Δεν υπάρχουν επίσημα και ακριβή στοιχεία για τον αριθμό τους, καθώς πολλές χώρες της περιοχής δεν καταγράφουν την εθνοτική καταγωγή στις απογραφές. Υπολογίζεται πάντως ότι περίπου οι μισοί Κούρδοι της περιοχής ζουν στην Τουρκία, όπου αποτελούν τη μεγαλύτερη εθνοτική μειονότητα.

Μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι Συμμαχικές Δυνάμεις είχαν προτείνει τη δημιουργία ενός κουρδικού κράτους στην περιοχή που σήμερα ανήκει στην ανατολική Τουρκία. Το σχέδιο αυτό όμως εγκαταλείφθηκε, όταν η νεοσύστατη τουρκική κυβέρνηση το απέρριψε.

Οι περισσότεροι Κούρδοι είναι σουνίτες μουσουλμάνοι, ωστόσο ο κουρδικός πληθυσμός χαρακτηρίζεται από μεγάλη ποικιλία θρησκευτικών, πολιτιστικών και πολιτικών παραδόσεων, καθώς και από διαφορετικές διαλέκτους της κουρδικής γλώσσας.

Στο Ιράν, οι Κούρδοι εκτιμάται ότι αποτελούν περίπου το 8% έως 17% του συνολικού πληθυσμού, σύμφωνα με εκτιμήσεις της βρετανικής κυβέρνησης. Οι κουρδικές περιοχές βρίσκονται κυρίως στα δυτικά της χώρας και εδώ και δεκαετίες αποτελούν εστία αιτημάτων για μεγαλύτερη αυτονομία, πολιτικά δικαιώματα ή ακόμη και ανεξαρτησία.

Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως η Διεθνής Αμνηστία, έχουν καταγράψει εκτεταμένες παραβιάσεις δικαιωμάτων εις βάρος των Κούρδων στο Ιράν. Μεταξύ άλλων αναφέρονται περιορισμοί στη διδασκαλία της κουρδικής γλώσσας, δυσκολίες στην επίσημη καταχώριση κουρδικών ονομάτων και αυθαίρετες συλλήψεις ακτιβιστών.

Ένοπλες κουρδικές οργανώσεις του Ιράν βρίσκονται εδώ και δεκαετίες σε αντιπαράθεση με το καθεστώς της Τεχεράνης. Πολλές από αυτές δραστηριοποιούνται από βάσεις κατά μήκος των συνόρων Ιράκ–Ιράν και διαθέτουν χιλιάδες μαχητές.

Στο σημερινό πολεμικό περιβάλλον, η κουρδική διάσταση επανέρχεται στο προσκήνιο. Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το CNN, η CIA φέρεται να εργάζεται για τον εξοπλισμό κουρδικών δυνάμεων στο Ιράν, με στόχο την υποκίνηση ευρύτερης εξέγερσης κατά του καθεστώτος.

Τις τελευταίες ημέρες, αρκετές ιρανοκουρδικές οργανώσεις έχουν δημοσιοποιήσει ανακοινώσεις που αφήνουν να εννοηθεί ότι επίκειται δράση, καλώντας παράλληλα στελέχη των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων να αποστατήσουν.

Σε ένα ήδη εκρηκτικό περιφερειακό περιβάλλον, η στάση των Κούρδων θα μπορούσε να αποδειχθεί καθοριστική για την επόμενη φάση της σύγκρουσης.

Το 2025, ο δείκτης MSCI, που παρακολουθεί τις κορυφαίες μετοχές του αμυντικού και αεροδιαστημικού κλάδου, αυξήθηκε κατά 75%, ξεπερνώντας σημαντικά την υπόλοιπη αγορά.

Ενώ η δυναμική των αμυντικών βιομηχανιών φάνηκε να μειώνεται τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο, τροφοδοτούμενη από τις ανανεωμένες ελπίδες για μια ειρηνευτική συμφωνία στην Ουκρανία, η αναζωπύρωση των διεθνών εντάσεων , η στρατιωτική επιχείρηση στην Βενεζουέλα και οι απειλές από την αρχή του χρόνου για επέμβαση στο Ιράν και τη Γροιλανδία, ήταν αέρας στα πανιά της πολεμικής οικονομίας.

Η βρετανική BAE Systems κατέγραψε επίσης άνοδο 18% ( 40% το 2025), η ιταλική Leonardo ενισχύθηκε 20% (μετά από 90% το 2025), οι μετοχές της Airbus και της Safran έχουν σημειώσει άνοδο άνω του 8% (αντίστοιχα +28% και +40% το 2025) και η Thales ενισχύθηκε 17% (μετά από 66% πέρυσι).

Αλλά και στην απέναντι ακτή του Ατλαντικού, μετά την ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ για αύξηση κατά 50% του αμυντικού προϋπολογισμού ,σε 1,5 τρισεκατομμύριο δολάρια, οι τιμές των μετοχών των Northrop Grumman, Lockheed Martin, L3 Harris και RTX αυξήθηκαν χθες μεταξύ 4% και 9%, στη Wall Street.

«Οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με τη Γροιλανδία γίνονται πιο συγκεκριμένες και ακόμη κι αν δεν φτάσει μέχρι την αντιπαράθεση, όλα αυτά είναι πιθανό να αποσταθεροποιήσουν το ΝΑΤΟ, να αυξήσουν τις στρατιωτικές δαπάνες στην Ευρώπη και να στηρίξουν τις τιμές των μετοχών των αμυντικών βιομηχανιών », εξηγεί ο Γκαμπριέλ Καραμπουλάντ, αναπληρωτής Διευθυντής Επενδύσεων στην Neuflize OBC.

Η κερδοφορία της πολεμικής βιομηχανίας θα συνεχιστεί επίσης, καθώς τα επόμενα χρόνια, οι στρατιωτικοί προϋπολογισμοί στις ευρωπαϊκές χώρες αναμένεται να αυξάνονται κατά 5% έως 7% ετησίως.

Οι επενδύσεις στον αμυντικό τομέα φαίνονται μάλιστα  πιο ελκυστικές στην Ευρωπαϊκή Ενωση, από ό,τι στις Ηνωμένες Πολιτείες. «Οι προοπτικές ανάπτυξης των ευρωπαϊκών αμυντικών εταιρειών είναι τρεις φορές υψηλότερες», εκτιμούν οι ειδικοί.

Τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν αυξήσει δραστικά τις αμυντικές τους δαπάνες από τότε που η Ρωσία ξεκίνησε την εισβολή στην Ουκρανία στις αρχές του 2022

Ως αποτέλεσμα, τα κράτη μέλη δαπάνησαν 343 δισεκατομμύρια ευρώ για την άμυνα πέρυσι, σε σύγκριση με 251 δισεκατομμύρια ευρώ το 2021.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προσπαθεί να τονώσει ακόμη περισσότερες επενδύσεις σε αυτόν τον τομέα με μια σειρά μέτρων, για παράδειγμα παρέχοντας στα κράτη μέλη της ΕΕ μεγαλύτερο δημοσιονομικό περιθώριο για τις αμυντικές δαπάνες ή μειώνοντας τη γραφειοκρατία για τις αμυντικές εταιρείες, ώστε να μπορούν να επεκταθούν και έτσι να παράγουν περισσότερα και ταχύτερα.

Η πρόταση για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ 2028-2034 αντικατοπτρίζει επίσης αυτήν την αλλαγή: 131 δισεκατομμύρια ευρώ προορίζονται για την άμυνα – σε σύγκριση με περίπου 10 δισεκατομμύρια ευρώ στον προϋπολογισμό της περιόδου 2021-2027.

Για τους «εξουσιαστές» του πλανήτη «ο πόλεμος είναι ειρήνη», όπως λέει ο μεγάλος προφήτης του 20ου αιώνα Τζορτζ Όργουελ , στο συγκλονιστικό «1984».

Για αυτό και η Κομισιόν έχει οικειοποιηθεί το πιο διάσημο σύνθημα του Όργουελ για να πείσει τις χρηματοπιστωτικές αγορές ότι η παραγωγή όπλων μπορεί να θεωρηθεί βιώσιμη.

Στόχος: να ανοίξουν στην αμυντική βιομηχανία, οι πόρτες της αναπτυσσόμενης αγοράς για βιώσιμες επενδύσεις ή ESG (που προωθούν οικολογικές, κοινωνικές ή χρηστές δραστηριότητες διακυβέρνησης ).

Από το 2021 έως σήμερα, η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία επιχορηγείται από τα ESG funds, τα λεγόμενα «πράσινα» ταμεία , φτάνοντας συνολικά σχεδόν τα 50 δισεκατομμύρια ευρώ,μόνο το 2025.

Και ύστερα ρωτάνε κάποιοι ποιος ωφελείται περισσότερο από το ψυχροπολεμικό κλίμα που καλλιεργείται στην Ευρώπη…

Στο χθεσινό άρθρο αναφερθήκαμε στην απάντηση που έδωσε ο Jamie Dimon, CEO της JPMorgan, σε ερώτηση που του υποβλήθηκε πρόσφατα στην Ουάσιγκτον σχετικά με την επιβολή δασμών από την νέα διακυβέρνηση Τραμπ.  

Ο Dimon απάντησε ότι στενοί συνεργάτες του Τραμπ ήταν καθησυχαστικοί όταν τους είχε ρωτήσει, προσθέτοντας ότι οι διαπραγματεύσεις είναι χαρακτηριστικό του Ντόναλντ Τραμπ.

Αργά χθες το βράδυ πληροφορηθήκαμε κάτι που συμβαδίζει με τα ανωτέρω. Ο πρόεδρος Τραμπ είχε επικοινωνήσει προεκλογικά με μέλος του ΔΣ του ΔΝΤ στο οποίο φέρεται να αρνήθηκε ότι έχει δεσμευθεί ότι θα βάλει δασμούς οριζόντια, π.χ. 20% σε ευρωπαϊκά προϊόντα.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών αντιπροσωπεύουν σχετικά μικρό ποσοστό του ΑΕΠ των ΗΠΑ, κάπου 10%-11%, αν και κάποιοι κλάδοι εξαρτώνται περισσότερο από άλλους. Άλλες χώρες, όπως η Γερμανία και η Κίνα, εξαρτώνται πολύ περισσότερο με ποσοστά 50% και 20% αντίστοιχα.   

Είναι γνωστό ότι ο Τραμπ θεωρεί ότι το καθεστώς του ελεύθερου εμπορίου που υπάρχει από τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο έως σήμερα δεν ευνοεί τις ΗΠΑ. Αρκετοί τον ψήφισαν γι’ αυτό τον λόγο. Η χρησιμοποίηση οικονομικών εργαλείων για την διαμόρφωση νέων σχέσεων με την Κίνα κ.τλ. αντικαθιστά επίσης σε κάποιο βαθμό τις  στρατιωτικές δαπάνες. Αυτό επιδεινώνει τις σχέσεις των ΗΠΑ με τις συμμάχους τους  αλλά ο πρόεδρος Τραμπ δείχνει να μην ενδιαφέρεται.

Επομένως, είναι πιο πιθανό να επιβάλει μεγαλύτερους δασμούς σε κινεζικά προϊόντα. Αν είναι μεγάλης κλίμακας, η κινεζική οικονομία θα επηρεασθεί αρνητικά και αυτό θα μεταφρασθεί σε μικρότερες εξαγωγές αγαθών π.χ. αυτοκινήτων από χώρες όπως η Γερμανία. Σ’ αυτή την περίπτωση, οι ευρωπαϊκές οικονομίες που εξάγουν στην Κίνα θα τραυματισθούν.

Με δεδομένο ότι οι μισές περίπου εξαγωγές της Ελλάδας πάνε σε τέτοιες ευρωπαϊκές χώρες, τυχόν μείωσή τους θα έχει αρνητικό αντίκτυπο στην ελληνική οικονομία.  Η επίπτωση θα είναι πιο σημαντική αν συμπεριλάβουμε την πιθανή μείωση των τουριστών που έρχονται στην χώρα μας από Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία κ.τ.λ. Γιατί να πάει κάποιος διακοπές στο εξωτερικό αν δεν έχει δουλειά; Ακόμη κι αν πάει θα ξοδεύει λιγότερα.

Κι όλα αυτά χωρίς να υποθέσουμε ότι οι ΗΠΑ θα επιβάλλουν δασμούς σε ευρωπαϊκά προϊόντα. Σ’ αυτό το δυσμενές σενάριο, η οικονομία της ευρωζώνης θα δεχθεί μεγαλύτερο πλήγμα που η ελληνική θα αισθανθεί περισσότερο έμμεσα καθότι το ύψος του εμπορίου Ελλάδος-ΗΠΑ είναι σχετικά μικρό και δεν ξεπερνά τα 6 δισ. δολάρια.  

Μια άλλη πιθανή επίπτωση των οικονομικών πολιτικών που εμφανίζεται να ενστερνίζεται δημοσίως ο πρόεδρος Τραμπ, δηλ. ελλείμματα, απελάσεις παράνομων μεταναστών και επομένως στενότερης αγορά εργασίας με άνοδο των μισθών,  είναι ο πληθωρισμός. Οι δασμοί συνεισφέρουν σ’ αυτό. Αν το σενάριο επιβεβαιωθεί, οι αγορές θα απαιτήσουν υψηλότερα επιτόκια δανεισμού.

Το τελευταίο θα πληγώσει τόσο τις ΗΠΑ που ήδη δαπανούν κοντά στο 1 τρισ. δολάρια ετησίως για τους τόκους του δημοσίου χρέους όσο και τις αναπτυσσόμενες χώρες που έχουν δανεισθεί σε δολάρια ή με ρήτρα δολαρίου. Επομένως, η αμερικανική οικονομική πολιτική έχει επίσης παγκόσμιο αντίκτυπο μέσω των υψηλότερων επιτοκίων του δολαρίου.

Αν μάλιστα, τα υψηλότερα επιτόκια οδηγήσουν σε ισχυρότερο δολάριο, οι ανωτέρω αναπτυσσόμενες χώρες θα πληγούν ακόμη περισσότερο. Οι ευρωπαϊκές χώρες θα επηρεασθούν στο μέτρο που έχουν εμπορικές συναλλαγές μαζί τους.

Πάντως, ενδεχόμενη ισχυροποίηση του δολαρίου θα γινόταν μάλλον ευμενώς δεκτή στην ευρωζώνη. Κι αυτό γιατί το αδύναμο ευρώ θα συνέβαλε στην ανάκαμψη της οικονομίας της στο μέτρο που δεν αύξανε τις πληθωριστικές πιέσεις. 

Από την πλευρά της, η Ελλάδα δεν εξάγει πολλά αγαθά στις ΗΠΑ αλλά εισάγει πετρέλαιο που τιμολογείται σε δολάρια. Επομένως, η άμεση επίπτωση ενός αποδυναμωμένου ευρώ στην ελληνική οικονομία δεν θα ήταν το ίδιο θετική με άλλων χωρών.

Κοντολογίς, η επίπτωση των πολιτικών Τραμπ όπως οι νέοι δασμοί- στην ελληνική οικονομία θα είναι από ουδέτερες έως αρνητικές κατά την ταπεινή μας  άποψη.

Ο χρόνος θα δείξει αν ο Τραμπ θα εφαρμόσει τις πολυδιαφημισθείσες πολιτικές καθ’ ότι υπάρχουν σημάδια π.χ. για τους δασμούς, ότι ίσως δεν είναι έτσι ακριβώς τα πράγματα.

Τη νέα κατάσταση που διαμορφώνεται μετά από 4 εβδομάδες πολέμου ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χαμάς αναλύει το BBC:

Ειδικότερα, ο διεθνής ανταποκριτής, Τζέρεμι Μπόουεν, στην ανάλυσή του επισημαίνει ότι ουδείς διαθέτει ακόμα την πλήρη ιστορία καθώς είναι δύσκολο να διαλύσεις την ομίχλη του πολέμου για να καταλάβεις τι συμβαίνει στο πεδίο της μάχης.

H μείωση του πληθωρισμού στην Ελλάδα και σ’ άλλες χώρες της ευρωζώνης οφείλεται εν μέρει στη μεγάλη υποχώρηση των τιμών της ενέργειας. Όμως, η υποχώρηση του μέσου επιπέδου των τιμών των τροφίμων υπολείπεται σημαντικά. 

Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα επίσημα στοιχεία, ο ετήσιος πληθωρισμός των τροφίμων στην Ελλάδα ήταν 10,75% τον Αύγουστο έναντι 11,6% στην ευρωζώνη κατά μέσο όρο. Ρίχνοντας μια ματιά στα επιμέρους στοιχεία, η Σλοβακία προηγείται με 13,5% και ακολουθεί το Βέλγιο με 13,41%. Σε υψηλά επίπεδα βρίσκονται επίσης η Γαλλία με 11,2%, η Εσθονία με 12,9%, η Κροατία στο 10,9% ενώ Λιθουανία και Μάλτα βρίσκονται στο 10,7% μαζί με την Ελλάδα. Στον αντίποδα, στην ευρωζώνη βρίσκουμε τη Φινλανδία με 6,8%. 

Οι βαλκανικές χώρες έχουν συγκριτικά υψηλό πληθωρισμό τροφίμων, με τη Βουλγαρία στο  12,37%, τη Ρουμανία στο 11,88% και τη Σερβία στο 16,9%, ενώ το Κοσσυφοπέδιο με 5% και η Αλβανία με 7,9% κινούνται σε χαμηλότερο τέμπο. Φυσικά, πρωταθλήτρια στην ακρίβεια των τροφίμων στην Ευρώπη είναι η Τουρκία, με 72,86% τον Αύγουστο σε ετήσια βάση. 

Η μεγάλη πλειοψηφία των διεθνών οργανισμών και ξένων επενδυτικών οίκων προβλέπει μείωση του πληθωρισμού στην Ευρώπη το 2024. Όμως, πολλοί δεν αποκλείουν να προκύψουν αρνητικές εκπλήξεις στις διεθνείς αγορές τροφίμων και δικαιολογημένα. Η Ουκρανία και η Ρωσία είναι μεγάλες εξαγωγικές χώρες δημητριακών αλλά πόσα από αυτά θα φθάσουν στις διεθνείς αγορές, π.χ. Αφρική, αποτελεί ερώτημα μετά τη μη ανανέωση της συμφωνίας για τη διακίνηση των ουκρανικών σιτηρών μέσω της Μαύρης Θάλασσας. Η Ουκρανία αναζητά εναλλακτικές διαδρομές μέσω των ευρωπαϊκών οδικών και μη δικτύων, αλλά οι αγρότες χωρών όπως οι Πολωνία, Βουλγαρία κ.λπ. είναι αντίθετοι, γιατί φοβούνται ότι θα βγουν χαμένοι.

Το φαινόμενο El Ninio και η κλιματική αλλαγή επηρεάζουν επίσης  τις σοδειές. Κάποιες χώρες, όπως η Ινδία, έχουν απαγορεύσει τις εξαγωγές ρυζιού για να καταπολεμήσουν την αύξηση των τιμών στη χώρα τους, με την τιμή του να βρίσκεται σε υψηλό 15ετίας. Επιπλέον, παρατηρείται έλλειψη εργατών γης σε πολλές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας. Αυτό ωθεί τις αμοιβές προς τα πάνω, ανεβάζει τα κόστη και ευνοεί τις αυξήσεις των τιμών των τροφίμων.  

Αρκετές επιχειρήσεις έχουν εκμεταλλευθεί αυτό το περιβάλλον για να αυξήσουν τα περιθώρια κέρδους τους. Θεωρητικά, η συμπίεση του περιθωρίου θα μπορούσε να ανακουφίσει τα νοικοκυριά. Όμως, πρακτικά, αυτό δεν μπορεί να γίνει, αν δεν μειωθεί η ζήτηση ή/και ενταθεί ο ανταγωνισμός. Οι εισηγμένες εταιρείες τροφίμων κ.λπ. δεν έχουν κίνητρο να μειώσουν τα περιθώρια κέρδους τους καθώς θα δουν τις μετοχές τους να υποχωρούν.

Η πάλαι ποτέ διατίμηση, θεωρητικά,  θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί, αλλά το όφελος θα ήταν βραχυχρόνιο. Δεν αποκλείεται να προέκυπταν ελλείψεις σε βασικά τρόφιμα, όπως ανέφερε πρόσφατα ο κ. Παπαθανάσης, αναπληρωτής ΥΠΟΙΚ. Το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους των επιχειρήσεων κάποιων κλάδων είναι μια άλλη προσέγγιση που έχει χρησιμοποιηθεί στην Ελλάδα. Όμως, τα αποτελέσματα δεν είναι ορατά. Πρόσφατα, ο αρμόδιος υπουργός κ. Σκρέκας ανακοίνωσε μια νέα δέσμη μέτρων για να συγκρατηθεί ο πληθωρισμός στα ράφια των σουπερμάρκετ. Όμως, δεν φαίνεται να έπεισε πως μπορούν να κάνουν τη διαφορά.

Σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον, μας είναι δύσκολο να κατανοήσουμε πώς οι τιμές των τροφίμων μπορούν να υποχωρήσουν τους προσεχείς  μήνες, εξαιρουμένης μιας παγκόσμιας ύφεσης. Όμως, η τελευταία δεν φαίνεται στον ορίζοντα. Επομένως, ο πληθωρισμός στα τρόφιμα θα επιμείνει παρά την όποια αποκλιμάκωση, το επόμενο 6μηνο τουλάχιστον. 

Πηγή Euro2day

Όπως επισημαίνει, γείτονες γεωγραφικά, οικονομικά η αντίθεση Ελλάδας-Τουρκίας είναι πιο έντονη από ποτέ.

Σε ό,τι αφορά τις παγκόσμιες επενδύσεις, λέει η Schroders, πρόκειται για μικρές αγορές – αν και την τελευταία δεκαετία τα βάσανα τα οποία υπομένουν τις έχουν κάνει πολλές φορές πρωτοσέλιδα στον διεθνή οικονομικό Τύπο.

«Η Ελλάδα υπέμεινε τις οδυνηρές συνέπειες μιας κρίσης δημόσιου χρέους που την οδήγησε κοντά στην έξοδο από την ευρωζώνη.

Από την άλλη, η Τουρκία, μια από τις αρχικές “εύθραυστες πέντε”, βρίσκεται σε επιδεινούμενη οικονομική τροχιά για πάνω από πέντε χρόνια».

Σήμερα η Ελλάδα είναι ένα success story οικονομικής ανάκαμψης που στηρίζεται σε μακροπρόθεσμες διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, ενώ η Τουρκία είναι αντιμέτωπη με μια επείγουσα οικονομική προσαρμογή, σε μια προσπάθεια να αποτραπεί μια βαθύτερη κρίση.

Σύμφωνα με τη Schroder, τα τελευταία 15 χρόνια ήταν δύσκολα για την ελληνική οικονομία, που την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, την επακόλουθη κρίση δημόσιου χρέους και τη δημοσιονομική λιτότητα.

Το ΑΕΠ επί εξαετία κατέγραψε διαδοχικές πτώσεις (2008-2013), με τη μείωση να ξεπερνά το ένα τρίτο από την κορυφή στο κατώτατο σημείο, με αποτέλεσμα ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ να εκτιναχθεί στο 180% κατά τη διάρκεια της αναφερόμενης περιόδου.

Η Ελλάδα έλαβε τρία πακέτα διάσωσης μεταξύ 2010 και 2015, με υποστήριξη από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, το Eurogroup και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, καθώς επισής και κάποια ελάφρυνση χρέους.

Σύμφωνα με τους όρους των πακέτων διάσωσης, η Ελλάδα έπρεπε να ακολουθήσει ένα σκληρό πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής.

Ο στόχος ήταν η αποκατάσταση της βιωσιμότητας του χρέους, η διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, η προώθηση μεταρρυθμίσεων που ευνοούν την οικονομική ανάπτυξη και την απασχόληση και ο εκσυγχρονισμός του κυβερνητικού τομέα.

Το πρόγραμμα οικονομικής προσαρμογής έληξε το 2018 και η σταδιακή ανάκαμψη βρισκόταν σε εξέλιξη πριν χτυπήσει η πανδημία.

Η επανέναρξη της ορθόδοξης χάραξης πολιτικής, μετά την επιστροφή της Νέας Δημοκρατίας στην εξουσία το 2019, υπήρξε σημαντικός πυλώνας στήριξης για μακροπρόθεσμες μεταρρυθμίσεις.

Πιο πρόσφατα, η παγκόσμια ανάκαμψη που καθοδηγείται από τις υπηρεσίες, ιδίως ο τουρισμός, ήταν επωφελής.

Ενώ η Ελλάδα διέρχεται μια μεγάλη οικονομική κρίση τα τελευταία 15 χρόνια, η εικόνα στην Τουρκία κρύβει σταδιακή επιδείνωση της μακροοικονομικής πολιτικής και αυξανόμενο κίνδυνο κρίσης στο ισοζύγιο πληρωμών.

Η βασική αύξηση του ΑΕΠ δείχνει αυξανόμενες μακροοικονομικές ανισορροπίες, αποδυνάμωση των θεσμών και συνακόλουθη νομισματική αδυναμία.

Ο Πρόεδρος Erdogan είναι γνωστός για την αντισυμβατική πεποίθησή του ότι τα υψηλότερα επιτόκια προκαλούν πληθωρισμό.

Ως αποτέλεσμα η κεντρική τράπεζα διατήρησε τα επιτόκια χαμηλά για να ενισχυθεί η ονομαστική ανάπτυξη.

Ωστόσο, ο πληθωρισμός, που πήρε φωτιά, απέτρεψε τη μακροπρόθεσμη αποταμίευση σε λίρες, ενίσχυσε την πίεση στο νόμισμα και είχε άλλες ανεπιθύμητες συνέπειες.

Για παράδειγμα, ο τουρκικός δείκτης τιμών κατοικιών έχει τετραπλασιαστεί τα τελευταία δύο χρόνια, όπως δείχνει αυτό το επόμενο διάγραμμα.

Αυτό οφείλεται στην απότομη αύξηση της ζήτησης για πραγματικά περιουσιακά στοιχεία ενόψει του υψηλού και αυξανόμενου πληθωρισμού.

Η εισαγωγή προστατευόμενων επιτοκίων καταθέσεων απλώς περιέπλεξε αυτήν την εικόνα. Προηγούμενες προσπάθειες εξομάλυνσης της νομισματικής πολιτικής οδήγησαν τελικά σε αλλαγές ηγεσίας στην κεντρική τράπεζα.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο ετήσιος πληθωρισμός έφτασε στο 80% στα τέλη του περασμένου έτους.

Η Τουρκία είναι μία από τις αναδυόμενες οικονομίες που ονομάζονται «εύθραυστες πέντε» (οι άλλες είναι η Νότια Αφρική, η Βραζιλία, η Ινδονησία και η Ινδία) - ένας όρος που επινοήθηκε το 2013 για να περιγράψει εκείνες τις αναδυόμενες οικονομίες που εξαρτώνται από ξένο κεφάλαιο για να αναπτυχθούν.

Αυτή η εξάρτηση την άφησε επιρρεπή στις ιδιοτροπίες των ξένων επενδυτών και στις ροές κεφαλαίων.

Με μία μόνο εξαίρεση, η Τουρκία καταγράφει έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών κάθε χρόνο από το 2003.

Η χρηματοδότηση του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών γίνεται όλο και πιο δύσκολη και δαπανηρή λόγω των αυξανόμενων επιτοκίων παγκοσμίως και της μειωμένης διάθεσης για ανάληψη κινδύνων από τους διεθνείς επενδυτές.

Πιο πρόσφατα, η χρηματοδότηση έγινε επίσης πιο αδιαφανής, με τα καθαρά σφάλματα και τις παραλείψεις να αντιπροσωπεύουν σημαντικό ποσοστό.

Ελλάδα: Οι μακροοικονομικές συνθήκες στην Ελλάδα είναι πλέον πολύ πιο σταθερές, δεδομένου ότι υποστηρίζονται και από την πτώση στις τιμές στην Ενέργεια.

Σημειώνεται πως το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας αναμένεται να παράσχει στην ελληνική οικονομία 30,5 δισεκατομμύρια ευρώ μεταξύ 2022-2026.

Από αυτά τα 17,77 δισ. ευρώ είναι επιχορηγήσεις και τα 12,73 δισ. ευρώ δάνεια.

Αυτές οι επενδύσεις και οι σχετικές μεταρρυθμίσεις επικεντρώνονται στην επίτευξη πιο βιώσιμης μακροπρόθεσμης ανάπτυξης, με σημαντική έμφαση στην πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση.

Στην πραγματικότητα, το 37,5% του σχεδίου είναι αφιερωμένο στην επίτευξη στόχων για το κλίμα, με ένα επιπλέον 23,3% να επικεντρώνεται στην ψηφιακή μετάβαση.

Η Ελλάδα στοχεύει σε καθαρές μηδενικές εκπομπές έως το 2050.

Το προσχέδιο του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα, που δημοσιεύτηκε νωρίτερα αυτό το έτος και βρίσκεται επί του παρόντος σε διαβούλευση, περιλαμβάνει σημαντική αύξηση στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, όπως δείχνει το παρακάτω διάγραμμα.

EN

Ο τουρισμός παραμένει σημαντικός μοχλός της αύξησης του ΑΕΠ και εκτιμάται ότι συμβάλλει άμεσα στο 20% του ΑΕΠ.

Περίπου το 25% του εργατικού δυναμικού απασχολείται στον τουρισμό.

Αυτό είναι κυκλικό, αλλά οι προοπτικές για φέτος συνεχίζουν να είναι ενθαρρυντικές, με τη χώρα να παίρνει μερίδιο αγοράς από άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Επίσης, προβλέπεται αύξηση του ΑΕΠ κατά 2,6% το 2023.

Η Ελλάδα βγήκε από τη δημοσιονομική επιτήρηση της ΕΕ πέρυσι, σε ισχύ για 12 χρόνια ως μέρος των συμφωνιών διάσωσης.

Η κίνηση παρείχε στην κυβέρνηση μεγαλύτερη ευελιξία όσον αφορά τις δαπάνες του προϋπολογισμού.

Ο στόχος του πρωτογενούς πλεονάσματος (προτού συμπεριληφθούν οι τόκοι) έχει πέσει και η δημοσιονομική πολιτική ενδέχεται να χαλαρώσει.

Ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ παραμένει αυξημένος, έχοντας εκτοξευθεί στο 206% του ΑΕΠ κατά τη διάρκεια της πανδημίας, αλλά έχει πλέον μειωθεί σε περίπου 170%.

Βασικό όμως για την Ελλάδα είναι ότι η μέση διάρκεια του δημόσιου χρέους είναι 17,5 χρόνια, με το μεγαλύτερο χρέος της να μην αποπληρώνεται μέχρι το 2070.

Εν τω μεταξύ, το 99% του δημόσιου χρέους είναι σταθερού επιτοκίου, με μέσο κόστος 1,5%.

Σε ό,τι αφορά την πολιτική σκηνή, είναι πολύ πιθανό η Νέα Δημοκρατία να διατηρήσει την εξουσία στον επερχόμενο δεύτερο γύρο των εκλογών στις 25 Ιουνίου, και έτσι να διασφαλιστεί η συνέχιση της μεταρρυθμιστικής ατζέντας.

Αυτό το γεγονός από μόνο του, λέει η Schroders, αποτελεί εχέγγυο για την ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας, σε ό,τι αφορά το ελληνικό αξιόχρεο.

Επίσης, αυτό το αποτέλεσμα θα επαναφέρει την Ελλάδα στο ραντάρ μεγάλων, μακροπρόθεσμων θεσμικών επενδυτών, γεγονός το οποίο θα επιτρέψει φθηνότερη και πιο σταθερή χρηματοδότηση για μελλοντικές επενδύσεις.

Τουρκία: Στην ασιατική χώρα, οι μακροπρόθεσμες προοπτικές για την οικονομική ανάπτυξη εξαρτώνται από τον αυξανόμενο πληθυσμό.

Οι σχέσεις της Τουρκίας με τις αγορές της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής, οι οποίες προσφέρουν επίσης μια μακροπρόθεσμη ευκαιρία ανάπτυξης, μπορεί να προσφέρουν ευκαιρίες για εξαγωγές.

Σε μεσοπρόθεσμη βάση, ωστόσο, «η Τουρκία αντιμετωπίζει μεγάλες προκλήσεις και αναμένουμε ότι η οικονομική ανάπτυξη θα παραμείνει κάτω από την τάση για τα επόμενα δύο περίπου χρόνια».

Η ανάπτυξη του ΑΕΠ προβλέπεται στο 1,9% φέτος, εν μέρει λόγω της ανοικοδόμησης που θα υπάρξει μετά τον μεγάλο σεισμό στις αρχές του έτους και των προεκλογικών δαπανών.

Ωστόσο, το υψηλό επίπεδο χρέους σε ξένο νόμισμα στον τομέα των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα των τραπεζών, θα πρέπει να αναδιαρθρωθεί.

Αν και έχει υποχωρήσει τους τελευταίους μήνες, ο πληθωρισμός παραμένει αμετάβλητος, με το ονομαστικό επιτόκιο κοντά στο 40%.

Ο επίσημος στόχος για τον πληθωρισμό είναι 5%+/-2%.

Το βασικό επιτόκιο νομισματικής πολιτικής βρίσκεται τώρα στο 15%, έχοντας αυξηθεί από 8,5% αυτή την εβδομάδα υπό την ηγεσία της νέας διοικήτριας της κεντρικής τράπεζας.

Ωστόσο, η αλλαγή πολιτικής απογοήτευσε ακόμη και τις προσδοκίες και πιθανότατα θα χρειαστούν περαιτέρω αυξήσεις για να επιστρέψει ο πληθωρισμός ακόμη και πλησίον του στόχου.

Αν και μια επιστροφή σε πιο ορθόδοξη πολιτική θα ήταν ευπρόσδεκτη, η ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας έχει τεθεί σε κίνδυνο τα τελευταία χρόνια και η αξιοπιστία θα χρειαστεί χρόνο για να αποκατασταθεί.

Από τις εκλογές και μετά, οι αρχές επέτρεψαν την υποτίμηση της λίρας.

Αυτό ήταν σχεδόν αναπόφευκτο καθώς τα συναλλαγματικά αποθέματα είναι κοντά στα 7 δισεκατομμύρια δολάρια, που είναι ένα ιστορικό χαμηλό.

Μια αναμενόμενη τουριστική περίοδος ρεκόρ, με εισροές δολαρίων ΗΠΑ έως και 40 δισεκατομμύρια δολάρια θα πρέπει να είναι υποστηρικτική σε βραχυπρόθεσμη βάση.

Μαζί με ορισμένες προσπάθειες βελτίωσης της πολιτικής, αυτό θα εξοικονομήσει χρόνο στην οικονομία και θα αποτρέψει μια κρίση στο ισοζύγιο πληρωμών.

Αλλά υπάρχει πολύς δρόμος μπροστά για να διανυθεί.

Η Ελλάδα και η Τουρκία διεξήγαγαν βουλευτικές εκλογές τον Μάιο, με τα αποτελέσματα ευνοϊκά για τα μέχρι πρότινος κυβερνώντα κόμματα.

Στην Ελλάδα, το κεντροδεξιό κόμμα της Νέας Δημοκρατίας τα πήγε πολύ καλύτερα στον πρώτο γύρο από ό,τι περίμεναν οι περισσότερες δημοσκοπήσεις, με διψήφιο προβάδισμα έναντι του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης.

Το κόμμα ήταν κοντά στην επίτευξη απόλυτης πλειοψηφίας και θα μπορούσε να επιδιώξει να κυβερνήσει σε συνασπισμό.

Ωστόσο, μετά την ισχυρή εμφάνιση του πρώτου γύρου, η Νέα Δημοκρατία προτίμησε να περάσει σε δεύτερο γύρο, καθώς στο νικητήριο κόμμα θα χορηγηθούν έως και 50 έδρες μπόνους.

Εάν διατηρηθούν τα αποτελέσματα του πρώτου γύρου, θα κερδίσει την αυτοδυναμία.

Ως αποτέλεσμα, η πολιτική δυναμική στην Ελλάδα θα παραμείνει υποστηρικτική σε ό,τι αφορά τη μεταρρυθμιστική ατζέντα για τα επόμενα τέσσερα χρόνια.

Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι αυτό το αποτέλεσμα έγινε δεκτό από τις χρηματοπιστωτικές αγορές.

Από την άλλη, η Τουρκία διεξήγαγε τόσο βουλευτικές όσο και προεδρικές εκλογές τον Μάιο.

Ο κυβερνών συνασπισμός AK party, εξασφάλισε την πλειοψηφία στο κοινοβούλιο.

Εν τω μεταξύ, ο πρόεδρος Erdogan επανεξελέγη για άλλη μια πενταετή θητεία στον προεδρικό θώκο.

Στα χαρτιά, αυτά τα αποτελέσματα δεν συνεπάγεται καμία αλλαγή στην τροχιά για την πολιτική και την οικονομία.

Ωστόσο, μετά τις εκλογές, ο Πρόεδρος Erdogan διόρισε έναν αξιόπιστο υπουργό Οικονομικών, τον Μehmet Simskek, και διοικήτρια της κεντρικής τράπεζας τη Hafize Gaye Erkan.

«Όπως σημειώσαμε παραπάνω, αλλά αξίζει να επαναλάβουμε, μια επιστροφή στην αξιόπιστη χάραξη πολιτικής στην Τουρκία θα ήταν ευπρόσδεκτη - αν και υπάρχει μεγάλος σκεπτικισμός ως προς το πόσο θα διαρκέσει αυτό».

Οι προηγούμενες προσπάθειες να ενσταλάξουν πιο παραδοσιακές πολιτικές προσεγγίσεις εγκαταλείφθηκαν μόλις η οικονομική δραστηριότητα άρχισε να επιβραδύνεται.

Δεδομένου ότι οι δημοτικές εκλογές αναμένονται το 2024, ενδέχεται να υπάρξει πίεση για αλλαγή πορείας για άλλη μια φορά.

Επιπλέον, το εύρος των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η οικονομική ομάδα είναι πιο σοβαρή από ό,τι στο παρελθόν.

Στη συνδυασμένη βάση της βαθμολογίας z και σε σχέση με τον δικό τους ιστορικό μέσο όρο, είναι συνολικά φθηνές και για τις δύο αγορές, σύμφωνα με τους αναλυτές.

Αυτό ο δείκτηςενσωματώνει τα προθεσμιακά κέρδη των 12 μηνών (PE), τoν δείκτη Price to Βοοκ και τη μερισματική απόδοση.

Παρόλο που η Ελλάδα μπορεί να μην φαίνεται τόσο ελκυστική σε σχέση με άλλες αναδυόμενες αγορές βάσει του δείκτη z-score, προσφέρει σταθερή και βασισμένη στις μεταρρυθμίσεις προοπτικές οικονομικής ανάπτυξης σε σχέση με άλλες αγορές με πολύ χαμηλότερο προφίλ κινδύνου από ό,τι έχει προσφέρει ιστορικά.

Ενώ οι αποτιμήσεις μπορεί να φαίνονται αρκετά φθηνές και στις δύο αγορές, το νόμισμα αποτελεί βασικό μέλημα για επενδύσεις στην Τουρκία.

Δεδομένων των μακροοικονομικών προκλήσεων που αντιμετωπίζει, η λίρα είναι πιθανό να παραμείνει υπό πίεση σε βραχυπρόθεσμη βάση.

Το παρακάτω διάγραμμα δείχνει τη συναλλαγματική ισοτιμία της τουρκικής λίρας ανά δολάριο ΗΠΑ και δείχνει πώς η νομισματική πίεση έχει διαβρώσει τις αποδόσεις προϊόντος του χρόνου, ειδικά τα τελευταία χρόνια.

Οι αντιλήψεις για τους κινδύνους για την Ελλάδα έχουν μειωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια.

Η πιο ελεγχόμενη δημοσιονομική πολιτική, στον απόηχο των μακροπρόθεσμων προγραμμάτων διάσωσης, ήταν θετική.

Η επιστροφή της Νέας Δημοκρατίας το 2019 προσέφερε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στην οικονομική βιωσιμότητα.

Ως αποτέλεσμα, το κόστος ασφάλισης του ελληνικού χρέους έχει μειωθεί και είναι πλέον χαμηλότερο από αυτό της Ιταλίας.

Αντίθετα, το κόστος ασφάλισης του τουρκικού χρέους έχει τριπλασιαστεί τα τελευταία πέντε χρόνια.

Το παρακάτω διάγραμμα δείχνει αυτό, μετρούμενο βάσει του default swap spread στο πενταετές κρατικό ομόλογο.

EN

Ωστόσο, η Ελλάδα δεν είναι απρόσβλητη στην επιδείνωση των παγκόσμιων μακροοικονομικών προοπτικών, δεδομένου του υψηλού δείκτη χρέους προς ΑΕΠ.

Ως εκ τούτου, τυχόν επιδείνωση των εξωτερικών συνθηκών και πιθανή απότομη άνοδος των παγκόσμιων ρυθμών, θα έχουν επιπτώσεις στον Τουρισμό και την ανάπτυξη.

Ένα αιφνιδιαστικό εκλογικό αποτέλεσμα του δεύτερου γύρου, το οποίο δεν περιμένουμε, θα μπορούσε επίσης να αλλάξει τη δυναμική όσον αφορά τις μεταρρυθμίσεις.

Στην Τουρκία, οι κίνδυνοι παραμένουν σημαντικοί – ειδικά για νόμισμα.

Μια άνοδος των τιμών της ενέργειας θα μπορούσε να προσθέσει πίεση στο έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, αυξάνοντας την πίεση χρηματοδότησης.

Η χρηματοδότηση των τρεχουσών συναλλαγών και η μετατροπή του χρέους βρίσκεται ήδη στο επίκεντρο του διεθνούς επενδυτικού κλίματος, όπως επίσης και η πρόοδος των εγχώριων μεταρρυθμίσεων.

Εάν η χάραξη πολιτικής απογοητεύσει, κάτι που δεν θα βοηθήσει η σημερινή αύξηση των επιτοκίων, θα επιδεινώσει αυτά τα ζητήματα.

«Συνεχίζουμε να ευνοούμε την Ελλάδα. Είναι πολύ πιθανό η Νέα Δημοκρατία να διατηρήσει την εξουσία στον επερχόμενο δεύτερο γύρο των εκλογών, διασφαλίζοντας έτσι την εφαρμογή της μεταρρυθμιστικής ατζέντας.

Η Ελλάδα βρίσκεται πολύ δρόμο ακόμη για να φτάσει στην πλήρη ανάκαμψη.

Οι προοπτικές για την οικονομική ανάπτυξη είναι ισχυρές, με υποστήριξη από το Ταμείο Ανάκαμψης της ΕΕ, και οι αποτιμήσεις για την αγορά συνολικά παραμένουν ελκυστικές.

Απεναντίας, διατηρούμε αρνητική άποψη για τις τουρκικές μετοχές.

Εξακολουθούν να υφίστανται σοβαρές ανισορροπίες στην οικονομία και ο συναλλαγματικός κίνδυνος είναι συνεχής.

Ο διορισμός νέου υπουργού Οικονομικών και επικεφαλής κεντρικής τράπεζας φέρνει εμπειρία και μια αναμενόμενη πιο ορθόδοξη προσέγγιση στη χάραξη πολιτικής.

Ωστόσο, η έλλειψη κυβερνητικής αξιοπιστίας, μετά από μια σειρά ανατροπών πολιτικής τα τελευταία χρόνια, σημαίνει ότι πρέπει να παραμείνουμε επιφυλακτικοί.

Ως εκ τούτου, εάν υπάρξει μακροοικονομική σταθερότητα, η Τουρκία προσφέρει μια σειρά από πιθανές ευκαιρίες για επενδύσεις στο χρηματιστήριο.

Άλλωστε, υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός από ενδιαφέρουσες εταιρείες με ισχυρές ομάδες διαχείρισης για επενδύσεις.

Ενώ λαμβάνονται αρχικά μέτρα στην Τουρκία για την προσαρμογή της πολιτικής και τη μετακίνηση της οικονομίας σε μια πιο βιώσιμη βάση, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικοί κίνδυνοι.

Στο μεταξύ, οι αγορές θα αμφισβητήσουν τη μακροζωία αυτής της δέσμευσης.

Σε όλο το Αιγαίο, οι προοπτικές είναι οι καλύτερες των τελευταίων 15 ετών» καταλήγει η Schroders.

Πηγή bankingnews

«Ποιος διοικεί τον κόσμο;», διερωτάτo, από την πλευρά του, ο 53χρονος Μπρέμερ, υποστηρίζοντας ότι η απάντηση στην εν λόγω ερώτηση μπορεί άλλοτε να ήταν εύκολη πλην όμως όχι πια.

Οι άνω των 45 ετών μεγάλωσαν σε έναν κόσμο «διοικούμενο» από δύο πόλους, με τις ΗΠΑ να κυριαρχούν στη μία πλευρά του «διπολικού» φάσματος και τη Σοβιετική Ένωση στην άλλη.

Με την κατάρρευση της ΕΣΣΔ ωστόσο, οι Ηνωμένες Πολιτείες απέμειναν πίσω ως η μόνη υπερδύναμη, απολαμβάνοντας αυτό που ήδη από το 1990 ο βραβευμένος με Pulitzer Τσαρλς Κράουτχαμερ θα αποκαλούσε «unipolar moment» μέσα από τις σελίδες τότε της Washington Post και του περιοδικού Foreign Affairs.   

H «μονοπολική στιγμή» της αδιαφιλονίκητης αμερικανικής ηγεμονίας θα είχε, όμως, και εκείνη ημερομηνία λήξης.

Πότε έληξε αυτή η «στιγμή»; Ως προς αυτό, οι απόψεις διίστανται αν και συγκλίνουν.

Γράφοντας στο περιοδικό Newsweek πέρυσι για ακριβώς αυτό το θέμα: «το τέλος της μονοπολικής στιγμής» («The End of the Unipolar Moment»), ο συντηρητικός Αμερικανός σχολιαστής Τζος Χάμερ τοποθετούσε χρονικά «τα πρώτα σημάδια κατάρρευσης της μονοπολικής τάξης» γύρω στα έτη 2010 με 2012. Ο «χειμώνας» που διαδέχθηκε την – εκ του αποτελέσματος αποτυχημένη – «Αραβική Άνοιξη» θα αναδιαμόρφωνε το τοπίο διεθνώς, σε συνδυασμό βέβαια και με την άνοδο της (ήδη από τον Δεκέμβριο του 2001 ανήκουσας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου) Κίνας.  

«Πριν από περίπου 15 χρόνια, ο κόσμος άλλαξε και πάλι – και έγινε περισσότερο περίπλοκος. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν ενδιαφέρονταν πια στον ίδιο βαθμό να (σ.σ. συνεχίσουν να) είναι ο αστυνομικός της υφηλίου, ο αρχιτέκτονας του παγκόσμιου εμπορίου, ο ένθερμος υποστηρικτής των παγκόσμιων αξιών. Ενώ στον αντίποδα άλλες χώρες, που αποκτούσαν μεγαλύτερη ισχύ, μπορούσαν όλο και περισσότερο να αγνοούν κανόνες που δεν τους άρεσαν και, περιστασιακά, να θέτουν κανόνες οι ίδιες», αναφέρει από την πλευρά του ο Μπρέμερ.

Σύμφωνα με τον πρόεδρο του ομίλου συμβούλων Eurasia Group, όλες οι μεγάλες γεωπολιτικές κρίσεις της τρέχουσας περιόδου (ο πόλεμος στην Ουκρανία, η ένταση γύρω από την Ταϊβάν, οι κόντρες των δυτικών με το Ιράν και τη Βόρεια Κορέα) απορρέουν κατά βάση, άμεσα ή έμμεσα, από τρία γεγονότα:

1 τη μη-ένταξη της παρακμάζουσας Ρωσίας στην υπό δυτική ηγεσία διεθνή τάξη πράγματων,

2 την ανεπιτυχή ένταξη της Κίνας στους υπό δυτική ηγεσία διεθνείς οργανισμούς/θεσμούς,

3 και την «απώλεια» των δεκάδων εκατομμυρίων δυτικών ψηφοφόρων που αγνοήθηκαν από τις ελίτ την περίοδο της φαινομενικώς ανέφελης παγκοσμιοποίησης.

Η Μόσχα έμεινε στην «απέξω» την μεταψυχροπολεμική περίοδο και τώρα (αντ)επιτίθεται ωσάν «πληγωμένο» – και ως εκ τούτου περισσότερο επικίνδυνο – «ζώο» σπέρνοντας χάος.  

Η Κίνα, από την άλλη πλευρά, ενετάχθη μεν στις δυτικοκεντρικές δομές του διεθνούς εμπορίου πλην όμως δεν ενσωματώθηκε με τον τρόπο θα ενδεχομένως να φιλοδοξούσαν κάποιοι πίσω στην Ουάσιγκτον, ούτε αμερικανοποιήθηκε/δυτικοποιήθηκε.  

Όσο για τους «αγνοημένους» της παγκοσμιοποίησης, εκείνοι δείχνουν σαν να έχουν διαποτιστεί πια από μια «αθεράπευτη» δυσπιστία απέναντι στους εκάστοτε κυβερνώντες αλλά και στην ίδια τη δημοκρατία, μια δυσπιστία που καθίσταται τοξικότερη μέσα σε ένα περιβάλλον social-mediaκης πόλωσης, διασποράς ψευδών ειδήσεων, αξιακής σύγχυσης και αστάθειας.

Οι τρεις «τάξεις» του μέλλοντος 

«Οι κρίσεις δεν έχουν να κάνουν με μεμονωμένους ηγέτες αλλά αποτελούν δομικό χαρακτηριστικό του γεωπολιτικού τοπίου», σχολιάζει ο Μπρέμερ, προτού στρέψει το βλέμμα στο μέλλον επιχειρώντας μια πρόβλεψη αναφορικά με όσα έπονται.

«Η επερχόμενη παγκόσμια τάξη πραγμάτων θα είναι κάτι πολύ διαφορετικό από αυτό που έχουμε συνηθίσει», συνεχίζει.

Ο Μπρέμερ «βλέπει» να αναδύονται όχι μία αλλά τρεις διαφορετικές τάξεις πραγμάτων, τάξεις που διακρίνονται μεν η μία από την άλλη αλλά και επικαλύπτονται: η στρατιωτική, η οικονομική και η ψηφιακή.

Ασφάλεια – στρατός 

Στο επίπεδο της ασφάλειας, οι ΗΠΑ είναι ο απόλυτος κυρίαρχος. «Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι η μόνη χώρα που μπορεί να στείλει στρατιώτες, ναύτες και στρατιωτικό υλικό σε κάθε γωνιά της υφηλίου. Κανείς άλλος δεν την πλησιάζει σε αυτό. Ο ρόλος της Αμερικής είναι μάλιστα σήμερα σε αυτό το μέτωπο πιο ουσιαστικός – και περισσότερο κυρίαρχος – από ό,τι ήταν πριν μια δεκαετία», σημειώνει ο Μπρέμερ.

Σύμφωνα με τον επικεφαλής του Euraria Group, η Κίνα προφανώς ενισχύεται και εκείνη στρατιωτικά αλλά κυρίως στην περιοχή της Ασίας, ενώ οι Ευρωπαίοι εξαρτώνται σήμερα ακόμη περισσότερο από τους Αμερικανούς από ό,τι στο παρελθόν και οι Ρώσοι μετρούν δυσβάσταχτες για τους ίδιους απώλειες στο μέτωπο της Ουκρανίας.  

«Ναι, η Κίνα και η Ρωσία έχουν πυρηνικά όπλα» αλλά «η χρήση τους θα ισοδυναμούσε με αυτοκτονία», σημειώνει.

Οικονομία – εμπόριο 

Η στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ, ωστόσο, δεν επιτρέπει στην Ουάσιγκτον να ορίσει παράλληλα και τους κανόνες της παγκόσμιας οικονομίας, καθώς το τοπίο στο μέτωπο της οικονομίας δεν είναι μονοπολικό όπως στο πεδίο της ασφάλειας αλλά πολυπολικό.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ως η μεγαλύτερη ενιαία αγορά στον κόσμο), η Ιαπωνία (ως η τρίτη μεγαλύτερη οικονομία παγκοσμίως) και η Ινδία (ως ραγδαία ανερχόμενο μέγεθος) ασκούν αξιοσημείωτη επιρροή στις οικονομικές εξελίξεις διεθνώς. Ενώ αξιοσημείωτη εξακολουθεί να είναι παράλληλα, παρά τις όποιες τάσεις αποσύνδεσης, και η σινοαμερικανική οικονομική αλληλεξάρτηση, με τον όγκο των διμερών σινοαμερικανικών εμπορικών συναλλαγών να ανεβαίνει σημειώνοντας νέα ρεκόρ κάθε χρονιά που περνά.

«Ποιος ψυχρός πόλεμος; Το εμπόριο των ΗΠΑ με την Κίνα σημειώνει νέο υψηλό», έγραφε χαρακτηριστικά ο Νταγκ Πάλμερ στο αμερικανική «έκδοση» του Politico τον περασμένο Φεβρουάριο, με το βλέμμα στραμμένο στις σινοαμερικανικές συναλλαγές του 2022, χωρίς βέβαια αυτό να σημαίνει ότι δεν υπάρχουν παράλληλα και οξυνόμενα ανταγωνιστικές τάσεις στο μέτωπο της οικονομίας, των τεχνολογιών αιχμής και του εμπορίου, τάσεις πολλές από τις οποίες προέρχονται μάλιστα από τον χώρο της ασφάλειας.    

«Οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν να ορίσουν ολοένα περισσότερους τομείς της οικονομίας ως κρίσιμους για την εθνική ασφάλεια και, σε αυτό το πλαίσιο, πιέζουν κι άλλες χώρες να ευθυγραμμίσουν τις πολιτικές τους κατά τρόπο ανάλογο αναφορικά με τους ημιαγωγούς, τα κρίσιμα μέταλλα, το TikTok κ.ά. Από την πλευρά της, η Κίνα θέλει να χρησιμοποιήσει την εμπορική της δύναμη για να ενισχύσει τη διπλωματική της επιρροή. Ωστόσο, Ευρώπη, Ινδία, Ιαπωνία κ.ά. θέλουν να διασφαλίσουν ότι ασφάλεια και οικονομία δεν θα κυριαρχούν η μία έναντι της άλλης – και πιθανότατα θα τα καταφέρουν», αναφέρει ο Μπρέμερ.

Σύμφωνα με τον πρόεδρο του Eurasia Group, υπάρχει ωστόσο πια και «μια τρίτη, ταχέως αναδυόμενη τάξη πραγμάτων που σύντομα θα ασκεί μεγαλύτερη επιρροή από τις άλλες: η ψηφιακή». Το ιδιαίτερο μάλιστα με αυτό το ψηφιακό πεδίο είναι ότι προς το παρόν εκεί δεν «κυριαρχούν» κράτη αλλά ιδιωτικές εταιρείες.

Σύμφωνα με τον Μπρέμερ, οι μεγαλύτεροι ιδιωτικοί τεχνολογικοί κολοσσοί της υφηλίου (Big Tech) ελέγχουν πια «δομές» της κοινωνίας, της οικονομίας και της εθνικής ασφάλειας που άλλοτε ελέγχονταν κατά αποκλειστικότητα από τα κράτη. Μάλιστα η δύναμη αυτών των κολοσσών ενισχύεται πια ολοένα περισσότερο καθώς ο αναλογικός/φυσικός κόσμος μετακομίζει στην ψηφιακή σφαίρα, εκεί όπου ιδιωτικοί τεχνολογικοί κολοσσοί (όπως οι Google/Alphabet, Facebook/Meta, Amazon, Microsoft κ.ά.) ασκούν «κυριαρχία» ελέγχοντας αλγόριθμους, δεδομένα, πλατφόρμες (επικοινωνίας, ηλεκτρονικού εμπορίου κ.ά.) και εργαλεία (τεχνητής νοημοσύνης/AI κ.ά.).  

Μένει, βέβαια, να φανεί ποια πορεία θα ακολουθήσουν οι τεχνολογικοί κολοσσοί τα επόμενα χρόνια, και εάν αυτή η πορεία θα είναι αυτόνομη/υπερεθνική/επιχειρηματική ή ελεγχόμενη/υπαγορευόμενη από ανταγωνιζόμενα μεταξύ τους εθνικά κράτη.

Ο Ιαν Μπρέμερ είχε αναφερθεί στο ίδιο θέμα προ διετίας, μέσω άρθρου που είδε δημοσιεύσει το 2021 στο περιοδικό Foreign Affairs με τον τίτλο «The Technopolar Moment: How Digital Powers Will Reshape the Global Order», γράφοντας τότε για τις «ψηφιακές δυνάμεις» που «θα αναμορφώσουν την παγκόσμια τάξη πραγμάτων».

Κράτη ή εταιρείες;

Ο Μπρέμερ υποστήριζε τότε ότι οι τεχνολογικοί κολοσσοί θα πρέπει να γίνονται αντιληπτοί και ως «γεωπολιτικοί παίκτες» («geopolitical actors») ικανοί να επηρεάζουν με τις (αλγοριθμικές, ρυθμιστικές, ελεγκτικές κ.ά.) επιλογές τους τις εξελίξεις διεθνώς, είτε μιλάμε για πολέμους και υβριδικές απειλές είτε για εκστρατείες προπαγάνδας και κυβερνοεπιθέσεις.

Με την άποψη του Μπρέμερ είχε ωστόσο τον Νοέμβριο του 2021 διαφωνήσει ο καθηγητής διεθνών σχέσεων στο Πανεπιστήμιο του Harvard, Στίβεν Μ. Ουόλτ.

«Ποιος περιμένετε ότι θα υπάρχει σε 100 χρόνια από σήμερα; Το Facebook ή η Γαλλία; Η Apple ή η Αργεντινή; Η Microsoft ή το Μεξικό;», διερωτάτο, εν είδει προβληματισμού, ο Ουόλτ μέσα από τις σελίδες του περιοδικού Foreign Policy («Big Tech Won’t Remake the Global Order»), υπογραμμίζοντας ότι τα κράτη θα συνεχίσουν, σε κάθε περίπτωση, να είναι κατέχουν «τη νόμιμη χρήση βίας» και τον έλεγχο της έννομης τάξη στις περιοχές όπου βρίσκονται εγκατεστημένοι οι servers των τεχνολογικών κολοσσών..

Αν και η συμμαχική απόβαση στις αρχές Ιουνίου 1944 θεωρείται σε μεγάλο βαθμό αποδεκτή ως μια μεγάλη νίκη, η ώθηση από τη Νορμανδία ήταν μια σκληρή, δίμηνη προσπάθεια, γεμάτη απογοητεύσεις και προκλήσεις. Αυτό το γεγονός περνά απαρατήρητο από πολλούς, οι οποίοι πιστεύουν ότι ο συμμαχικός αγώνας στη Νορμανδία περιορίστηκε σε μεγάλο βαθμό στην παραλία και ότι ενώ τα καλά εξοπλισμένα αμερικανικά, βρετανικά και καναδικά στρατεύματα υπέστησαν κάποιες βαριές απώλειες, χρειάστηκαν μόνο λίγες ώρες για να διαπεράσουν τις γερμανικές οχυρώσεις στην παραλία και να ξεκινήσουν την πορεία προς τη Γερμανία.

Μακάρι η Επιχείρηση Overlord να ήταν τόσο απλή.

Το αιματηρό δίμηνο αδιέξοδο που ακολούθησε τον ενθουσιασμό της αρχικής απόβασης έχει ξεχαστεί. Καθώς οι Γερμανοί, οι οποίοι εξαπατήθηκαν από τους Συμμάχους, συνειδητοποιούσαν σιγά-σιγά ότι η εισβολή στη Νορμανδία ήταν η βασική πολεμική προσπάθεια και σταδιακά τροφοδοτούσαν όλο και περισσότερες εφεδρείες στη μάχη, οι Σύμμαχοι έμειναν πίσω στο χρονοδιάγραμμα. Αντιμετωπίζοντας σθεναρή αντίσταση, οι συμμαχικές δυνάμεις αγωνίστηκαν -και επανειλημμένα απέτυχαν- να ξεφύγουν από τις περιοχές της παραλίας και να απομακρυνθούν από τη Νορμανδία.

Το σκληρό αδιέξοδο έσπασε μόνο στα τέλη Ιουλίου, καθώς οι ΗΠΑ ξεκίνησαν την επιχείρηση Cobra. Σε αυτούς τους δύο μήνες, καθώς οι συμμαχικοί στρατοί δεν ανταποκρίνονταν στις διογκωμένες προσδοκίες, οι στρατοί υπέστησαν απαγορευτικές απώλειες για μικρά κέρδη. Η πρόοδος αυτή υποδαύλισε τη δυσαρέσκεια της συμμαχικής διοίκησης και πυροδότησε πολιτικές αμφιβολίες που απειλούσαν να περιπλέξουν την τελικά επιτυχή επίθεση κατά της Γερμανίας.

Η Ουκρανία, βασιζόμενη σε ένα χαλαρό δυναμικό ομοϊδεατών αλλά απομακρυσμένων, σχετικά μη δεσμευμένων συμμάχων, είναι πολύ πιο ευάλωτη σε πολιτικές παλινωδίες. Ιδανικά, οι άμυνες της Ρωσίας θα καταρρεύσουν τόσο γρήγορα όσο και οι παραθαλάσσιες οχυρώσεις του "Ατλαντικού Τείχους" της Γερμανίας, αλλά, ακόμη και αν η Ουκρανία αντιμετωπίσει ένα σκληρό, αιματηρό και αργό ξεκίνημα στην επερχόμενη επίθεσή της, μπορεί να επισημάνει ότι οι δυνάμεις της εξακολουθούν να μαθαίνουν και ότι τα μαθήματα που πήραν οι σύμμαχοι του Β' Παγκοσμίου Πολέμου στο αδιέξοδο της Νορμανδίας ήταν δυσάρεστα αλλά άξιζαν το κόστος.

Η σφυρηλάτηση αυτών των δύο σκληρών μηνών στη Νορμανδία βοήθησε να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την επιτυχή απελευθέρωση της Γαλλίας από τους Συμμάχους και την επακόλουθη εισβολή στη Γερμανία.

Οι ομοιότητες με τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο είναι πολλές:

Σήμερα, το πεδίο μάχης στην Ουκρανία έχει μια ανατριχιαστική ομοιότητα με την κατάσταση των Συμμάχων στα μέσα του 1944. Η Ουκρανία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια μάζα ρωσικών οχυρώσεων, που στελεχώνονται σε μεγάλο βαθμό από ανεπαρκώς εξοπλισμένα, χαμηλής ποιότητας στρατεύματα και ενισχύονται, σε ορισμένα σημεία, από την υπόσχεση της ρωσικής κυβέρνησης να πυροβολήσει όποιον υποχωρήσει.

Τα στρατεύματα της Ουκρανίας, όπως και οι Σύμμαχοι στη Νορμανδία, μόλις τώρα ξεκλειδώνουν τα μυστικά της συνδυαστικής χρήσης όπλων, πασχίζοντας να συνδυάσουν πεζικό, άρματα μάχης, πυροβολικό και ό,τι άλλο υπάρχει στο πεδίο της μάχης σε μια συντονισμένη επίθεση.

Για τις φρέσκες συμμαχικές μονάδες στη Νορμανδία, οι ελλείψεις στην εκπαίδευση πριν από τη μάχη και στον συντονισμό στο πεδίο της μάχης ήταν μοιραίες. Η Ουκρανία θα αντιμετωπίσει παρόμοιες προκλήσεις καθώς θα μεταφέρει τις γνώσεις του δυτικού σχολείου στο πεδίο της μάχης, ενώ ταυτόχρονα θα προσπαθήσει να διατηρήσει το αυτοσχεδιαστικό ταλέντο και τη δογματική ευελιξία που έσωσε το Κίεβο στις αρχές του 2022.

Οι πιο άπειρες ουκρανικές μονάδες θα κάνουν λάθη. Μετά την απόβαση της D-Day, οι ελλιπώς προετοιμασμένες και άπειρες μεραρχίες αντιμετώπισαν την πρόκληση των πολύπλοκων τακτικών που απαιτούνταν για να κινηθούν πέρα από τη ζώνη της παραλίας. Στις αρχές Ιουλίου, ένα μήνα μετά την απόβαση της D-Day, μια ανέτοιμη αμερικανική μονάδα υπέστη 2.100 απώλειες για να προχωρήσει περίπου 1.600 μέτρα.

Οι συμμαχικοί ηγέτες στη Νορμανδία πάσχιζαν να κατανοήσουν πώς οι πανομοιότυπες μονάδες είχαν διαφορετικές επιδόσεις. Η ποιότητα των μονάδων πάντα ποικίλλει και η Ουκρανία, μόλις ανακαλύψει ποιες από τις νεοσυσταθείσες μονάδες εφόδου της είναι υψηλής ποιότητας, θα στηριχθεί δυσανάλογα στις μονάδες με τις καλύτερες επιδόσεις ξανά και ξανά, πιέζοντας τις μέχρι τα άκρα. Κάποιες μονάδες χαμηλής ποιότητας θα καταρρεύσουν απλά και, αντί να στέλνουν πολύτιμους αντικαταστάτες σε μια αποτυχημένη μονάδα, οι Ουκρανοί ηγέτες θα πρέπει να είναι αποφασιστικοί στην ανασυγκρότηση των προβληματικών μονάδων.

Στη Νορμανδία, η εμπειρία μάχης των συμμάχων διέφερε σε μεγάλο βαθμό. Το ίδιο ισχύει και σήμερα. Ορισμένες ουκρανικές μονάδες στην επερχόμενη επίθεση θα έχουν πολεμήσει μαζί για περισσότερο από ένα χρόνο. Άλλες είναι νεοσύστατες και δεν έχουν πολεμήσει. Η επερχόμενη επίθεση θα είναι η πρώτη τους εμπειρία σε πραγματική μάχη και κανείς δεν ξέρει πραγματικά πώς θα αποδώσουν.

Αυτή η ποικιλία επιπέδων εμπειρίας μπορεί να οδηγήσει σε πολύπλοκες προκλήσεις. Ενώ οι περισσότεροι παρατηρητές αντιλαμβάνονται ότι οι άπειροι στρατιώτες πρέπει να μάθουν πώς να επιβιώνουν μέσα από τις δικές τους εμπειρίες ή παρατηρώντας τις ατυχίες των άλλων, λίγοι συνειδητοποιούν ότι στους άπειρους και αναίμακτους στρατιώτες δεν αρέσει να κινούνται υπό πυρά.

Ομοίως, οι πιο δοκιμασμένες στη μάχη μονάδες στην Ουκρανία μπορεί να αντιμετωπίσουν τις δικές τους προκλήσεις. Αφού αντιμετώπισαν σοβαρές απώλειες κατά τη διάρκεια της θητείας τους, τα έμπειρα στρατεύματα της Ουκρανίας μπορεί να μην είναι ευχαριστημένα με τους λιγότερο έμπειρους συμπολεμιστές τους και λιγότερο πρόθυμα να πιέσουν τις επιθέσεις τους.

Αυτήν την πρόκληση την είδαμε στη Νορμανδία. Οι "Αρουραίοι της Ερήμου" της βρετανικής 7ης Τεθωρακισμένης Μεραρχίας, αφού πολέμησαν ηρωικά στην εκστρατεία στην έρημο της Βόρειας Αφρικής και αποβιβάστηκαν στη Σικελία, οι "βετεράνοι τους αισθάνονταν έντονα ότι είχαν κάνει το μερίδιό τους στη μάχη" και είχαν "γίνει επιφυλακτικοί και καχύποπτοι στη μείωση του κινδύνου". Η εστίαση των δοκιμασμένων στη μάχη μονάδων μπορεί να μετατοπιστεί αναπόφευκτα προς την επιβίωση, αντί της νίκης.

Οι Ουκρανοί ηγέτες, επίσης, έχουν έντονη επίγνωση των πληθυσμιακών προκλήσεων της Ουκρανίας. Οι παράγοντες πίεσης της σοβιετικής εποχής αραίωσαν την δεξαμενή της Ουκρανίας για άτομα σε ηλικία μάχης και υπό στρατηγική έννοια, κάθε απώλεια στο πεδίο της μάχης είναι απλώς ένα ακόμη σημείο αναφοράς σε αυτό που θα είναι μια τεράστια δημογραφική πρόκληση στο μέλλον.

Όλοι αυτοί οι παράγοντες μπορούν να οδηγήσουν σε μια υπερβολικά προσεκτική προσέγγιση και μια συνολική έλλειψη επιθετικότητας στο πεδίο της μάχης. Στην αρχή, η επιφυλακτικότητα μεταφέρει το βάρος στο πυροβολικό. Αφήνοντας το πυροβολικό να κάνει τη δουλειά δημιουργεί πρόσθετη πίεση στην ήδη εύθραυστη αλυσίδα εφοδιασμού πυρομαχικών της Δύσης. Η επιφυλακτικότητα μπορεί επίσης να παρατείνει τις μάχες, δίνοντας στη Ρωσία την ευκαιρία να ανακτήσει την πρωτοβουλία των κινήσεων.

Η πρόκληση της παρακίνησης των στρατευμάτων να αναμετρηθούν με έναν επίμονο αντίπαλο σε έδαφος που -τουλάχιστον στην αρχή- ευνοεί τον αμυνόμενο, εναπόκειται στους ηγέτες της Ουκρανίας στο πεδίο της μάχης. Και πάλι, όπως οι μαχητές που πολέμησαν και νίκησαν στη Νορμανδία, πρέπει να βρουν τη χρυσή τομή μεταξύ της ώθησης των στρατευμάτων τους προς καλύτερες επιδόσεις στο πεδίο της μάχης και της διατήρησης των στρατευμάτων.

Δεν είναι εύκολη υπόθεση, και η Ουκρανία καλό θα ήταν να υπενθυμίσει στους εξωτερικούς παρατηρητές, καθώς αναπολούν τη μάχη που έρχεται, ότι η Δύση αντιμετώπισε πολύ παρόμοιες προκλήσεις στον απελπισμένο αγώνα της να ανακόψει την επιθετικότητα του Άξονα και να κερδίσει τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.