενώ αρνητικές αποκλίσεις καταγράφονται και σε μεγάλο μέρος του Αιγαίου.

Στον χάρτη του ECMWF κυριαρχούν πάνω από τη χώρα κίτρινες, πορτοκαλί και σε αρκετές περιοχές πιο σκούρες πορτοκαλοκόκκινες αποχρώσεις, οι οποίες στην κλίμακα του συγκεκριμένου προϊόντος αντιστοιχούν σε αρνητική απόκλιση της χιονόπτωσης από τον μέσο όρο της κλιματικής περιόδου αναφοράς.

Η συγκεκριμένη εποχική τάση δείχνει ότι οι πεδινές και χαμηλού υψομέτρου περιοχές της Ελλάδας ενδέχεται να έχουν περιορισμένες πιθανότητες για συχνές χιονοπτώσεις.

Ακόμη και σε περιπτώσεις οργανωμένων κακοκαιριών με αξιόλογες βροχοπτώσεις, οι θερμοκρασίες ενδέχεται αρκετές φορές να μην είναι αρκετά χαμηλές ώστε τα φαινόμενα να μετατρέπονται σε χιόνι στα χαμηλότερα υψόμετρα.

Το σκηνικό αυτό συνδέεται με την πιθανή επικράτηση συχνότερων δυτικών και νοτιοδυτικών ρευμάτων, τα οποία μεταφέρουν σχετικά ήπιες και υγρές αέριες μάζες από τον Ατλαντικό προς την Ευρώπη και τη Μεσόγειο.

Για την Ελλάδα, μια τέτοια κυκλοφορία θα μπορούσε να μεταφραστεί σε αρκετές βροχές, χωρίς όμως αντίστοιχη συχνότητα χιονοπτώσεων, ιδιαίτερα στα πεδινά.

Σημαντικό παράγοντα στη διαμόρφωση της μεγάλης κλίμακας ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας αποτελεί η ισχυρή ανάπτυξη του El Niño στον τροπικό Ειρηνικό.

Η εξέλιξή του αναμένεται να επηρεάσει την παγκόσμια ατμοσφαιρική κυκλοφορία και, κατ’ επέκταση, τη θέση και τη συμπεριφορά του αεροχειμάρρου πάνω από την Ευρώπη.

Παράλληλα, η παρουσία χαμηλών βαρομετρικών πιέσεων στον Ατλαντικό και αντικυκλωνικών εξάρσεων προς τη Μεσόγειο θα μπορούσαν να διαμορφώσουν μια κυκλοφορία που δεν ευνοεί συχνά την κάθοδο πολύ ψυχρών αερίων μαζών προς την Ελλάδα.

Το σημαντικότερο στοιχείο στην ερμηνεία της εποχικής πρόγνωσης είναι ότι το αρνητικό σήμα δεν σημαίνει πως η Ελλάδα δεν θα δει χιόνια.

Το ECMWF αποτυπώνει πιθανότητες και μέσες τάσεις για ένα ολόκληρο τρίμηνο και όχι συγκεκριμένα καιρικά επεισόδια.

Ένας χειμώνας μπορεί να είναι συνολικά θερμότερος και λιγότερο χιονισμένος από τα κανονικά επίπεδα, αλλά παράλληλα να περιλαμβάνει μία ή δύο ισχυρές ψυχρές εισβολές. Μέσα σε λίγες ημέρες, ένα τέτοιο επεισόδιο θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικές χιονοπτώσεις ακόμη και σε χαμηλά υψόμετρα.

Επομένως, δεν μπορεί από τώρα να αποκλειστεί ένας μεγάλος χιονιάς στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη ή σε άλλες περιοχές της χώρας.

Το εάν και πότε θα σημειωθεί μια τέτοια εξέλιξη θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσο πολύ ψυχρές αρκτικές ή ηπειρωτικές αέριες μάζες θα καταφέρουν να κινηθούν προς τα Βαλκάνια και στη συνέχεια να κατέλθουν προς την Ελλάδα.

Στα ορεινά, και ιδιαίτερα στα υψηλότερα υψόμετρα, οι χιονοπτώσεις δεν αποκλείονται σε καμία περίπτωση.

Ακόμη και ένας γενικά ήπιος χειμώνας μπορεί να δώσει σημαντικές ποσότητες χιονιού στα ελληνικά βουνά όταν περάσουν οργανωμένα συστήματα κακοκαιρίας.

Ωστόσο, ούτε για τις ορεινές περιοχές προκύπτει από τη συγκεκριμένη εποχική εκτίμηση κάποιο ισχυρό θετικό σήμα για ασυνήθιστα μεγάλες ποσότητες χιονιού. Η γενική τάση πάνω από τη χώρα παραμένει αρνητική ως προς τη συνολική χιονόπτωση.

Με βάση την τελευταία εποχική εκτίμηση, η πρώτη εικόνα για την Ελλάδα συνοψίζεται ως εξής:

Με απλά λόγια, η εποχική πρόγνωση του ECMWF δεν δείχνει έναν ιδιαίτερα χιονισμένο ελληνικό χειμώνα για το 2026-2027. Δείχνει μια τάση για λιγότερο χιόνι από το κανονικό, κυρίως στα χαμηλά υψόμετρα.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι απουσιάζει το ενδεχόμενο μιας μεγάλης χειμερινής έκπληξης. Ένα ισχυρό επεισόδιο ψυχρής εισβολής μπορεί να εκδηλωθεί μέσα σε έναν κατά τα άλλα ήπιο χειμώνα και να προκαλέσει σημαντικές χιονοπτώσεις ακόμη και σε περιοχές όπου συνολικά οι χιονοπτώσεις της σεζόν θα κινηθούν κάτω από τον μέσο όρο.

Αυτή η viral τάση, που έχει πλημμυρίσει τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με χιουμοριστικά βίντεο, κρύβει πίσω από την ανέκφραστη μάσκα της μια πολύ πιο βαθιά και ανησυχητική πραγματικότητα. Δεν πρόκειται για απλή αγένεια των νεότερων, αλλά για την πρώτη ορατή παρενέργεια μιας κοινωνίας που, εξαιτίας της τεχνολογίας, ξεμαθαίνει σταδιακά να μιλάει.

Το φαινόμενο αυτό ξεπερνά τα όρια των αστείων μεταξύ των γενεών. Η σάτιρα γύρω από το «κενό βλέμμα της Γενιάς Ζ» (Gen Z stare) στο TikTok λειτουργεί επειδή αποτυπώνει μια απτή πραγματικότητα: πλέον επικοινωνούμε, στην κυριολεξία, λιγότερο.

Μελέτη που δημοσιεύτηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Perspectives on Psychological Science, βασισμένη σε δείγμα άνω των 2.000 ατόμων, την οποία επικαλείτο η Washington Post, αποκαλύπτει ότι οι πολίτες αρκετών χωρών χρησιμοποιούν περίπου 300 λέξεις λιγότερες την ημέρα, χάνοντας δύο έως τρία λεπτά καθημερινής ομιλίας, με την πάροδο κάθε έτους. Αυτή η φθίνουσα πορεία, η οποία μεταφράζεται σε συνολική μείωση 28% κατά την περίοδο 2005-2019, εμφανίζεται ιδιαίτερα έντονη στις ηλικίες κάτω των 25 ετών.

Το εύρημα εγείρει το προφανές ερώτημα για την επιρροή των smartphone, των γραπτών μηνυμάτων, της τηλεργασίας και των υπολοίπων τεχνολογιών που επιτρέπουν πλέον τη διεκπεραίωση της καθημερινότητας χωρίς τη χρήση προφορικού λόγου.

Η Βαλέρια Πφάιφερ, επικεφαλής της μελέτης και επίκουρη καθηγήτρια ψυχολογίας και συμβουλευτικής στο Πανεπιστήμιο του Μιζούρι στο Κάνσας Σίτι, οδηγήθηκε στη συγκεκριμένη διαπίστωση εντελώς τυχαία. Κατά τη διάρκεια έρευνας για τις διαφορές των φύλων στην ομιλία, εντόπισε μια απροσδόκητη τάση στα δεδομένα: η συχνότητα του λόγου παρουσίαζε κάμψη.

Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, η ομιλία δεν αποτελούσε απλώς μέσο επικοινωνίας, αλλά τον κύριο και αυτονόητο τρόπο αλληλεπίδρασης. Οι καθημερινές δραστηριότητες, όπως οι αγορές αγαθών, ο προσανατολισμός στον χώρο, η γνωριμία με αγνώστους, η επαγγελματική συνεργασία ή η διατήρηση φιλικών σχέσεων, προϋπέθεταν τη διεξαγωγή προφορικής συζήτησης.

Σήμερα, η ομιλία μετατρέπεται, σε πολλές πτυχές της καθημερινότητας, σε προαιρετική επιλογή.

Δεν παρατηρείται απλώς μείωση του λόγου. Από πολλές απόψεις, οι άνθρωποι περνούν πλέον λιγότερο χρόνο μαζί. Έρευνες δεκαετιών συνδέουν σταθερά την κοινωνική δικτύωση και τη γνωστική διέγερση με καλύτερα επίπεδα υγείας, ενώ η απομόνωση σχετίζεται με δυσμενή αποτελέσματα.

Ασφαλώς, η ψηφιακή παραγγελία μέσω οθόνης αφής δεν πρόκειται να προκαλέσει άνοια. Ωστόσο, η συρρίκνωση των καθημερινών συζητήσεων σε επίπεδο κοινωνίας ενδέχεται να αποτελεί κομμάτι μιας ευρύτερης μεταμόρφωσης, που αφορά τη συχνότητα με την οποία εξασκείται ο εγκέφαλος μέσω της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης.

Ο Ρόμπερτ Πάτναμ, πολιτικός επιστήμονας του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ, στο εμβληματικό βιβλίο του με τίτλο «Παίζοντας μπόουλινγκ μόνος» (Bowling Alone), κατέγραψε την κατάρρευση της συμμετοχής στα κοινά. Ο ίδιος αντιλαμβάνεται την κάμψη της προφορικής επικοινωνίας ως μέρος μιας μακροχρόνιας απομάκρυνσης από την κοινωνική ζωή με φυσική παρουσία.

Η αποστασιοποίηση από συλλόγους, εκκλησίες, γειτονικές οργανώσεις και συλλογικές δραστηριότητες ξεκίνησε ήδη από τη δεκαετία του 1960 με την εξάπλωση της τηλεόρασης, πολύ πριν από την εμφάνιση των smartphone. Η ψηφιακή πραγματικότητα, επομένως, φαίνεται απλώς να επιταχύνει μια διαδικασία που είχε ήδη δρομολογηθεί.

Η Γενιά Ζ φαίνεται να πλήττεται περισσότερο, γεγονός που πυροδοτεί εκτιμήσεις ότι η πανδημία φέρει μέρος της ευθύνης. Πολλοί νέοι στερήθηκαν κρίσιμα χρόνια κοινωνικοποίησης, καθώς υποχρεώθηκαν σε τηλεκπαίδευση κατά τη διάρκεια των lockdown.

Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι ερμηνείες για το «κενό βλέμμα της Γενιάς Ζ» ποικίλλουν. Ορισμένοι το εκλαμβάνουν ως αγένεια ή ως ένδειξη αποστροφής προς τις τυπικές κοινωνικές συζητήσεις. Άλλοι, αντιμετωπίζοντας το φαινόμενο με περισσότερη κατανόηση, το περιγράφουν ως μια ενστικτώδη αντίδραση αμηχανίας από νέους ανθρώπους που βιώνουν κοινωνικό άγχος και αδυνατούν να διαχειριστούν την άμεση επαφή.

Το παράδοξο με την κάμψη της προφορικής επικοινωνίας είναι ότι καμία αλλαγή δεν γίνεται αισθητή ως απώλεια. Οι οθόνες αυτόματης εξυπηρέτησης αποδεικνύονται ταχύτερες, οι εφαρμογές ευκολότερες και τα μηνύματα λιγότερο αμήχανα. Κάθε καινοτομία «εξοικονομεί» μερικές λέξεις.

Μόνο αν εξεταστεί το φαινόμενο συνολικά, αρχίζει να γεννιέται το ερώτημα για το αποτύπωμα που αφήνουν όλες αυτές οι ανείπωτες λέξεις.

Μιλώντας αντιδράς γρηγορότερα, με τα μηνύματα παίρνεις… τον χρόνο σου

Κατά την μελέτη της η Πφάιφερ άρχισε να προβληματίζεται όχι μόνο για το πόσο λίγο μιλάμε πλέον στην καθημερινότητά μας, αλλά και για τις συνέπειες αυτής της αλλαγής.

Η προσοχή της στρέφεται στο χάσμα που χωρίζει τα γραπτά μηνύματα από τη ζωντανή επαφή: η ανταλλαγή γραπτών κειμένων επιτρέπει καθυστερημένες απαντήσεις χωρίς άμεση ανταπόκριση, ενώ ο προφορικός διάλογος απαιτεί άμεση συμμετοχή, σκέψη και αντίδραση την ίδια ακριβώς στιγμή.

Η ζωντανή συζήτηση θέτει ιδιαίτερες απαιτήσεις στη μνήμη εργασίας και την προσοχή. Προϋποθέτει την παρακολούθηση των λεγομένων του συνομιλητή, τη λήψη αποφάσεων για την απάντηση και την ταυτόχρονη ακρόαση κατά τη διατύπωση της επόμενης φράσης.

Τα γραπτά μηνύματα και η ηλεκτρονική αλληλογραφία εξαλείφουν τη συγκεκριμένη πίεση. Ένα μήνυμα μπορεί να εξεταστεί, να διορθωθεί και να αναδιαμορφωθεί επανειλημμένα πριν από την αποστολή.

Επιπλέον, ο διάλογος παραμένει αποτυπωμένος στην οθόνη, περιορίζοντας την ανάγκη συγκράτησης όσων προηγήθηκαν.

Η Πφάιφερ υποψιάζεται ότι η μείωση του λόγου δεν οφείλεται τόσο στις συζητήσεις μεταξύ στενών φίλων και συγγενών, όσο στην εξαφάνιση των μικρών, τυχαίων ανταλλαγών με αγνώστους.

Ένα γεύμα παραγγέλνεται πλέον από οθόνη αυτόματης εξυπηρέτησης, η Google παρέχει οδηγίες πλοήγησης και το ChatGPT λύνει άμεσα οποιαδήποτε διαφωνία για καθημερινά γεγονότα, όπως το όνομα του ηθοποιού σε μια ταινία.

Το… λες και ευγένεια

Κάθε τεχνολογική καινοτομία εξαλείφει μια αλληλεπίδραση που άλλοτε απαιτούσε επικοινωνία με κάποιον άνθρωπο.

«Μεγάλωσα σε αγροτική περιοχή της βόρειας Γερμανίας, όπου αν περπατάς στον δρόμο και σε πλησιάζει ένας άγνωστος, οφείλεις να τον χαιρετήσεις», αναφέρει η 37χρονη σήμερα Πφάιφερ. «Νιώθω ότι οι κοινωνικοί κανόνες μετατοπίζονται: πλέον θεωρείται δείγμα ευγένειας το να μην μιλάς σε κανέναν».

Κωνσταντινούπολη,Σεπτέμβριος  1955

• "Σεπτεμβριανά" ή αλλιώς το πογκρόμ που εξαπέλυσε ο τουρκικός όχλος, υπό την καθοδήγηση της κυβέρνησης Μεντερές, εναντίον της πολυπληθούς και ευημερούσας ελληνικής κοινότητας της Κωνσταντινούπολης στις 6 και 7 Σεπτεμβρίου 1955. 

• Αποτέλεσμα, οι 100.000 Έλληνες που ζούσαν εκείνη την περίοδο στην Πόλη να συρρικνωθούν σταδιακά και σήμερα μόλις και μετά βίας να ξεπερνούν τις 2.000.

Το 1955 τη γειτονική μας χώρα κυβερνούσε ο... Αντνάν Μεντερές -ένας «πρώιμος Ερντογάν»- και το Δημοκρατικό Κόμμα. Ο Μεντερές έπαιζε αρκετά το μουσουλμανικό χαρτί, προκαλώντας εκνευρισμό στο κεμαλικό κατεστημένο της χώρας. Το αποδεικνύουν και τα χιλιάδες τζαμιά που κτίστηκαν επί πρωθυπουργίας του.

Η οικονομική κατάσταση στην Τουρκία δεν ήταν ανθηρή, ενώ ο εθνικιστικός πυρετός ανέβαινε, καθώς οι Ελληνοκύπριοι διεκδικούσαν την ένωση της μεγαλονήσου με την Ελλάδα. 
Ήταν μια καλή αφορμή για τους τούρκους ηγέτες να αποσπάσουν την κοινή γνώμη από τα προβλήματά της, στρέφοντάς την κατά της ελληνικής μειονότητας που ευημερούσε. Στις 28 Αυγούστου 1955 ο Μεντερές ισχυρίστηκε δημόσια ότι οι Ελληνοκύπριοι σχεδίαζαν σφαγές κατά των Τουρκοκυπρίων.

Η αφορμή για το Πογκρόμ κατά του Ελληνισμού της Πόλης δόθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου, με την έκρηξη ενός αυτοσχέδιου μηχανισμού στο Τουρκικό Προξενείο της Θεσσαλονίκης, που στεγαζόταν και στεγάζεται και σήμερα στο σπίτι, όπου γεννήθηκε ο Κεμάλ Ατατούρκ, ο ιδρυτής του σύγχρονου τουρκικού κράτους.
Ως δράστης συνελήφθη από τις ελληνικές αρχές ο Οκτάι Εγκίν, ένας μουσουλμάνος σπουδαστής από την Κομοτηνή, που αργότερα περιεβλήθη το φωτοστέφανο του ήρωα.
Τιμήθηκε στην Τουρκία και διορίστηκε κυβερνήτης σε επαρχία. Χρόνια αργότερα σε μία συνέντευξή του στην Ελευθεροτυπία αρνήθηκε οποιαδήποτε σχέση με το συμβάν και θεώρησε τον εαυτό του θύμα των ελληνικών αρχών.

Από την έκρηξη στο σπίτι του Ατατούρκ προκλήθηκαν μόνο μικρές υλικές ζημίες στις τζαμαρίες του κτιρίου, αλλά οι τουρκικές εφημερίδες εκμεταλλεύτηκαν το γεγονός, μεγαλοποιώντας και διαστρεβλώνοντάς το, κατόπιν κυβερνητικών οδηγιών.
Πρωτοσέλιδοι τίτλοι, όπως «Έλληνες τρομοκράτες κατέστρεψαν το πατρικό σπίτι του Ατατούρκ» της «Ισταμπούλ Εξπρές» και δημοσίευση μιας σειράς από παραποιημένες φωτογραφίες του συμβάντος, προκάλεσαν «αυθόρμητες» διαδηλώσεις στην Πλατεία Ταξίμ το απόγευμα της ίδιας μέρας.

Στις 5 το απόγευμα, το μαινόμενο πλήθος των 50.000 ατόμων στράφηκε κατά των ελληνικών περιουσιών στη συνοικία Πέραν.
Οι λεηλασίες κράτησαν μέχρι τις πρωινές ώρες της 7ης Σεπτεμβρίου, όταν επενέβη ο Στρατός, καθώς η κατάσταση κινδύνευε να τεθεί εκτός ελέγχου. Μέχρι τότε, οι αρχές παρέμειναν απαθείς, όταν δεν διευκόλυναν τους πλιατσικολόγους στο έργο.
Ο μηχανισμός του Δημοκρατικού Κόμματος, που ήλεγχε τα συνδικάτα, έπαιξε καταλυτικό ρόλο στα έκτροπα.

Μεγάλος αριθμός διαδηλωτών μεταφέρθηκε από τη Δυτική Μικρά Ασία δωρεάν, αντί αμοιβής 6 δολαρίων, που ουδέποτε τους δόθηκε. 4.000 ταξί τους μετέφεραν στον χώρο των ταραχών, ενώ φορτηγά του Δήμου της Κωνσταντινούπολης είχαν αναπτυχθεί σε επίκαιρα σημεία της Πόλης, φορτωμένα με τσεκούρια, φτυάρια, ρόπαλα, αξίνες, σφυριά, σιδερένιους λοστούς και μπιτόνια βενζίνης, απαραίτητα σύνεργα για τον όχλο των επιδρομέων, που επέπεσε επί των ελληνικών καταστημάτων με τα συνθήματα «Θάνατος στους γκιαούρηδες», «Σπάστε, γκρεμίστε, είναι γκιαούρης», «Σφάξτε του έλληνες προδότες», «Κάτω η Ευρώπη» και «Εμπρός να βαδίσουμε κατά της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης». Την οργή του όχλου δεν γλύτωσαν και κάποια καταστήματα αρμενικής και εβραϊκής ιδιοκτησίας.

Άνδρες και γυναίκες βιάστηκαν και σύμφωνα με τη μαρτυρία του γνωστού τούρκου συγγραφέα Αζίζ Νεσίν, πολλοί ιερείς εξαναγκάστηκαν να υποστούν περιτομή, με θύμα ένα αρμένιο παπά. 16 Έλληνες έχασαν τη ζωή τους και 32 τραυματίστηκαν.

Έκτροπα κατά των Ελλήνων δεν έγιναν μόνο στην Κωνσταντινούπολη, αλλά και στη Σμύρνη.
Το πρωί της 7ης Σεπτεμβρίου τούρκοι εθνικιστές έκαψαν το ελληνικό περίπτερο στη Διεθνή Έκθεση της Σμύρνης.
Στη συνέχεια, κατέστρεψαν το νεόκτιστο εκκλησάκι της Αγίας Φωτεινής, ενώ λεηλάτησαν σπίτια ελλήνων στρατιωτικών, που υπηρετούσαν στο Στρατηγείο του ΝΑΤΟ.

Ο πρωθυπουργός Μεντερές σε δηλώσεις του ισχυρίστηκε ότι το πογκρόμ κατά των Ελλήνων ήταν έργο των κομμουνιστών. Ένας ισχυρισμός που κατέπεσε αυτοστιγμεί και από τις αναφορές των ξένων πρεσβειών στην Άγκυρα προς τις κυβερνήσεις τους, που επισήμαιναν τις μεγάλες ευθύνες των τουρκικών αρχών.

Η κυβέρνηση Παπάγου προσπάθησε να διεθνοποιήσει το θέμα, αλλά χωρίς σημαντικά αποτελέσματα.
Αμερικανοί και Βρετανοί δεν ήταν διατεθειμένοι να ασκήσουν πιέσεις στην Τουρκία, πολύτιμο σύμμαχό τους κατά τη διάρκεια του «Ψυχρού Πολέμου». Οι νατοϊκοί σύμμαχοί μας είπαν ξεκάθαρα να ξεχάσουμε το συμβάν. Μόνο το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών από τους διεθνείς οργανισμούς απαίτησε από την Τουρκία εξηγήσεις για την καταστροφή του 90% των ορθόδοξων ναών στην Κωνσταντινούπολη. Πάντως, τον Αύγουστο του 1995 η αμερικανική Γερουσία με απόφασή της κάλεσε τον Πρόεδρο Κλίντον να ανακηρύξει την 6η Σεπτεμβρίου Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Πογκρόμ.

Το Πογκρόμ κατά του Ελληνισμού της Πόλης προκάλεσε:

• τον θάνατο 16 Ελλήνων και τον τραυματισμό 32
• τον θάνατο ενός Αρμένιου
• τον βιασμό 12 Ελληνίδων
• τον βιασμό αδιευκρίνιστου αριθμού ανδρών (εξαναγκάστηκαν να υποστούν περιτομή)
• την καταστροφή:
• 4.348 εμπορικών καταστημάτων,
• 110 ξενοδοχείων,
• 27 φαρμακείων,
• 23 σχολείων,
• 21 εργοστασίων,
• 73 εκκλησιών,
• περίπου 1000 κατοικιών, όλα ελληνικής ιδιοκτησίας.

Το οικονομικό κόστος των ζημιών ανήλθε σε 150 εκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με διεθνείς οργανισμούς, ενώ η ελληνική κυβέρνηση τις υπολόγισε σε 500.000.000 δολάρια.
Η οικονομική αιμορραγία και ο φόβος ανάγκασαν χιλιάδες έλληνες ομογενείς να μεταναστεύσουν στην Ελλάδα.

Αργότερα, το τουρκικό κράτος διά του προέδρου Τζελάλ Μπαγιάρ υποσχέθηκε αποζημίωση για την καταστροφή των ελληνικών περιουσιών. Στην καλύτερη των περιπτώσεων δεν ξεπέρασε το 20% των απαιτήσεών τους, με δεδομένο ότι τα περιουσιακά τους στοιχεία είχαν υποτιμηθεί δραματικά.

Πολλές λεπτομέρειες για τα Σεπτεμβριανά ήλθαν στο φως το 1961, κατά τη διάρκεια της δίκης για εσχάτη προδοσία του ανατραπέντος από τους στρατιωτικούς πρωθυπουργού Αντνάν Μεντερές, ο οποίος τελικά δεν γλύτωσε από την αγχόνη.
Πολύτιμα στοιχεία προσκομίζει και το βιβλίο του διαπρεπούς ελληνοαμερικανού βυζαντινολόγου Σπύρου Βρυώνη «The Mechanism of catastrophe: The Turkish Pogrom οf September 6-7, 1955 and the destruction of Greek Community of Istambul (Greekworks.com, New York, 2005).