Αυτές οι δηλώσεις, που αποδείχτηκαν προφητικές, έγιναν τον Δεκέμβριο του 2021 από τον Ευάγγελο Μυτιληναίο, στο Βusiness Review του Εuro2day με τους New York Times.

Βαθύς γνώστης των θεμάτων της ενέργειας και των Commodities, ήταν τότε ένας από τους ελάχιστους επιχειρηματικούς ηγέτες διεθνώς που τόλμησαν να πάνε κόντρα στο ρεύμα της σχεδόν ιεραποστολικής πεποίθησης για γρήγορη πράσινη μετάβαση άνευ όρων, σημειώνοντας τις παρενέργειες και τους κινδύνους.

Σήμερα, όσα είπε επιβεβαιώνονται σε ολόκληρο τον ανεπτυγμένο κόσμο. Στις ΗΠΑ, ο νέος πρόεδρος Τραμπ ψηφίστηκε υποσχόμενος να αυξήσει δραματικά την εξόρυξη ορυκτών καυσίμων, με το περίφημο «drill, baby, drill», αλλά και να περικόψει διαφόρων ειδών κανονιστικές υπερβολές. Οι έξι μεγαλύτερες αμερικανικές τράπεζες, κολοσσοί στον χώρο τους, εγκατέλειψαν τη διεθνή συμμαχία «net zero», μέσα σε ένα-δύο μήνες, από την εκλογή του. Την Παρασκευή ανακοινώθηκε ότι τις ακολούθησαν και τέσσερις μεγάλες τράπεζες του Καναδά!

Στην Ευρώπη, η ραγδαία άνοδος του κόστους ενέργειας και οι συνέπειες από την αδυναμία αποθήκευσης του ηλεκτρισμού που παράγεται από ΑΠΕ είχαν και έχουν βαριές επιπτώσεις στην ακρίβεια και στον πληθωρισμό, προκαλώντας αυξανόμενες αντιδράσεις.

Όχι μόνο από τη βιομηχανία (που πλήττεται ποικιλοτρόπως) ή τους αγρότες, αλλά και από τους απλούς πολίτες. Οι οποίοι, πέρα από το γενικότερο κόστος που πληρώνουν, καλούνται να αντικαταστήσουν συστήματα που ήδη κατέχουν με νέα, όπως οι αντλίες θερμότητας.

Οι πωλήσεις ηλεκτρικών αυτοκινήτων επιβραδύνονται, ενώ οι συνέπειες της πράσινης μετάβασης αρχίζουν να εμφανίζονται και στα κόστη θαλάσσιας και αεροπορικής μεταφοράς.

Αυτό το διάστημα στην Ελλάδα, την πιο νησιωτική χώρα της Ευρώπης, τους προβολείς της δημοσιότητας έχει τραβήξει η επερχόμενη αύξηση της τάξεως του 15%, από τον Μάιο, στα εισιτήρια των ακτοπλοϊκών εταιρειών.

Οι εταιρείες του χώρου υποχρεούνται από τους ευρωπαϊκούς κανονισμούς να γυρίσουν σε «πράσινα καύσιμα», που θα αυξήσουν κάθετα το σχετικό κόστος, ενώ ταυτόχρονα υφίστανται πληθωριστικές πιέσεις και στα υπόλοιπα κόστη, μισθούς, ανταλλακτικά κ.λπ.

Οι λύσεις για το ποιος θα πληρώσει τον βαρκάρη, σε ένα εκ των προτέρων γνωστό θέμα με ευρύτατες οικονομικές συνέπειες, αναζητούνται από το κράτος κυριολεκτικά στο παρά πέντε.

Έπονται και τα αεροπορικά εισιτήρια, που ήδη στην Ελλάδα είναι ακριβότερα κατά 48% σε σχέση με πέρυσι, σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ. Διότι από τις αρχές Ιανουαρίου τέθηκαν σε ισχύ οι νέοι ευρωπαϊκοί κανονισμοί για απομάκρυνση από τα ορυκτά καύσιμα.

Προς το παρόν οι απαιτήσεις ανεφοδιασμού με πανάκριβα βιοκαύσιμα, υδρογόνο κι άλλες πηγές θα αφορούν μικρό ποσοστό. Μόλις το 2% των πτήσεων. Σταδιακά όμως, χρόνο με τον χρόνο, θα αυξάνονται, πιέζοντας προς τα πάνω το κόστος των αερομεταφορών.

Μια άλλη όψη των αλλαγών που προκάλεσε η πραγματικότητα φανερώνει και η μεταστροφή του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, που ήταν φανατικός υπέρμαχος της «άνευ όρων πράσινης μετάβασης», από την αρχή της πρώτης θητείας του.

Πρόσφατα έστειλε αγωνιώδη επιστολή στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, για τις επιπτώσεις της ακριβής ενέργειας στους πολίτες και στην ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης. Στην οποία, αφού επισημαίνει μια σειρά από θέματα ως προς την ετεροβαρή λειτουργία της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας, σημειώνει μεταξύ άλλων:

…«θα βασιζόμαστε στο φυσικό αέριο για τουλάχιστον δύο δεκαετίες. Πρέπει να δώσουμε στις ευρωπαϊκές εταιρείες δύναμη να επενδύσουν σε έργα και υποδομές φυσικού αερίου και να υπογράψουν συμβάσεις που εγγυώνται την ευρωπαϊκή πρόσβαση σε παγκόσμιες προμήθειες -με δικλίδες ασφαλείας, βέβαια, για τη διασφάλιση της κλιματικής ουδετερότητας.

Δεν μπορούμε να επιτύχουμε στην παγκόσμια αγορά φυσικού αερίου με το ένα χέρι δεμένο πίσω από την πλάτη μας».

…«πρέπει να περιορίσουμε το κόστος που προκύπτει από την υπερρύθμιση των εκπομπών ρύπων»…

Για να τονίσει στο τέλος το σημαντικότερο. Ότι πρέπει «να επιτύχουμε μια μετάβαση το κόστος της οποίας θα μπορούν να αποδεχθούν οι πολίτες μας και οι επιχειρήσεις μας να αντέξουν οικονομικά».

Πράγματι, η Ευρώπη, ως νέος Δον Κιχώτης, έχει εξελιχθεί σε τελευταίο «κάστρο» της πράσινης μετάβασης με κάθε κόστος, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες τραβούν δικό τους δρόμο και οι μεγάλες αναδυόμενες αγορές συγκαταλέγονται πλέον στους πιο σοβαρούς ρυπαντές.

Το Ιράν, όπως και η Σαουδική Αραβία, παράγουν σήμερα περισσότερους ρύπους από τη Γερμανία. Η Κίνα έσπασε μέσα στο 2024 κάθε προηγούμενο ρεκόρ παραγωγής ενέργειας από λιγνίτη και παράγει μόνη της το 1/3 των παγκόσμιων εκπομπών ρύπων. Οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται στο 12% και ακολουθούν η Ινδία με 7,6% και η Ρωσία με 5,3%, όταν όλη η ΕΕ αντιπροσωπεύει πλέον το 6,4% και η Ελλάδα περίπου το 0,1%.

«Ο δρόμος για τον κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις», λέει το ρητό, που βρίσκει απόλυτη εφαρμογή στο θέμα. Ορθώς η Ευρώπη έδωσε μεγάλη σημασία στην καταπολέμηση της κλιματικής αλλαγής, προϋπόθεση για την οποία είναι η πράσινη μετάβαση. Η πρόθεση και η στόχευση ήταν σωστές.

Λανθασμένα όμως, κινήθηκε δογματικά, απέτυχε να εξηγήσει το κόστος αυτής της μετάβασης στους πολίτες (και ψηφοφόρους), αλλά και να εφαρμόσει σωστά μελετημένους και ευέλικτους οδικούς χάρτες προς τους επιθυμητούς στόχους, δίνοντας την πρέπουσα σημασία στις παράπλευρες επιπτώσεις.

Βάζοντας το κάρο μπροστά από το άλογο, αύξησε δραματικά την εξάρτηση από τις ΑΠΕ, χωρίς την απαραίτητη προσοχή προς τα μεταβατικά καύσιμα και την πυρηνική ενέργεια, παρότι δεν υπήρχαν (και δεν υπάρχουν ακόμη) επαρκή αποθηκευτικά συστήματα για την απρόβλεπτη λειτουργία των αιολικών και των φωτοβολταϊκών.

Ενδεικτικά, ακόμη και στην περίπτωση της ηλεκτροκίνησης, στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης είναι η έλλειψη υποδομών (σταθμών ταχείας φόρτισης κ.λπ.), που μαζί με το ακριβό κόστος των οχημάτων οδηγούν στα περιορισμένα αποτελέσματα.

Ωστόσο, οι κανόνες της ΕΕ είναι σκληροί, οπότε οι ευρωπαϊκές βιομηχανίες που δεν έχουν πιάσει τους στόχους ίσως αναγκαστούν να πληρώσουν φέτος εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ σε… κινεζικές εταιρείες, για να αγοράσουν carbon credits από εκείνες (που πουλάνε μόνο ηλεκτρικά αυτοκίνητα στην Ευρώπη) και να γλιτώσουν ακόμη πιο βαριά πρόστιμα. Παράδοξο αλλά αληθινό!

Επιπλέον, η Ευρώπη έσπευσε να θέσει αναρίθμητους κανόνες στη βιομηχανική παραγωγή, με αποτέλεσμα να αυξηθεί το κόστος και μαζί του να αυξηθούν οι… εισαγωγές φθηνότερων προϊόντων, από τρίτες χώρες. Οι οποίες βέβαια, δεν πληρούν τις υψηλές ευρωπαϊκές προδιαγραφές αντιρρύπανσης κατά την παραγωγή τους.

Με απλά λόγια, έπεσε θύμα υπερβάλλοντος πολιτικού (και γραφειοκρατικού) ζήλου, χωρίς σπουδή για τις οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες, που συμβάλλουν με τη σειρά τους στη στροφή προς αντισυστημικούς πολιτικούς σχηματισμούς.

Τώρα, με μεγάλη καθυστέρηση, έχει αρχίσει η πίεση για σοβαρές διορθωτικές κινήσεις, ιδίως προς τη φανατισμένη γραφειοκρατία των Βρυξελλών και οι πρώτες κινήσεις προς αυτή την κατεύθυνση είναι ορατές (διαβάστε το σχετικό ρεπορτάζ του Γιώργου Φιντικάκη).

Διότι φαίνεται καθαρά το αδιέξοδο που δημιουργείται: Η Ευρώπη κινδυνεύει να καταστεί «φωνή βοώντος εν τη ερήμω», καθώς πλέον υπάρχουν και οι γεωπολιτικοί ανταγωνισμοί μεταξύ υπερδυνάμεων, που ακυρώνουν κάθε συντονισμένη διεθνή προσπάθεια στην επίτευξη κλιματικών στόχων, όπως φάνηκε και από τα μάλλον απογοητευτικά αποτελέσματα της παγκόσμιας διάσκεψης COP-29, τον περασμένο Νοέμβριο.

Το κόστος όμως των λαθών που ήδη έγιναν, δεν αναιρείται. Μεγάλο μέρος της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης έχει πια αποστασιοποιηθεί από τους στόχους της πράσινης μετάβασης και της εκπομπής μηδενικών ρύπων.

Κι αυτό είναι ίσως το χειρότερο...

 
Δεν είναι ένα παιχνίδι συμβόλων. Για κάποιους σίγουρα δεν είναι καν παιχνίδι, αλλά μάλλον ακατάληπτα, σαν τα αιγυπτιακά ιερογλυφικά.

Στον αντίποδα, οι μεγαλύτερες μειώσεις πληθυσμού την περίοδο 1990-2023 καταγράφηκαν στη Μολδαβία, τη Γεωργία, την Ουκρανία, τη Βοσνία, τη Βουλγαρία, τη Λιθουανία, την Αρμενία, τη Ρουμανία και την Αλβανία, με 31%, 30%, 28%, 28%, 23%, 23%, 17%, 17% και 14% αντίστοιχα.     

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι καθαρές εκροές κατοίκων (εισροές μείον εκροές) ήταν 159 χιλ. το 2023, κατατάσσοντας την Ελλάδα στην 11η θέση παγκοσμίως. Πακιστάν, Σουδάν, Ινδία, Κίνα, Μπαγκλαντές,  Νεπάλ, Τουρκία (-318 χιλ.), Ουκρανία, Βραζιλία και Φιλιππίνες είχαν μεγαλύτερες εκροές, ενώ η Ουγκάντα, η Βενεζουέλα και το Μεξικό ακολουθούσαν πέρυσι.   

Επανερχόμενοι στα στοιχεία της περιόδου 1990-2023 και με δεδομένες τις εκροές εκατοντάδων χιλιάδων κατοίκων που είχε η Ελλάδα κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και το χαμηλό ποσοστό αναπαραγωγής (πολύ κάτω από το όριο του 2,1 παιδιά ανά γυναίκα),  ο αμετάβλητος πληθυσμός μπορεί να εξηγηθεί από δύο κυρίως παράγοντες, κατά την άποψή μας.

Πρώτον, τη μετανάστευση, κυρίως τη δεκαετία του 1990 και των αρχών του 2000 (από Αλβανία και άλλες βαλκανικές κυρίως χώρες) και σε μικρότερο βαθμό των τελευταίων χρόνων. Δεύτερον, την αύξηση του προσδόκιμου ζωής τα τελευταία 33 χρόνια.

Εκτός κι αν οι μηχανές αντικαταστήσουν πλήρως ή μερικώς τους ανθρώπους στις περισσότερες δουλειές και η παραγωγικότητα αυξηθεί κατακόρυφα, ώστε η εργατική δύναμη να μη χρειάζεται να παίξει τον ρόλο που έπαιζε στην οικονομική ανάπτυξη μέχρι σήμερα, η Ελλάδα και οι άλλες ανεπτυγμένες χώρες έχουν πρόβλημα.

Από τη μια πλευρά, θα λείπουν εργατικά χέρια και από την άλλη, οι αυξημένες δαπάνες για συντάξεις (διανεμητικό σύστημα), ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και βοήθεια στο σπίτι  σ’ ένα γηράσκοντα πληθυσμό θα αυξήσουν την πίεση στα δημοσιονομικά. Αν μάλιστα υπάρχει υπερχρέωση όπως στη περίπτωση της Ελλάδας, το πρόβλημα γίνεται ακόμη μεγαλύτερο. 

Η ενίσχυση των μέτρων υπέρ της μητρότητας και άλλα, π.χ. στέγασης για νέα ζευγάρια, ώστε να αυξηθεί το ποσοστό αναπλήρωσης μεσοπρόθεσμα είναι καλοδεχούμενα. Όμως, δεν λύνουν το πρόβλημα, που είναι σύνθετο, καθώς οι ανάγκες σε αρκετούς κλάδους όπως αγροτικές εργασίες, οικοδομικά έργα, τουρισμό, εστίαση κ.λπ. είναι πιεστικές. 

Η Ελλάδα έχει το μεγάλο αλλά αναξιοποίητο πλεονέκτημα να έχει μια τεράστια Διασπορά αρκετών εκατομμυρίων ομογενών σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Τα άτομα ελληνικής καταγωγής βρίσκονται σε περισσότερες χώρες απ' ό,τι η Εβραϊκή Διασπορά. Μερικοί ισχυρίζονται ότι υπάρχει μια ακόμη Ελλάδα εκτός συνόρων. Όμως, πιο μετριοπαθείς υπολογισμοί ομιλούν για 4 με 6 εκατομμύρια άτομα.

Δυστυχώς, η πολιτεία δεν έχει επιδείξει ούτε την πολιτική βούληση ούτε το ενδιαφέρον να καταγράψει όλους αυτούς παρά τα παχιά λόγια και τα λεφτά που έχουν ξοδευτεί σε διάφορα πρότζεκτ γι’ αυτό τον λόγο. Οι εκάστοτε διορισμένοι από τις κυβερνήσεις πολιτικοί υπεύθυνοι (με εξαίρεση τον κ. Νιώτη παλιά) είτε δεν είχαν οργανωτικές ικανότητες είτε έβαζαν πάνω απ’ όλα το δικό τους όφελος, π.χ. υφυπουργός έκανε ρεκόρ επισκέψεων σε ελληνικές κοινότητες του εξωτερικού για να παίρνει τα εκτός έδρας.               

Η πολιτεία θα έπρεπε να είχε βάση δεδομένων με τα στοιχεία τους και να μπορούσε να φέρει πίσω δεκάδες χιλιάδες από αυτούς. Ετσι και το δημογραφικό θα μπορούσε να αμβλύνει και να βρει ανθρώπους που θα ήθελαν να δουλέψουν σε τομείς που η χώρα έχει ανάγκες. 

Βραχυπρόθεσμα, οι διακρατικές συμφωνίες για την εποχική απασχόληση καταγεγραμμένων ξένων εργατών από φιλικές χώρες αποτελούν μια λύση-γέφυρα. Το ίδιο και η προσέλκυση ξένων ψηφιακών νομάδων και άλλων με την παροχή κινήτρων από περιοχές όπως κάνει η Εξτρεμαδούρα στην Ισπανία. Πρόκειται για την πιο αραιοκατοικημένη αγροτική περιοχή της Ισπανίας, με 26 κατοίκους ανά τετρ. χιλιόμετρο έναντι 16.000 της Βαρκελώνης. Η τοπική κυβέρνηση προσφέρει δωρεάν ενίσχυση μέχρι 15 χιλ. ευρώ για να τους προσελκύσει. Αν είναι άτομα εκτός ΕΕ, θα πρέπει να συμμετάσχουν στο πρόγραμμα βίζας για ψηφιακούς νομάδες της Ισπανίας.

Η Εξτρεμαδούρα δεν είναι η μοναδική περιοχή που κάνει κάτι τέτοιο. Η Τοσκάνη στην Ιταλία προσφέρει στους νέους κατοίκους 32 χιλ. δολάρια, η Σαρδηνία 15 χιλ. δολάρια όπως αναφέρει το Forbes. Η Τούλσα στην Οκλαχόμα των ΗΠΑ προσφέρει 10 χιλ. δολάρια συν δωρεάν χώρο εργασίας για εξ αποστάσεως εργαζόμενους. 

Το δημογραφικό είναι σύνθετο πρόβλημα και γι’ αυτό η λύση δεν μπορεί να είναι μονοδιάστατη. Όμως, θα πρέπει να υπάρχει σχέδιο, πολιτική βούληση και τα κατάλληλα άτομα να την εφαρμόσουν. Αν δεν γίνει το συντομότερο, το οικονομικό τοπίο θα αλλάξει προς το χειρότερο για την Ελλάδα και μαζί του το γεωπολιτικό. ..

Περισσότερα κρούσματα, αναλογικά, έγραψαν μόνο η Δανία και η Γαλλία (ως την ώρα που γραφόταν το κείμενο, δεν είχε ανακοινώσει κρούσματα η Ισπανία). Όχι ότι έχει σημασία, αλλά σε απόλυτο αριθμό κρουσμάτων, βρεθήκαμε χθες δίπλα στη Ρωσία των… 140 εκατ. κατοίκων, όπου προφανώς δεν έχει ξεσπάσει ακόμη η Όμικρον!

Όπως προκύπτει από τα πρόσφατα λεγόμενα, τόσο του ΕΟΔΥ και της επιτροπής επιστημόνων όσο και των στελεχών της κυβέρνησης, είχαμε το τελευταίο διάστημα μια παταγώδη αποτυχία επιδημιολογικής επιτήρησης, σε βαθμό που σοκάρει. Τα όσα συμβαίνουν, τα κρούσματα, τα λύματα, αποδεικνύουν ότι τα όσα π.χ. έλεγε τις προηγούμενες μέρες ο πρόεδρος του ΕΟΔΥ (και επιδημιολόγος!) Θεοκλής Ζαούτης είχαν τόση σχέση με την πραγματικότητα όση έχει ο φάντης με το ρετσινόλαδο!

Κάπως έτσι φτάσαμε στο ανήκουστο να ανακοινώνουν τη Δευτέρα μέτρα για τις 03 Ιανουαρίου, κυβέρνηση και επιτροπή ειδικών, για να τα πάρουν πίσω (ή μάλλον να τα φέρουν μπροστά) το μεσημέρι της… επόμενης ημέρας. Τι να πει κάποιος για τον αρμόδιο υπουργό Υγείας Θάνο Πλεύρη και τον ομόλογό του της Ανάπτυξης Αδωνι Γεωργιάδη, που γυροβολάνε στα κανάλια περιφέροντας τοποθετήσεις à la carte;

Πραγματικός τραγέλαφος, που βεβαίως απαιτεί απάντηση και σε ένα «καυτό» ερώτημα: Για ποιο λόγο συνεδρίασε Δευτέρα η επιτροπή; Και μάλιστα Δευτέρα μετά το εορταστικό τριήμερο των Χριστουγέννων; Σε ποια στοιχεία στήριξε τις αποφάσεις της; Τι ακριβώς θα μπορούσε να διαπιστώσει, σε σχέση με το τι συνέβη στο τριήμερο αυτό, την αμέσως επόμενη μέρα;

Η απάντηση βεβαίως είναι… τίποτε. Για αυτό και καταλήξαμε σε τραγέλαφο, διότι καταφανώς η επιτροπή συνεδρίασε τη Δευτέρα για να ευλογήσει «προειλημμένες» αποφάσεις, τις οποίες απαξίωσε η Όμικρον μέσα σε λίγες ώρες!

Ίσως ακόμη χειρότερο όμως είναι ότι προβεβλημένα μέλη της όπως ο Γκίκας Μαγιορκίνης και ο Αθανάσιος Εξαδάκτυλος προχώρησαν σε δηλώσεις και προβλέψεις το βράδυ της Δευτέρας και το πρωί της Τρίτης, που αποδεικνύονται ιλαροτραγικές (για να μην πούμε τίποτε χειρότερο) και σίγουρα όχι αντάξιες επιστημόνων που σέβονται τον εαυτό τους και θα έπρεπε να έχουν αντιληφθεί, μετά από δύο χρόνια πανδημίας (και τηλεόρασης), ότι ο κόσμος βλέπει, ακούει, θυμάται και κρίνει.

Ο κ. Μαγιορκίνης, γνωρίζοντας ότι είχαμε πάνω από 9.000 κρούσματα σε περίπου δεκαπλάσια τεστ, έσπευσε το βράδυ της Δευτέρας να «εκτιμήσει» ότι χθες Τρίτη θα είχαμε περίπου 12.000 κρούσματα (μόλις τρεις μέρες νωρίτερα βέβαια, στις 24/12, «έβλεπε» ότι θα ξεπεράσουμε τις 10.000 κρούσματα τον… Γενάρη, κι έπεσε όσο έξω θα μπορούσε να πέσει κάποιος.

Έσπευσε επίσης το βράδυ της Δευτέρας να δηλώσει ότι τα μέτρα μπορούν να περιμένουν τον Γενάρη, διότι δεν περιμένουμε νέα πίεση στο σύστημα υγείας: «Με βάση όλες τις μελέτες για τις νοσηλείες, θα χρειαστεί 5πλάσιος αριθμός κρουσμάτων για να δημιουργηθεί η ίδια πίεση στο σύστημα υγείας που δημιουργείται λόγω Δέλτα. Δηλαδή όταν φτάσαμε εμείς τις 7.000 κρούσματα, για να δούμε την ίδια πίεση στο ΕΣΥ με την Όμικρον απαιτούνται 35.000 κρούσματα».

Ποιες ακριβώς είναι όλες αυτές οι μελέτες που δείχνουν ότι η Όμικρον είναι ακριβώς στο 20% της Δέλτα σε νοσηλείες και θανάτους επί των κρουσμάτων, δεν μας είπε ο κ. Μαγιορκίνης. Γνωρίζουμε όμως ότι αρκετοί άλλοι επιστήμονες διεθνώς, όχι μόνο περιμένουν περισσότερα στοιχεία για να βγάλουν συμπεράσματα για την Ευρώπη (όπου δεν έχει καλοκαίρι όπως στη Νότια Αφρική, ούτε μέσους όρους ηλικίας στα 27-28 χρόνια) αλλά και μεταξύ της Ευρώπης, σε πληθυσμούς με υψηλότερα ποσοστά ανεμβολίαστων, όπως η Ελλάδα.

Αυτό που δεν γνωρίζουμε, είναι πώς αισθάνεται σήμερα ο κ. Μαγιορκίνης κι αν έχει έτσι κι αλλιώς ξεχάσει ότι στην Ελλάδα έχουμε ήδη πάνω από 630 διασωληνωμένους στα νοσοκομεία, οπότε δεν χρειάζονται και πολλοί ακόμη για να «κρασάρει» εντελώς το ΕΣΥ!

Από κοντά βεβαίως και ο κ. Εξαδάκτυλος, ο οποίος το πρωί της Τρίτης, λίγο πριν σπάσει τα… κοντέρ η καταμέτρηση κρουσμάτων, όχι μόνο δήλωσε ότι είναι ο κατάλληλος χρόνος να ληφθούν τα μέτρα στις 3 Ιανουαρίου, υπογραμμίζοντας πως άλλες χώρες στην Ευρώπη «κλείνουν» γιατί είναι… τρεις εβδομάδες μπροστά στην πορεία της πανδημίας (σ.σ. καλά πήγε κι αυτό), αλλά έσπευσε να «μαντέψει», ως Κάλχας, ότι το 2022 θα είναι “virus free” χρονιά και ότι θα φάμε…. λαγάνα με ηρεμία! Προφανώς, μιλάει με τον Θεό.

Όλα αυτά θα ανήκαν στη σφαίρα της γραφικότητας, στην οποία καθένας έχει δικαίωμα, αν δεν αφορούσαν επιστήμονες που βγαίνουν στην τηλεόραση και μάλιστα με τον μανδύα του μέλους της επιτροπής ειδικών, για να μιλήσουν αξιόπιστα στον κόσμο.

Οπότε τίθεται θέμα όχι απλώς προσωπικής αλλά θεσμικής αξιοπιστίας, ακριβώς την ώρα που βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ακόμη ένα κύμα της πανδημίας, με νέα κι εν μέρει άγνωστα χαρακτηριστικά, ένα κύμα που πλέον εξουδετερώνει πολύ σημαντικά την άμυνα των διπλά και τριπλά εμβολιασμένων στη μετάδοση, παρότι φαίνεται ότι εξακολουθούν να έχουν αυξημένη προσωπική προστασία. Κι αυτό από μόνο του ανατρέπει δεδομένα, με τρόπο όχι ευχάριστο.

Η κυβέρνηση, αρχής γενομένης στο πέρας του θέρους, έσπευσε -δυστυχώς- να διαμορφώσει μια εικόνα «τέλους» της πανδημίας, κι εμμέσως πλην σαφώς να απαξιώσει την επιτροπή ειδικών, που «απαντάει όταν ερωτάται», κατά την περίφημη δήλωση του κ. Βορίδη.

Τώρα υποχρεωτικά την… ξαναθυμάται, κι αυτό είναι καλό. Αρκεί τα μέλη της επιτροπής να ενεργούν κατά συνείδηση κι όχι κατά παραγγελία, αλλά και να προστατεύουν οι ίδιοι το κύρος τους, αποφεύγοντας εκτιμήσεις και προβλέψεις επί παντός επιστητού. Καλύτερα να μιλούν για όσα γνωρίζουν καλά.

Είναι σχεδόν βέβαιο ότι για να αντιμετωπίσουμε πιο αποτελεσματικά το «τσουνάμι» της Ομικρον, θα απαιτηθεί αρκετή σοφία από την πλευρά των ειδικών αλλά και των κυβερνώντων, όπως και από την πλευρά της αντιπολίτευσης, στο μέρος της ευθύνης που της αναλογεί.

Διότι τα λάθη του πρόσφατου παρελθόντος καθιστούν ένα μέρος της κοινής γνώμης πολύ πιο επιφυλακτικό στα κελεύσματα. Κι ένα άλλο, ευτυχώς πολύ μικρότερο, έως και επιθετικά αντίθετο σε νέους περιορισμούς και υποχρεωτικότητες οποιουδήποτε είδους.

Αν δεν υπάρξει η δέουσα προσοχή, μπορεί να χαθεί εντελώς η μπάλα…

Πριν από περίπου έντεκα μήνες, στο θετικό άκουσμα της ανάπτυξης εμβολίων κατά του Covid-19, αυτή εδώ η στήλη σκιαγραφούσε τις προϋποθέσεις για μια επιτυχή επικοινωνιακή εκστρατεία υπέρ του εμβολιασμού στην Ελλάδα. 

Τελικά, το εγχείρημα δεν φαίνεται να στέφθηκε από επιτυχία, με τη χώρα να κατατάσσεται σήμερα στη 17η θέση της εμβολιαστικής κάλυψης της Ε.Ε., με ποσοστό λίγο πάνω από 60%. 

Τι έφταιξε λοιπόν και υπολειπόμεθα του μέσου όρου της Ευρώπης και ταυτόχρονα απέχουμε παρασάγγας ακόμη και από κράτη με μεσογειακή κουλτούρα και παρεμφερή χαρακτηριστικά;

Το Μέσο. Η καμπάνια δεν φαίνεται να έλαβε υπόψη της το γεγονός ότι η Ελλάδα περιλαμβάνεται σταθερά στις χώρες όπου οι πολίτες εμπιστεύονται λιγότερο τα Μέσα Ενημέρωσης. Το πρόβλημα επιτάθηκε από την απουσία (διαφανών) κριτηρίων στην επιλογή των μέσων που ανέλαβαν το κύριο βάρος της εκστρατείας.

Το κοινό-στόχος. 

Βασική προϋπόθεση για την επιτυχία μιας επικοινωνιακής εκστρατείας είναι ο καθορισμός του κοινού-στόχος και η μελέτη των χαρακτηριστικών του. Όπως όλα δείχνουν, δεν ερευνήθηκε η έκταση (ποσοτικά) και η φυσιογνωμία (ποιοτικά) του πληθυσμού των μη εμβολιασμένων. Έτσι, αντί να δοθεί απάντηση στις αγωνίες και τις ανάγκες των διστακτικών (με την αρωγή και προσώπων-προτύπων) προτιμήθηκε να μεταδίδονται μηνύματα που απλώς έπειθαν τους πεισμένους.

Η τακτική. 

Ακόμη και σήμερα, η Πολιτεία δεν έχει καταλήξει εάν επιθυμεί να αυξήσει την εμβολιαστική κάλυψη διά της πειθούς, διά της απειλής ή διά της επιβράβευσης. Αμφιταλαντεύεται συνεχώς μεταξύ δύο αντικρουόμενων δογμάτων: του «μαστίγιου και καρότου» και της «ατομικής ευθύνης». Το αποτέλεσμα είναι να θολώνει το μήνυμα και να περιορίζεται η αποτελεσματικότητα της όλης προσπάθειας.

Ο δημόσιος λόγος.

Η επικράτηση ενός άκρως διχαστικού δημόσιου λόγου, όπου πολίτες και πολιτικοί μετέτρεψαν τον εμβολιασμό σε πεδίο μάχης. Τα οφέλη της άσκησης κοινωνικής πίεσης για εμβολιασμό μετριάστηκαν (αν δεν αντισταθμίστηκαν) από την πρόκληση αντίρροπων δυνάμεων σε πολίτες που αισθάνθηκαν ότι στοχοποιούνται. Τελικά, η ρητορική μίσους που παρουσιάζει εκατομμύρια Έλληνες ως «ψέκες» όχι μόνο δεν αντιμετώπισε, αλλά επέτεινε το πρόβλημα.

Όταν στις 26 Φεβρουαρίου του 2020 εντοπιζόταν το πρώτο κρούσμα στην ελληνική επικράτεια, ελάχιστοι θα μπορούσαν να φανταστούν πως 20 μήνες μετά θα έχαναν τη ζωή τους κατά μέσο όρο σχεδόν 300 συμπολίτες μας ανά εβδομάδα από κορωνοιό και ότι αυτό θα μας έμοιαζε και φυσιολογικό…

Σήμερα, Τετάρτη, ο αριθμός των θανάτων από την αρχή της πανδημίας αναμένεται να ξεπεράσει τους 15.000 (με το 95,4% εξ αυτών να έχει είτε υποκείμενο νόσημα, είτε να είναι άνω της ηλικίας των 70 ετών).

 Η κατάσταση απέχει πολύ απ’ το να χαρακτηριστεί ελεγχόμενη, καθώς το εμβολιαστικό πρόγραμμα έχει βαλτώσει, με περισσότερους από 4/10 συμπολίτες μας να παραμένουν ανεμβολίαστοι. Από τις αρχές Σεπτεμβρίου η χώρα μας είναι τρίτη σε όλη την Ευρώπη σε ποσοστό θανάτων ανά εκατομμύριο κατοίκους. Αυτή τη στιγμή είναι πλήρως εμβολιασμένο το 58,7% του ενήλικου πληθυσμού, ποσοστό που εκ των προτέρων γνωρίζαμε ότι δεν αρκεί για την οικοδόμηση ενός ισχυρού τείχους ανοσίας. Η Δανία για παράδειγμα, που από τις 10 Σεπτεμβρίου υποβίβασε τον κορωνοϊό σε εποχική γρίπη, έχει εμβολιάσει πλήρως το 83% του πληθυσμού άνω των 12 ετών.

Κι όμως, παρότι δεν αναμένεται κάποια θεαματική πρόοδος σε επίπεδο εμβολιασμού κατά συνέπεια και σε πτώση κρουσμάτων / νοσηλειών στο άμεσο μέλλον, η κυβέρνηση ανακοίνωσε την επιστροφή της νυχτερινής διασκέδασης σε καθεστώς πλήρους κανονικότητας για τους εμβολιασμένους. 

Οι σχετικές αποφάσεις  αφορούν την απελευθέρωση του ωραρίου λειτουργίας, συνοδεία φυσικά της άρσης απαγόρευσης μουσικής, ενώ θα συζητηθεί και η κατάργηση του ισχύοντος πλαισίου περί αποκλειστικά καθήμενων στα κέντρα διασκέδασης. Μαζί και η κατάργηση του «κόφτη» στην πληρότητα των χώρων εφόσον δέχονται μόνον εμβολιασμένους. Με λίγα λόγια ο προσανατολισμός είναι οι εικόνες στα club τα μπουζούκια και όλα τα νυχτερινά στέκια να μην έχουν καμία διαφορά με την προ covid εποχή. Ακόμα κι αν αυτό συνεπάγεται ο ένας πάνω στον άλλο και όλα τα… μωρά στην πίστα...

Ένα από τα αβίαστα ερωτήματα που προκύπτουν είναι αν σε αυτό το timing αξίζει να προβληθεί το μήνυμα για το «κοινωνικό τέλος της πανδημίας», τουλάχιστον σε ότι αφορά τους εμβολιασμένους. Προ του τέλους της καλοκαιρίας και των συναθροίσεων σε ανοιχτούς χώρους και με δεδομένο ότι η μετάλλαξη Δέλτα διασπείρεται, όπως συνηγορούν οι έρευνες και από πλήρως εμβολιασμένους.

 

Σαφώς και τα νυχτερινά κέντρα πρέπει κάποια στιγμή να δουλέψουν υπό κανονικές συνθήκες, αλλά μετά από 20 μήνες περιορισμών υπάρχει λόγος αυτή τη στιγμή να ληφθεί το ρίσκο μιας πιθανής αναζωπύρωσης της πανδημίας; Ναι, από τους εμβολιασμούς είναι ξεκάθαρο πια ότι δεν μπορείς να περιμένεις πολλά τους επόμενους μήνες, ωστόσο η έρευνα για την αντιική θεραπεία βρίσκεται στην τελική φάση της και είναι πιθανό έως την άνοιξη τουλάχιστον τρία διαφορετικά χάπια για την καταπολέμηση της covid-19 να έχουν πλημμυρίσει την παγκόσμια αγορά.

Είναι ένα διάστημα τεσσάρων μηνών κατά τη διάρκεια του οποίου η υπομονή είναι πολύ πιθανό να σε επιβραβεύσει, καθώς αναμένεται το νέο μεγάλο «όπλο» που δυνητικά και σύμφωνα με τα επιστημονικά σενάρια θα μετατρέψει τον κορωνοϊό σε γρίπη.

Πέρα από την ικανοποίηση του (προφανώς δίκαιου) αιτήματος των επαγγελματιών του χώρου, πιθανώς να κρύβεται και ένα ακόμη κίνητρο πίσω από τη σχετική απόφαση της κυβέρνησης. Το… χάσμα που θα προκύψει στις δυνατότητες διασκέδασης ανάμεσα σε εμβολιασμένους και ανεμβολίαστους, με την ελπίδα ότι αυτός ο (απόλυτος) διαχωρισμός θα λειτουργήσει ως «καμπάνακι» προσέλευσης στα εμβολιαστικά κέντρα.

Ακόμα και αυτό όμως να ισχύει, είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν το μήνυμα «διασκεδάστε ελεύθερα» ήταν τόσο μεγάλη ανάγκη να ειπωθεί σε timing που η επιδημιολογική κατάσταση δεν είναι καθόλου καλή και δεν υπάρχει και κανένας λόγος για να πιστεύουμε ότι θα βελτιωθεί μέσα στο φθινόπωρο...

Κοσμοϊστορικά γεγονότα συμβαίνουν μπροστά στα μάτια μας και εμείς δεν τα καταλαβαίνουμε. Κάθε μέρα που περνάει η ηλεκτρονική διακυβέρνηση έρχεται ένα βήμα πιο κοντά, και οι καθημερινές συνήθειες των ανθρώπων ανά τον κόσμο αλλάζουν οριστικά. Συνήθειες όπως από πού παίρνεις τα τρόφιμα για το σπίτι, από πού ψωνίζεις τις βιταμίνες και τα σαπούνια σου, από πού παίρνεις παπούτσια για το παιδί σου και ακόμα και προφυλακτικά. 

Επίσης αλλάζει δομικά ο τρόπος που εργαζόμαστε. Από κει που θεωρούμε δεδομένο ότι για να δουλέψεις ξυπνάς νωρίς, ντύνεσαι τα ρούχα της δουλειάς, παίρνεις το μετρό ή το λεωφορείο ή ακόμη και το αυτοκίνητό σου, φτάνεις στη δουλειά σου και ανοίγεις το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο σου, πας στο χώρο συνεργασίας και συναντιέσαι με τους συνεργάτες σου, κανείς αυτό που αποτελεί τον κύριο κορμό της εργασίας σου, γυρνάς σπίτι και βλέπεις την οικογένεια σου και μετά ξεκουράζεσαι ως το επόμενο πρωί, αυτό αλλάζει ριζικά. Συναντήσεις επί συναντήσεων, χρόνος στον δρόμο προς και από τους πελάτες σου, βενζίνες, αεροπορικά ταξίδια για δουλειά, ρούχα εργασίας, καθημερινό βάψιμο (για τις γυναίκες κυρίως), αλλάζουν. 

Μια νέα καθημερινότητα αυτο-αποκαλύπτεται βίαια σε δισεκατομμύρια ανθρώπους, καθημερινά. 

Λιγότερες ανάγκες, δουλειά από το σπίτι, συναντήσεις με διαδικτυακές πλατφόρμες, μεγαλύτερη απόδοση στη δουλειά σε λιγότερο χρόνο, μειωμένα μεταφορικά κόστη, μικρότερες ανάγκες για Μέσα Μαζικών Μεταφορών, λιγότεροι καφέδες, λιγότερα κοστούμια και φορέματα, λιγότερη βενζίνη, ανάγκη για ταχύτερο Ίντερνετ, για ισχυρότερο υπολογιστή, για μεγαλύτερες υπολογιστικές δεξιότητες, για λιγότερους δημόσιους υπαλλήλους, για λιγότερα αμάξια, για περισσότερα πράγματα να συζητάς με τα παιδιά και τη σύντροφό σου, περισσότερος χρόνος να μάθεις κάτι καινούργιο. Ακόμα και να ψηφίσεις κυβέρνηση μπορείς από το σπίτι σου είτε ζεις στη χώρα σου είτε στο εξωτερικό. Ακόμη και να αλλάξεις δουλειά. 

Ακόμη γίνονται γιγάντια άλματα στην ιατρική επιστήμη, και στη βιοτεχνολογία. Νέα εμβόλια καινούργιας τεχνολογίας δοκιμάζονται πρώτη φορά μαζικά σε ανθρώπους, που ως χτες είχαν δοκιμαστεί μόνο σε κτηνιατρικές εφαρμογές με γιγάντιες επενδύσεις στην ασφάλεια τους και με την αποτελεσματικότητα τους να εκτοξεύεται από το 50%-60% στο 90%. Αντί να παίρνουν ένα μέρος του ιού και να μαθαίνουν στο ανθρώπινο σώμα πώς να τον "μυρίσει" για να του επιτεθεί να τον σκοτώσει, νέες τεχνολογίες επιτρέπουν στη βιολόγο να φτιάξει μια "υπορουτίνα στόχευσης" με εντολές σαν ο ανθρώπινος οργανισμός να ήταν ένα πρόγραμμα, και να εξοντώσει την απειλή, και μετά από λόγους μήνες να σβήσει απλά τον εαυτό της από το RNA που έχει καταγραφεί. 

Ανείπωτη εξέλιξη περιμένει την ανθρωπότητα μόλις μάθει και δοκιμάσει σε μεγάλη κλίμακα την πρωτόγνωρη εμπειρία της αυτοεξέλιξης του ίδιου του γονιδιώματος του ανθρώπου. 

Ταυτόχρονα η εργασία θα αλλάξει επιτρέποντας σε εκατοντάδες εκατομμύρια ανθρώπων να δουλεύουν από τον δικό τους χώρο, παράγοντας μεγαλύτερες αξίες σε λιγότερο χρόνο. 

Επίσης εκατοντάδες εκατομμύρια κόσμου θα βρεθούν χωρίς εμπορεύσιμες δεξιότητες και χωρίς επαρκείς θέσεις εργασίας για αυτό που κάνουν, με ηλικίες ή με γνωστικές δεξιότητες ανεπίδεκτες επανεκπαίδευσης, σε περιοχές χωρίς υποδομές και σε κράτη που βρίσκονται δεκαετίες πίσω στην τεχνολογία που καλπάζει στον ανεπτυγμένο κόσμο. 

Και όλα αυτά πριν έρθουν τα ρομπότ για να αλλάξουν τη βιομηχανία και την έννοια του βιομηχανικού εργάτη, δεκαετίες πριν εμφανιστεί το Singularity στην τεχνητή νοημοσύνη μετά από την έλευση του οποίου είναι αδύνατον να φανταστούμε πώς θα μοιάζει το μέλλον.

Ο κόσμος αλλάζει με ιλιγγιώδεις ρυθμούς από την βίαια πραγματικότητα που επέβαλε ο κορονοϊός. Σε λιγες βδόμαδες βλέπουμε αλλαγές που ήθελαν χρόνια ή δεκαετίες για να έρθουν με την ομαλή εξέλιξη. Και αυτά συμβαίνουν πριν ακόμα μειωθεί η εργασία σε τρεις ή τέσσερεις μέρες τη βδομάδα και 6 ώρες την εργάσιμη ημέρα, πριν βρεθεί τρόπος να έχει καθένας ένα ελάχιστο εθνικό εγγυημένο εισόδημα ακόμα και αν δεν μπορεί να βρει δουλειά για μια δεκαετία. Πριν προλάβουμε να πεθάνουμε εμείς που είδαμε τηλέφωνο στο σπίτι μας με πενταψήφιο αριθμό και μονόχρωμη τηλεόραση στο σπίτι μας στο δημοτικό και συσκευή VHS βίντεο στο γυμνάσιο.

Δεν ξέρω αν μπορούμε να προβλέψουμε πώς ακριβώς θα εξελιχθούν τα πράγματα στην οικονομία μετά από δυο χρόνια, αν θα είμαστε καλύτερα σε προσωπικό επίπεδο ή χειρότερα, αν φταίει ο ιός ή ο ιός είναι απλά η δικαιολογία. 

Σίγουρα νιώθω όμως πως θα είμαστε διαφορετικά, από το ατομικό επίπεδο ως το πλανητικό μέγεθος. Θα αναγκαστούμε να κάνουμε άλμα στα σκοτεινά. 

Δεν ξέρω πού θα προσγειωθούμε, καλύτερα ή χειρότερα (πάντα ελπίζουμε στο καλύτερο), αλλά ήθελα να σας πω ότι όπου και να είναι αυτό, σίγουρα δεν θα είναι πίσω στον Δεκέμβριο του 2019. 

Αυτό. 

Η τετραετής πρώτη θητεία Τραμπ που ολοκληρώνεται τον Δεκέμβριο προκάλεσε έντονα συναισθήματα και αντιπαραθέσεις ανάμεσα στους υποστηρικτές και τους αντιπάλους του. Για πολλούς από τους υποστηρικτές του Τραμπ, τη λεγόμενη «βαθιά Αμερική», πολλά από όσα ξεστόμισε κατά καιρούς ο Αμερικανός πρόεδρος και τα οποία προβλημάτισαν έντονα το εσωτερικό και εξωτερικό των ΗΠΑ, δεν ήταν παρά «σταράτες κουβέντες», από έναν όχι επαγγελματία πολιτικό.

Για τους αντιπάλους του ο Τραμπ δεν είναι απλά ένας συντηρητικός πολιτικός, αλλά ένας «φασίζων», ρατσιστής, μισογύνης και απροκάλυπτα ταξικός υπέρ των πολύ πλουσίων πρόεδρος. Επιπλέον, η αρχική του αδιαφορία για την πανδημία του κορονοϊού και η συνεχιζόμενη διαχείριση της υγειονομικής κρίσης επέφεραν την καταστροφή στην κοινωνία -περισσότερους από 230.000 θανάτους- και την οικονομία - απώλεια εκατ. θέσεων εργασίας.

Ποτέ άλλοτε ίσως από την εποχή του πολέμου του Βιετνάμ η αμερικανική κοινωνία δεν δείχνει τόσο πολωμένη. Ενδεικτική της πρωτοφανούς πόλωσης είναι η δημοσκόπηση του ινστιτούτου ερευνών Pew, σύμφωνα με την οποία σχεδόν το 80% των υποστηρικτών του Τραμπ και του Μπάιντεν δηλώνει πως έχει ελάχιστους ή και καθόλου φίλους που θα ψήφιζαν τον άλλο υποψήφιο.

Όσο για την επόμενη μέρα; Η κατά καιρούς αμφισβήτηση που έχει εκφράσει ο Αμερικανός πρόεδρος στην εκλογική διαδικασία της επιστολικής ψήφου δημιουργεί ανησυχίες για το αν θα αποδεχθεί το εκλογικό αποτέλεσμα και την ενδεχόμενη ήττα του. Χαρακτηριστική του κλίματος έντασης είναι η είδηση ότι καταστήματα σε πολλές αμερικανικές μητροπόλεις, συμπεριλαμβανομένων της Νέας Υόρκης και της Ουάσιγκτον, αμπαρώνονται εξαιτίας του φόβου ότι θα ξεσπάσουν διαδηλώσεις και βίαια επεισόδια.

Το περιστατικό παρενόχλησης λεωφορείου της προεκλογικής καμπάνιας του Μπάιντεν από κομβόι οπαδών του Τραμπ στο Τέξας την Κυριακή, είναι μία ακόμη ίσως ένδειξη ότι τα οξυμένα πολιτικά και κοινωνικά πάθη στις ΗΠΑ δεν θα τελειώσουν με το κλείσιμο της κάλπης απόψε.

 

Ο υπουργός Προεδρίας κος Γεραπετρίτης προέβη σε μία αδιανόητη δήλωση, που επιβεβαιώθηκε, δυστυχώς, από τον κυβερνητικό εκπρόσωπο ως επίσημη κυβερνητική γραμμή. 

Ότι δηλαδή η Ελλάδα θα αντιδράσει στο Καστελόριζο εάν παραβιασθούν τα Ελληνικά χωρικά ύδατα των έξι ναυτικών μιλίων, γιατί αυτά καθορίζουν την εθνική κυριαρχία. 

Προφανώς, η Άγκυρα δεν έχει κανένα λόγο να παραβιάσει τα έξι ναυτικά μίλια. Με τη θέση αυτή, η Ελλάδα θέτει εαυτόν μακράν του εχθρού ή ″συμβάλλει″ στην αποκλιμάκωση, όπως θα έλεγε και ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών κος Μάας.

Η θεωρία όμως αυτη που εξέφρασε ο κος Γεραπετίτης ως εκπρόσωπος της Κυβερνήσεως, αντιπροσωπεύει μία άκρως επικίνδυνη για τα ελληνικά συμφέροντα. Τι είναι δηλαδή η θαλάσσια περιοχή πέρα από τα ελληνικά χωρικά ύδατα και γύρω από τα ελληνικά νησιά; Είναι αδέσποτη περιοχή, στην οποία το Ορουτς Ρέις μπορεί να διεξάγει απρόσκοπτα έρευνες, συνοδευόμενο από πλοία του τουρκικού Πολεμικού Ναυτικού. Η υφαλοκρηπίδα, αντίθετα με την ΑΟΖ, υπάρχει αφ’εαυτής. Γιατί προεκλήθη το 1976 και το 1987, αντιστοίχως επί κυβερνήσεων Κωνσταντίνου Καραμανλή και Ανδρέα Παπανδρέου, μεγάλη Ελληνοτουρκική κρίση, που έφτασε στα πρόθυρα πολεμικής συρράξεως; Όχι, ασφαλώς, για ενδεχόμενη παραβίαση των ελληνικών χωρικών υδάτων. Η Άγκυρα αμφισβητούσε την ελληνική υφαλοκρηπίδα και γι′ αυτήν οι Ελληνικές Κυβερνήσεις αντέδρασαν και ανέλαβαν μεγάλους κινδύνους για να αποτρέψουν την παραβίασή της .

Η Τουρκική πλευρά, αναλαμβάνοντας έρευνες μέχρι 6,5 ναυτικά μίλια από τις ακτές του Καστελλορίζου, θέλει να στείλει το μήνυμα ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα σε 12 μίλια, όπως έχει δικαίωμα, αλλά και ότι δεν αναγνωρίζει υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ στα ελληνικά νησιά. Όχι μόνο για το Καστελλόριζο, που, κατέχει στρατηγική σημασία στην ελληνική ΑΟΖ, αλλά και τα άλλα νησιά, μικρά ή μεγάλα.

Πάνω στη βάση της θεωρίας αυτής, διεκδικεί ως δήθεν δική της τη θαλάσσια περιοχή μέχρι νότια της Κρήτης και υπέγραψε το περιβόητο μνημόνιο με τη Λιβύη του Αλ Σάρατζ. Η θλιβερή αυτή αναδίπλωση της Κυβερνήσεως, που θυμίζει τις χειρότερες στιγμές της γνωστής Σημιτικής πολιτικής των Ιμίων και του κοινού ανακοινωθέντος της Μαδρίτης του 1977, έρχεται ως συνέχεια της αιφνίδιας μεταστροφής της Κυβερνήσεως στο θέμα της υπογραφής αμυντικού συμφώνου με τη Γαλλία, με ρήτρα αμυντικής συνδρομής, και της προμήθειας γαλλικών φρεγατών.

Η Γαλλία, η στρατιωτικά ισχυρότερη χώρα της Ευρωπαΐκής Ενώσεως, μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας και Μεσογειακή, με ιδιαίτερα συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο, τη Βόρεια και τη Μαύρη Αφρική, Είναι μία χώρα που εισπράττει άμεσα τις τουρκικές φιλοδοξίες για ηγεμονία στην Ανατολική Μεσόγειο. Είναι μία χώρα επίσης, που από ιστορική παράδοση, μέγεθος και ευρωπαΐκή και διεθνή επιρροή, διαδραματίζει πολύ σημαντικό ρόλο στο Ευρωπαϊκό εγχείρημα και έχει υψηλή και πρωτοπορειακή αντίληψη για την ανάγκη η Ευρωπαΐκή Ένωση να αναπτύξει μία διάσταση αμυντικής και εξωτερικής πολιτικής και ένα δικό της διακριτό διεθνή και γεωπολιτικό ρόλο. 

Τα παλαιά σχήματα, όπως το ΝΑΤΟ, που εκφράζουν, υποτίθεται, την ενωμένη Δύση, Ευρώπη και ΗΠΑ, με κύρια αναφορά τον Ρωσικό κίνδυνο, αποδεικνύονται ανεπαρκή να χωρέσουν και να εκφράσουν τις νέες εξελίξεις, ιδιαίτερα στην ΝΑ πτέρυγα του.

Από μία άποψη, το πρόβλημα δεν είναι νέο. Η Ελληνοτουρκική αντιπαράθεση έχει δεκαετίες πίσω της, στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Η σημερινή όμως Τουρκία δεν είναι η ίδια. 

Ο τούρκος ηγέτης Ταγίπ Ερντογάν διαπλάθει μία νέα Ίσλαμο-εθνικιστική Τουρκία, προβάλλει οράματα Νέο- Οθωμανικής Μεγάλης δυνάμεως και διεκδικεί στην περιοχή αλλά και διεθνώς ηγετικό ρόλο στον Μουσουλμανικό κόσμο, όσο διασπασμένος και αν είναι αυτός.

Η προβολή από τη Γαλλία της ανάγκης για ένα δυναμικό Ευρωπαϊκό ρόλο στη Μεσόγειο, έρχεται σε αντίθεση με τη Γερμανική πολιτική, που έχει ως κύριο πεδίο επιρροής την Βόρεια και Ανατολική Ευρώπη, αλλά θέλει ταυτόχρονα να εξισορροπεί τη Γαλλική επιρροή στη Μεσόγειο, με άξονα τις παραδοσιακές αλλά και τις πολύ σημαντικές οικονομικές της σχέσεις με την Τουρκία. Αντιτίθεται, για το λόγο αυτό, σε οποιαδήποτε επιβολή Ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά της Τουρκίας, υποβαθμίζει τη σημασία που έχουν για την Ελλάδα οι επεκτατικές Τουρκικές διεκδικήσεις και ακολουθεί πολιτική «ίσων» δήθεν αποστάσεων.

Γιατί, όμως η Ελλάδα προστρέχει στη Γερμανική διαμεσολάβηση, όταν η Γερμανική πολιτική των ίσων αποστάσεων, λειτουργεί, προφανώς, υπέρ του επιτιθέμενου; Ο Ερντογάν δεν έχει κανένα λόγο να θέλει αποκλιμάκωση. Η κρίση και η ένταση είναι το όπλο του για να εκβιάσει την Ελλάδα, υπό την απειλή πολέμου, να δεχθεί να καθήσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, εκτός του πλαισίου του διεθνούς δικαίου, για να συζητήσει τις αυθαίρετες τουρκικές διεκδικήσεις. Γιατί η Ελλάδα προκρίνει αυτού του είδους τον ψευτοδιάλογο, ο οποίος, για να «επιτύχει», πρέπει η Ελλάδα να προβεί σε οδυνηρές και απαράδεκτες υποχωρήσεις; Γιατί η Ελλάδα πάγωσε την υπογραφή του Ελληνογαλλικού αμυντικού συμφώνου και την προμήθεια των Γαλλικών φρεγατών, στη συντομότερη δυνατή προθεσμία, που θα ενίσχυαν καταλυτικά τη θέση της και την αποτρεπτική της δύναμη;

Το πρόβλημα ειδικότερα των φρεγατών δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως τεχνικό και εμπορικό θέμα ή ως παράγων διπλωματικής ισορροπίας μεταξύ διαφόρων προμηθευτών και συμμάχων. Προέχει ο επιχειρησιακός παράγων, που απαιτεί άμεση δράση και συμμαχική αλληλεγγύη. Δεν υποτιμάται, προφανώς, η σημασία άλλων συμμαχικών παραγόντων, οπως είναι οι ΗΠΑ και η Γερμανία. 

Υπάρχουν όμως άλλοι τρόποι εξισορροπήσεως των σχέσεων, που δεν θα λειτουργούσαν ως τροχοπέδη στην άμεση ενίσχυση της επιχειρησιακής αμυντικής ισχύος της χώρας.

Παρόμοια ερωτήματα τίθενται σχετικά με την ανακήρυξη της ΑΟΖ και την επέκταση των χωρικών υδάτων σε 12 μίλια, την εφαρμογή δηλαδή και από την Ελλάδα του διεθνούς θαλάσσιου δικαίου, που κατοχυρώνει τα δικαιώματα και τα συμφέροντα της. Είναι ενδεικτικό και πολύ θετικό ότι η Ρωσία θεώρησε σκόπιμο να δηλώσει, σε αυτή τη συγκυρία, ότι υποστηρίζει την εφαρμογή του διεθνούς θαλάσσιου δικαίου, περιλαμβανομένου του δικαιώματος της επεκτάσεως των χωρικών υδάτων σε 12 μίλια, από όλες τις χώρες και υπενθύμισε το γεγονός ότι η Ρωσία έχει επικυρώσει τη σχετική Διεθνή Σύμβαση.

Οι πρόσφατες επίσης δηλώσεις Αμερικανών επισήμων, σε επίπεδο Στέιτ Ντιπάρτμεντ και υπουργού Εξωτερικών κ. Πομπέο, είναι οι θετικότερες που υπήρξαν για την Ελληνική πλευρά στο πρόσφατο παρελθόν. Αντικαθρεφτίζουν την αυξανόμενη δυσφορία των ΗΠΑ για την επιθετική πολιτική Ερντογάν και αναφέρονται , με σαφέστερο τρόπο, στο διεθνές δίκαιο ως πλαισίου για τον συστηνόμενο Ελληνο- Τουρκικό διάλογο. 

Με αυτά τα δεδομένα, η φοβική πολιτική, που προβάλλει η θέση ότι κόκκινη γραμμή για την ελληνική πλευρά είναι η παραβίαση των χωρικών υδάτων των έξι μιλίων , στέλνει λάθος μηνύματα και υπομονεύει όχι μόνο το αγωνιστικό φρόνημα και την εθνική υπερηφάνεια του ελληνικού λαού, αλλά και τις εν δυνάμει συμμαχίες της χώρας. Ποιος θα σπεύσει να συμπαραταχθεί με μία χώρα , που συμπεριφέρεται φοβικά και δεν αποφασιστικότητα στην υπεράσπιση του εθνικού της χώρου.

Το δέον γενέσθαι σήμερα είναι προφανές για όσους δεν άγονται από αυταπάτες και έχουν στοιχειώδη στρατηγική αντίληψη και διορατικότητα:

-Άμεση υπογραφή του Ελληνό-Γαλλικού αμυντικού συμφώνου, με ρήτρα αμυντικής συνδρομής.

-Άμεση προμήθεια των δύο γαλλικών φρεγατών Fremm, ως ενδιάμεση λύση, και των δύο φρεγατών τύπου belharra, αργότερα.

-Ενίσχυση, με κάθε άλλο δυνατό τρόπο , της αμυντικής ισχύος της χώρας και της αποτρεπτικής της ικανότητας.

-Επέκταση των χωρικών υδάτων σε 12 μίλια στην Ανατολική Μεσόγειο, ως απάντηση στην τουρκική πρόκληση στο Καστελόριζο.

-Ανακήρυξη ΑΟΖ σε όλες τις ελληνικές θάλασσες, εφόσον η αντίθεση της Άγκυρας δεν θα επιτρέψει την οριοθέτηση της απο πριν. Είναι άλλο θέμα η ανακήρυξη και άλλο η οριοθέτηση. Εφόσον, ούτως ή άλλως, η Τουρκία αντιτίθεται στην ανακύρηξη ΑΟΖ απο την Ελλάδα, και εγείρει διεκδικήσεις , εκτός του πλαισίου του διεθνούς δικαίου και αυθαίρετως δεν αποδέχεται ότι τα νησιά έχουν υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, η διαμάχη υπάρχει. Αυτό όμως δεν αναιρεί το δικαίωμα της Ελλάδος να ανακηρύξει ΑΟΖ, με βάση το διεθνές δίκαιο, και να καταθέσει συντεταγμένες στον ΟΗΕ. Θα ήταν μάλλον ευκολότερη τότε η παραπομπή του θέματος σε διεθνή δικαιοδοτικά όργανα.

Η Ελλάδα αντιμετωπίζει σήμερα μία απροκάλυπτη επιβουλή εκ μέρους της Άγκυρας. 

Ο κατευνασμός δεν είναι η κατάλληλη πολιτική για την αποτροπή της. Ο κατευνασμός, η φοβική πολιτική και η υποχωρητικότητα την αποθρασύνουν ακόμη περισσότερο. Στην συγκεκριμένη περίπτωση, είναι πολύ επίκαιρα τα λόγια του Τσώρτσιλ, που τα είπε αναφερόμενος στην κατευναστική πολιτική του Τσάμπερλεν στο Μόναχο. ”Είχαν να επιλέξουν μεταξύ κατευνασμού και πολέμου. Επέλεξαν τον κατευνασμό αλλά είχαν τον πόλεμο”...

Ποιοι είναι αυτοί που τους λέμε ψεκασμένους; 
Όλοι δεν είμαστε εν δυνάμει ψεκασμένοι από σταγονίδια του ιού; 
Είναι όλοι όσοι διαφωνούν με το να φοράνε μάσκες τα παιδιά στα σχολεία συνωμοσιολόγοι; Καλά, δεν αναφέρομαι στον νταή, που κουτούλησε καθηγητή. Περίπτωση μολυσματική. 
 Ρωτάω, γιατί στην Ολλανδία δεν είναι υποχρεωτικές οι μάσκες στα σχολεία. 
Είναι ψεκασμένοι οι ειδικοί εκεί και οι πολιτικοί που έλαβαν την απόφαση αυτή;


Στην Ιταλία, που πλήρωσε βαρύ τίμημα στην πανδημία, οι μάσκες, όταν μέσα στις τάξεις τηρούνται οι αποστάσεις, δεν είναι υποχρεωτικές. Σε σχολείο στη Ρώμη, διαβάζω, προκρίθηκε η κουβανέζικη μέθοδος: το ένα παιδί κάθεται στη μακρύτερη πλευρά του θρανίου και το άλλο στην πιο μικρή κοιτάζοντας τον πίνακα με το κεφάλι διαρκώς γυρισμένο στο πλάι. 
Είναι βολικό αυτό; 
Όσο βολικό είναι παιδιά έξι και επτά ετών να πηγαίνουν στην τουαλέτα ή να τρέχουν στο διάλειμμα φορώντας μάσκα.
 Είναι ψεκασμένοι όλοι αυτοί;

Είναι ψεκασμένοι και οι Σουηδοί, που τ’ άκουσαν για τα καλά, επειδή κινήθηκαν αντίθετα στο ρεύμα σε πολλά; 
Το τελευταίο δεκαπενθήμερο η σκανδιναβική χώρα καταγράφει 24 κρούσματα ανά 100.000 κατοίκους, έναντι 263 στην Ισπανία και 135 στη Γαλλία. Τι σημαίνει αυτό;
 Μήπως ότι οι Σουηδοί έχουν άλλη κουλτούρα και οι απλές παραινέσεις των αρχών μετράνε; 
Μήπως ότι στο ερώτημα ποια τελικά είναι η σωστή ή η πιο αποτελεσματική τακτική, η απάντηση είναι: 
Για ποια χώρα και ποια περιοχή;

Οι μαθητές της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης στην Αγγλία είναι υποχρεωμένοι να φορούν μάσκες σε κοινόχρηστους χώρους, εάν επιβληθεί lockdown στις περιοχές τους.
 Στη Σκωτία, όμως, είναι υποχρεωτικές κατά την είσοδο στο σχολείο.

Η κάθε χώρα και η κάθε περιοχή προσπαθεί να περιορίσει όσο γίνεται τον κίνδυνο. Η κάθε χώρα ξέρει τι σύστημα υγείας έχει και πόσο αντέχει. 
Μην ψάξετε γιατί δεν φρόντισε μέσα σ’ αυτό το εξάμηνο να το θωρακίσει. Δεκτή πάσα δικαιολογία στην κρίση. 
Η κάθε χώρα ξέρει τις σχολικές της υποδομές, τις ελλείψεις της και τις καλές της στιγμές. 
Εκείνο που δεν ξέρει είναι το φθινόπωρο και ο χειμώνας τι θα φέρει. 
Γι’ αυτό, οι μεν εξηγήστε και τους χαρακτηρισμούς αφήστε, οι δε άλλο πεδίο αντίστασης βρείτε...


της κ.Κ.Τζωρτζινάκη

Σήμερα η Ελλάδα διαθέτει ένα σημαντικό τακτικό πλεονέκτημα έναντι της Τουρκίας. Τα υποβρύχια "κλάσης Παπανικολής".




Πρόκειται για τα τέσσερα "αόρατα" υπερόπλα που μαζί με τα δυο εκσυγχρονισμένα αποτελούν τον μεγάλο πονοκέφαλο του τουρκικού πολεμικού ναυτικού. Ναι, ναι, εκείνα τα υποβρύχια που... έγερναν. Θυμάστε ίσως τις πύρινες καταγγελίες της τότε αντιπολίτευσης και τις προσπάθειες ποινικοποίησης από την κυβέρνηση Συριζανέλ. Όλα χρησιμοποιήθηκαν, όλα ανακατεύτηκαν για να βγει το μίγμα των κατηγοριών που θα οδηγούσε έως και στο ειδικό δικαστήριο τον Ευάγγελο Βενιζέλο, εκείνον δηλαδή που υποστήριξε ότι ήταν πιο συμφέρον εθνικά και στρατηγικά αλλά και οικονομικά να συνεχιστεί και να ολοκληρωθεί το πρόγραμμα ναυπήγησης και εκσυγχρονισμού από το να καταγγελθούν και να διακοπούν οι συμβάσεις.

Τι Σκαραμαγκάς, τι Ισκαντάρ Σάφα, τι Βγενόπουλος, τι Siemens, τι αντισταθμιστικά και προμήθειες, όλα μπήκαν στη μυλόπετρα και αλέστηκαν για να κατακεραυνωθεί πολιτικά και ηθικά ο τότε υπουργός εθνικής άμυνας που υποστήριζε τα... υποβρύχια που γέρνουν. Μόνο που αν δεν τα είχε υποστηρίξει, αν δεν είχε προχωρήσει τη σύμβαση, την ίδια αυτή σύμβαση που είχε χαρακτηριστεί... αρμοδίως ως ένα "τεράστιο σκάνδαλο", με μύδρους από Τσίπρα και Καμένο... Τα έξι υποβρύχια, που αν δεν υπήρχαν τώρα, η χώρα δεν θα είχε πλεονέκτημα απέναντι στις τουρκικές προκλήσεις. Να θυμίσουμε για την ιστορία ότι το "Παπανικολής", είχε παρουσιαστεί ως... το "υποβρύχιο που γέρνει", το "πλωτό φέρετρο", το "υποβρύχιο με πτερύγια".

Η περίπτωση των υποβρυχίων αποτελεί ένα σημαντικό και χαρακτηριστικό δείγμα εφαρμογής μίας απόφασης χωρίς να υπολογίζεται το πολιτικό κόστος. Γιατί ήταν αυτονόητο ότι η επιλογή Βενιζέλου να προχωρήσει και όχι να ακυρώσει τις συμβάσεις ήταν μία επιλογή υψηλού πολιτικού ρίσκου. Κόντρα στο... ρεύμα που ερχόταν, κόντρα στο θυμικό σκανδαλολογίας της εποχής. Μία επιλογή που ήταν... μαθηματικώς βέβαιο ότι θα την έβρισκε στη συνέχεια μπροστά του πολιτικά.

Και τη βρήκε. Και η υπόθεση των υποβρυχίων ήταν στο επίκεντρο της σχεδόν... πολιτικής δίωξης που υπέστη ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ στη συνέχεια. Να μην το διαισθανότανε; Δύσκολο. Ουδείς άλλωστε μπορεί να του προσάψει έλλειμμα στο πολιτικό του αισθητήριο και την ορθή αντίληψη και εκτίμηση των καταστάσεων και των εξελίξεων. Πρέπει λοιπόν να του πιστωθεί ότι λειτούργησε χωρίς να υπολογίζει πολιτικό κόστος. Αναρωτιέμαι αλήθεια πόσοι μπορούν σήμερα να ισχυριστούν κάτι αντίστοιχο...


του κ.Δ.Παπακωνσταντίνου

Δεν είναι υπερβολή αν ισχυριστούμε ότι ελάχιστοι επιχειρηματίες φέτος το καλοκαίρι κατάφεραν να ξεκλέψουν κάποιες μέρες διακοπών, αφού το μυαλό τους είναι στραμμένο στον Σεπτέμβριο και τι θα επιφέρουν τα νέα μέτρα για την αντιμετώπιση της πανδημίας.


Οι σοβαρές και υγιείς επιχειρήσεις στην Ελλάδα-οι οποίες δυστυχώς αν συγκριθούν με τους Ευρωπαϊκούς ανταγωνιστές τους δεν ξεπερνούν τις 250- έχουν ήδη καταρτίσει σχέδιο Β σε περίπτωση που τα τοπικά lockdown σε διάφορες περιοχές της χώρες γενικευτούν και απαιτηθεί ολοένα και περισσότερος αριθμός πολιτών να παραμείνει σπίτι του και να πραγματοποιεί τηλεργασία, αλλά και να αγοράζει τα είδη πρώτης ανάγκης μέσω του διαδικτύου.

Αυτό σημαίνει ότι οι συγκεκριμένες επιχειρήσεις έχουν υπογράψει μονοετή και διετή συμβόλαια με μεγάλες εταιρείες courier που θα μπορούν να μεταφέρουν τα προϊόντα τους μέσα σε ένα εικοσιτετράωρο ή και παραπάνω, ανάλογα την ζήτηση, για να καλύψουν τις ανάγκες των νοικοκυριών.

Ταυτόχρονα, οι προσλήψεις που γίνονται αυτό το διάστημα στις μεγάλες ελληνικές επιχειρήσεις και θυγατρικές πολυεθνικών επιχειρήσεων που βρίσκονται στην Ελλάδα ενημερώνουν τους νεοπροσληφθέντες εργαζόμενους ότι πιθανότατα το τελευταίο τετράμηνο του 2020 να απαιτηθεί από τις 25 ημερολογιακές εργάσιμες κάθε μήνα τις περισσότερες εξ’ αυτών να εργαστούν από το σπίτι λόγω του covid-19.

Οι διοικήσεις των επιχειρήσεων έχουν ετοιμάσει νέους στόχους-προς το χειρότερο- για τον ετήσιο κύκλο εργασιών και την κερδοφορία τους, αφού γνωρίζουν ίσως και από ένστικτο, αλλά και από την εμπειρία τους από το καλοκαίρι του 2015 των capital control, ότι η ψυχολογία των νοικοκυριών είναι στο ναδίρ και οι περισσότεροι πολίτες ανησυχούν για το εργασιακό τους μέλλον, αφού αν εξαιρεθούν οι δημόσιοι υπάλληλοι και οι συνταξιούχοι όλοι οι υπόλοιποι εργαζόμενοι βρίσκονται εν αναμονή για το αποτέλεσμα της ύφεσης του ΑΕΠ που θα επιφέρει ο covid-19 στο τέλος της χρονιάς.

Το 2020 όση προσδοκία και αν είχαμε ότι είναι χρονιά συμμετρίας (η επόμενη θα είναι το 2121) δυστυχώς αποδείχτηκε τουλάχιστον έως τα 2/3 της χρονιάς ότι έφερε μαζί του μόνο άγχος, ανησυχία και φόβο για έναν εξωτερικό εχθρό που ακόμη και σήμερα δεν γνωρίζουμε πως θα καταπολεμηθεί. Τουλάχιστον, οι επιχειρήσεις έμαθαν να είναι ευέλικτες και να παλεύουν πάνω στο πεδίο της μάχης και της πραγματικής οικονομίας



του κ.Αν.Ντόκα

Συνεχίζει να μεγαλώνει το χάσμα μεταξύ των οικονομικών δεικτών που βλέπουν το φως της δημοσιότητας για την περίοδο των lockdown και της αισιοδοξίας που συνοδεύει την προσπάθεια επανεκκίνησης της πραγματικής οικονομίας. 

Τα στοιχεία Απριλίου και Μαΐου, των δύο βασικών μηνών του lockdown, οδηγούν σε δύο σημαντικά για την επόμενη ημέρα συμπεράσματα. Το πρώτο σχετίζεται με το βάθος και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της ύφεσης στην Ευρωζώνη και το δεύτερο με την ανεξέλεγκτη πορεία του πληθωρισμού προς αρνητικό έδαφος.

Όλα δείχνουν ότι για σχεδόν το σύνολο του 2020 η οικονομία της Ευρωζώνης θα βρίσκεται στη «μέγγενη» της ύφεσης και του αποπληθωρισμού και με την προϋπόθεση ότι θα επιτευχθεί συμφωνία σε επίπεδο Ε.Ε. για το ιστορικό πακέτο των 750 δισ. ευρώ, οι ελπίδες μετατίθενται για το 2021, χρονιά όπου αναμένεται αφενός να πέσει πακτωλός χρημάτων στην αγορά και αφετέρου να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά ο κορονοϊός.

Το μεγάλο στοίχημα για τις οικονομίες της Ευρωζώνης είναι να περιορίσουν όσο είναι δυνατόν την ύφεση συνολικά στο 2020 για να ξεκινήσουν από καλύτερη αφετηρία το 2021, δεχόμενες τις επιχορηγήσεις της Κομισιόν. Διότι αν τα τεράστια ποσά που θα δοθούν (για την Ελλάδα αγγίζουν το 17% του ΑΕΠ μόνο οι επιχορηγήσεις) μπορούν, αν αξιοποιηθούν κατάλληλα, να υπερκαλύψουν το χαμένο έδαφος του τρέχοντος έτους και να δημιουργήσουν συνθήκες πολυετούς ανάπτυξης.

Μέχρι τότε, η Ευρωζώνη θα παλεύει να βρει τα πατήματά της και πάνω απ’ όλα να σταματήσει την εκτίναξη της ανεργίας, που είναι ένας από τους κρίσιμους παράγοντες που επηρεάζουν τον πληθωρισμό, την κατανάλωση και εντέλει το ΑΕΠ.

Ας αρχίσουμε από το επίπεδο των τιμών καθώς σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία ο πληθωρισμός υποχώρησε στο 0,1% τον Μάιο, με τη μεγάλη πτώση των τιμών της ενέργειας να παίζει καθοριστικό ρόλο. Είναι ο τέταρτος διαδοχικός μήνας πτώσης των ενεργειακών τιμών (-12% τον Μάιο, -9,7% τον Απρίλιο, -4,5% τον Μάρτιο, -0,3% τον Φεβρουάριο), ενώ στο τελευταίο δωδεκάμηνο μόνο 4 φορές έχει καταγραφεί άνοδος.

Ξένοι οίκοι προβλέπουν ότι ο πληθωρισμός θα παραμείνει υποτονικός τους επόμενους και θα υποχωρήσει κάτω από το μηδέν μέσα στο 2020. Η πρόβλεψη αυτή βασίζεται στην εκτίμηση ότι οι ενεργειακές τιμές δεν θα… σηκώσουν κεφάλι για πολύ καιρό ακόμη και παράλληλα θα συνεχιστεί το σοκ στην πλευρά της ζήτησης λόγω των επιπτώσεων και της αβεβαιότητας που προκαλεί η πανδημία.

Πρόσφατες έρευνες για την επιχειρηματική δραστηριότητα, όπως ο PMI, αποκαλύπτουν σημαντική πτώση στις τιμές παραγωγής σε μια προσπάθεια να τονωθούν οι πωλήσεις. Ο πληθωρισμός έχει άμεση σχέση με την κατανάλωση και η κατανάλωση οδηγεί την τάση στις λιανικές πωλήσεις. Τα στοιχεία που είδαν χθες το φως της δημοσιότητας έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Ενώ οι λιανικές πωλήσεις στη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης σημείωσαν πτώση… μόνο 5% τον Απρίλιο (!), η κατανάλωση των νοικοκυριών στη Γαλλία τον ίδιο μήνα κατέρρευσε, καταγράφοντας «βουτιά» της τάξης του 30%.

Και παρά το γεγονός ότι οι λιανικές πωλήσεις αποτελούν έναν ευμετάβλητο δείκτη που συνήθως αναθεωρείται, τα στοιχεία για το μήνα Απρίλιο φαίνεται ότι επιβεβαιώνουν τη σχετική διαφορά στις επιδόσεις μεταξύ των χωρών-μελών της Ευρωζώνης, που συνεπάγεται ότι η συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας στην Ευρωζώνη στο «αιματηρό» β’ τρίμηνο θα είναι ανομοιόμορφη.

Πάντως, στο α’ τρίμηνο του 2020 Γαλλία και Ιταλία είδαν και οι δύο το ΑΕΠ τους να μειώνονται κατά 5,3%, σύμφωνα με τη δεύτερη εκτίμηση των στατιστικών αρχών. Πρόκειται για σημαντική αναθεώρηση καθώς η πρώτη εκτίμηση έδειχνε ύφεση 5,8% στη Γαλλία και 4,7% στην Ιταλία, ενώ η κατάσταση ξεκαθαρίζει όσο μπαίνουν στις μετρήσεις τα πραγματικά στοιχεία για τις δύο τελευταίες εβδομάδες του Μαρτίου, τις εβδομάδες του lockdown δηλαδή. Η κυρίαρχη αντίληψη σήμερα είναι ότι τα lockdown του Απριλίου και του Μαΐου θα μας δώσουν διψήφια ύφεση σε ολόκληρη την Ευρωζώνη στο β’ τρίμηνο, με την Κριστίν Λαγκάρντ να την έχει τοποθετήσει έως και στο 15%.


του κ.Κ.Μαριολή

Το ερώτημα είναι αν μετά το πέρασμα της πανδημίας θα ξαναβρούμε τον εαυτό μας έτσι όπως τον ξέρουμε, ή αν η εμπειρία αυτών των μηνών θα μας επιτρέψει να τον επεξεργαστούμε. Εχουμε τα εργαλεία για να επεξεργαστούμε τον θυμό μας;


Η πανδημία αποπροσανατόλισε τη συλλογική μας ταυτότητα. Αυτό το «εμείς» που θύμωνε με τα πάντα και τους πάντες δεν είχε με ποιον να θυμώσει. Ακόμη και οι μάγοι του συλλογικού μας θυμού, οι πολιτικοί, έσκυψαν το κεφάλι. Κανένα πάνελ σε κανένα κανάλι δεν μπορούσε να ανταγωνιστεί την εκπομπή των 6 το απόγευμα. Εκεί, για περίπου μισή ώρα το μεγάλο κοινό κρεμόταν από τα χείλη ενός ανθρώπου ήρεμου, που μιλούσε στρωτά ελληνικά, κυρίως δε, κατανοώντας την ανησυχία του κοινού την οποία μοιραζόταν προσπαθούσε να μεταφέρει την επιστημονική του πείρα για χάρη της κοινότητας. Είναι ο γιατρός που όλοι θέλουμε να έχουμε.

Αλήθεια, πότε θυμάστε για τελευταία φορά έναν άνθρωπο σαν τον Τσιόδρα να πρωταγωνιστεί στη δημόσια ζωή; Κάποιον ο οποίος δεν τσακώνεται με τον διπλανό του, δεν νουθετεί με τον δείκτη της δεξιάς προτεταμένο και δεν ισχυρίζεται ότι πρέπει να τον υπακούσουμε επειδή αυτός γνωρίζει τη λύση.

Το αντίθετο. Εξηγούσε ότι επειδή δεν υπάρχει λύση, εμβόλιο ή φάρμακο, θα πρέπει να αμυνθούμε με τα μέσα που διαθέτουμε. Πρωτόγονα πλην όμως αποτελεσματικά. Ας μην ξεχνάμε ότι ο λοιμός που περιγράφει ο Θουκυδίδης σάρωσε την Αθήνα επειδή τους πέτυχε όλους συνωστισμένους στον περιορισμένο χώρο του άστεως, εντός των τειχών. Καμία σχέση με τους «ειδικούς», όπως οι οικονομολόγοι ή οι σεισμολόγοι, οι οποίοι ευκαιρίας δοθείσης διαλύουν το νευρικό μας σύστημα με τις άκυρες, επιπέδου αστρολογίας, προβλέψεις τους και τους ανόητους καβγάδες τους.

Το σχέδιο πέτυχε. Πρώτον επειδή ήταν σοβαρό και δεύτερον επειδή η εφαρμογή του ήταν πειστική και αποτελεσματική. Είναι τα βαριά πρόστιμα για τους παραβάτες; Είναι οι εικόνες που μας έφταναν από τη γειτονική Ιταλία; Είναι ο φόβος που αισθάνεται ο καθένας από μας να βρεθεί σε δημόσιο νοσοκομείο; Είναι η εμπιστοσύνη που, επιτέλους, κατάφεραν να μας εμπνεύσουν οι «αρμόδιοι», απ’ την κυβέρνηση ως την τελευταία νοσηλεύτρια; Είναι όλ’ αυτά μαζί. Πολλοί από μας αναγκάστηκαν να θυσιάσουν τις δουλειές τους, την οικονομική τους υπόσταση, προκειμένου να υπακούσουν. Το σχέδιο πέτυχε και η χώρα αυτήν τη στιγμή έχοντας κερδίσει την εμπιστοσύνη μπορεί να τοποθετηθεί ως «ασφαλής» στην επόμενη φάση, στην επανεκκίνηση της οικονομίας.

Στο σημείο αυτό το πρόβλημα αλλάζει επίπεδο, άρα και η αντιμετώπισή του, άρα και ο τρόπος με τον οποίον θα το εισπράξει και θα το αποτιμήσει η συλλογική μας συνείδηση. Δεν συγκαταλέγομαι σε όσους έσπευσαν να εκδώσουν το πιστοποιητικό θανάτου του «λαϊκισμού» χάρη στην πανδημία. Ο «θυμός», η «οργή» για την ακρίβεια, είναι η κινητήριος δύναμη της συλλογικής μας συμπεριφοράς. Ο λαϊκισμός αναδεικνύει κάποιον εχθρό στον οποίον επιχειρεί να διοχετεύσει την οργή. Ο εχθρός δεν μπορεί παρά να έχει ανθρώπινα χαρακτηριστικά. Ο Τραμπ επιχειρεί να δώσει στον ιό κινεζικά χαρακτηριστικά. Ο λαϊκισμός θα αφυπνισθεί από τη στιγμή που η πανδημία θα υποχωρήσει και θα βρεθούμε ανάμεσα στα οικονομικά ερείπια που προκάλεσε.

Η δήθεν ασφυξία που προκάλεσε ο οιονεί εγκλεισμός και οδηγεί στο ξέσπασμα στις πλατείες είναι η καύσιμη ύλη για τους νέους δρόμους της οργής. Στους επόμενους μήνες η ανισορροπία της δημόσιας ρητορείας θα αποκατασταθεί – για όσους ανησυχούν ότι την έχασαν. Τα πρώτα συμπτώματα ξεμύτισαν ήδη. Οι πρωτοπόροι, πλην όμως ανορθόγραφοι δάσκαλοι των παιδιών μας, τα ελεύθερα πνεύματα της πλατείας, ακολουθούν τον δρόμο των Ρομά. Είναι οι πρώτοι που αντέδρασαν στους αποκλεισμούς επειδή δεν θα μπορούσαν να ασκήσουν το ευγενές επιτήδευμά τους. Ο θυμός, η οργή, είναι η κινητήριος δύναμη της συλλογικής μας ταυτότητας.

Η πανδημία μας αποπροσανατόλισε. Ψάχναμε να θυμώσουμε με κάποιον αλλά δεν τον βρίσκαμε. Πού πήγαν οι υπέροχοι Γερμανοί και το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα που το 2010 μας έκαναν να αισθανόμαστε εθνική υπερηφάνεια επειδή πτωχεύσαμε; Τότε μπορούσαμε να κλείσουμε τις τράπεζές μας απ’ τον θυμό μας, να ξεσπάμε ψηφίζοντας «Οχι» στο δημοψήφισμα και να βρίζουμε όσους δεν ήσαν θυμωμένοι. Ημασταν ο εαυτός μας. Δεν είναι τυχαίο ότι το πρώτο μεγάλο έπος στη γλώσσα μας ξεκινά με τη λέξη «μήνι».

Το ερώτημα είναι αν μετά το πέρασμα της πανδημίας θα ξαναβρούμε τον εαυτό μας έτσι όπως τον ξέρουμε, ή αν η εμπειρία αυτών των μηνών θα μας επιτρέψει να τον επεξεργαστούμε. Εχουμε τα εργαλεία για να επεξεργαστούμε τον θυμό μας; Ναι τα έχουμε. Είναι το μεγάλο αποθεματικό που έχουν σωρεύσει οι ποιητές μας κι οι διανοητές μας. Θα παραθέσω μόνον έναν από τους δημοφιλέστερους, τον Σεφέρη στην «Αρνηση». «Πήραμε τη ζωή μας (άνω τελεία) λάθος. Κι αλλάξαμε ζωή». Σ’ αυτήν την άνω τελεία θα κριθεί το παιχνίδι.

Η γλώσσα για να «πούμε» την Aνάσταση, να μιλήσουμε για το Πάσχα, μοιάζει ασύμβατη με τη λογική μας και την εμπειρία μας. 
Tέτοιες λέξεις και νοήματα τα καταχωρούμε στο πεδίο της «πίστης», και την πίστη την ταυτίζουμε με ατομικές πεποιθήσεις.



Tις πεποιθήσεις τις θέλουμε για ψυχολογική κατανάλωση, δεν είναι λογική ή...εμπειρική η επιλογή τους.

H παραδοχή ότι «υπάρχει Θεός» δεν είναι παράλογη. H έννοια «Θεός» ανήκει στις προϋποθετικές «σταθερές» με τις οποίες ο νους «υποδέχεται» τις παραστάσεις-εικόνες των αισθητών και τις συντάσσει λογικά, δηλαδή τις οργανώνει σε συσχετισμούς αιτίας και αποτελέσματος, αιτίας και σκοπού, αρχής και τέλους, ολότητας και μέρους, κ.λπ. Kατανοούνται τα υπαρκτά, επειδή λογοποιούνται (εντάσσονται σε λόγους-σχέσεις) από τον νου. H σύνδεση των «όντων» και των «γιγνομένων» με μιαν αρχική αιτία (τον Θεό) και έναν τελικό σκοπό, είναι μέσα στη λειτουργία κατανόησης της πραγματικότητας, έστω κι αν κάποια στιγμή απορρίψουμε τον συσχετισμό.

Oμως, το να κατανοούμε τον Θεό ως Aιτιώδη Aρχή της ύπαρξης και των υπαρκτών, δεν σημαίνει ότι τον γνωρίζουμε, ότι έχουμε εμπειρική πιστοποίηση της ύπαρξής του, ότι τη γνώση την προσπορίζει η αμεσότητα της «σχέσης» μας μαζί του. O Πασκάλ ξεχώριζε τον «Θεό» που είναι παράγωγο της διάνοιας (Dieu des philosophes et des savants) από τον Θεό του Aβραάμ, του Iσαάκ, του Iακώβ (τον Θεό που τον βεβαιώνει η ιστορική εμπειρία). Kαι ο Xάιντεγγερ δικαίωνε τον Nίτσε για το κήρυγμα «θανάτου του Θεού», ο οποίος ήταν απλώς ένα είδωλο της διάνοιας – «στον Θεό της νοησιαρχίας ο άνθρωπος δεν μπορεί να προσευχηθεί, ούτε να τον λατρέψει».

Πώς γίνεται να γνωρίσει ο άνθρωπος τον Θεό όχι διανοητικά αλλά εμπειρικά, να έχει «σχέση» πραγματική μαζί του; H μαρτυρία των έμπειρων λέει: γίνεται, σε δυο πεδία. Oπως γίνεται να γνωρίσει κανείς τον ζωγράφο μέσα από τη ζωγραφιά του, τον μουσουργό μέσα από τη μουσική του, τον ποιητή μέσα από το ποίημα. Γνωρίζουμε τον ενεργούντα χάρη στο προσωπικό του ενέργημα, την ετερότητα του δημιουργού (το μοναδικό, ανόμοιο και ανεπανάληπτο της ύπαρξης και της δημιουργίας του) μέσα από τον λόγο-τρόπο των έργων του. Aκούμε ή βλέπουμε ή ακούμε το «ποίημα», και λέμε: «αυτό είναι Kαβάφης», «είναι Bαν Γκογκ», «είναι Mότσαρτ». Δεν λέμε: είναι «του» τάδε, λέμε: «είναι» ο τάδε. O ρεαλισμός της γνώσης γεννιέται από τη δυναμική της «σχέσης».

Που σημαίνει: Tο πέρασμα από τον λόγο του τεχνήματος στον λόγο - φανέρωση της υπαρκτικής μοναδικότητας του τεχνίτη δεν είναι υποχρεωτικό, δεν το κάνουν όλοι. Eίναι κατόρθωμα «σχέσης», δηλαδή ελευθερίας από τις αναγκαιότητες του ενστίκτου, τη δουλεία στον εγωκεντρισμό. O ρεαλισμός της «σχέσης» κατακτιέται (ή χαρίζεται) όπως κάθε αληθινός έρωτας – δεν αγοράζεται, δεν εκβιάζεται, δεν είναι καταναλωτικό προϊόν. O εγωκεντρικός χρήστης - καταναλωτής που ξέρει μόνο να κατέχει και όχι να μετέχει, όχι να μοιράζεται, να σχετίζεται, να κοινωνεί, δεν θα συναντήσει ποτέ στο καλλιτέχνημα τον καλλιτέχνη, δεν θα συλλαβίσει ποτέ προσωπική υπαρκτική ετερότητα στην Tέχνη. Tο ίδιο όπως και σε έναν ανέραστο συμβατικό γάμο είναι ανέφικτο να πραγματωθεί και αναδυθεί η μοναδικότητα του καθενός στην επίγνωση του άλλου της συμβίωσης.

Kατά προέκταση και ο καταιγισμός των χρωμάτων σε ένα ηλιοβασίλεμα, το θάμβος ομορφιάς και ευωδιάς στον ανθό ή στον πολύχυμο καρπό, η σταγόνα της βροχής, άκρη στο φύλλο, που η αχτίδα του ήλιου την κάνει διαμαντόπετρα, μπορεί να είναι συνάντηση προσωπική τόσο εναργής και κατακέφαλη με την ετερότητα δημιουργού Προσώπου όσο και η «εξαίφνης» αποκάλυψη του Kαβάφη, του Bαν Γκογκ ή του Mότσαρτ μέσα από το έργο τους. Aλλά είναι εξίσου πιθανό, να προσπεράσει ο άνθρωπος το θαύμα του κάλλους και την ιλιγγιώδη σοφία, όπως προσπερνάει τη μουσική για να ηδονιστεί με τον πανδαιμόνιο του πρωτογονισμού στην ντισκοτέκ. H έξοδος από την αισθητική, νοητική, ερωτική και μεταφυσική υπανάπτυξη είναι, σίγουρα, συνάρτηση ενηλικίωσης. Ωρίμασης στην ερωτική προπάντων ευαισθησία.

H λέξη «πάσχα» σημαίνει πέρασμα: διάβαση από τη θνητότητα της φύσης στην υπαρκτική ελευθερία της σχέσης. Φύση σημαίνει την προκαθορισμένη ύπαρξη, σχέση σημαίνει την ελευθερία να υπάρχεις επειδή αγαπάς. Δεν διαλέξαμε να υπάρχουμε, βρεθήκαμε να υπάρχουμε προσωρινά, εφήμερα. Oι έμπειροι του χριστιανικού ευ-αγγελίου βεβαιώνουν ότι γεννιώμαστε με φύση προκαθορισμένη, περιορισμένη, θνητή, αλλά με την ελευθερία της επιλογής: Nα επιμείνουμε στη φύση ή να αποδυθούμε στο άθλημα της σχέσης. H αγάπη στο εκκλησιαστικό ευ-αγγέλιο δεν συνιστά τρόπο συμπεριφοράς, συνιστά τρόπο ύπαρξης: Nα υπάρχεις, επειδή ελεύθερα θέλεις να υπάρχεις, και να θέλεις να υπάρχεις επειδή αγαπάς. Oχι να υπάρχεις πρώτα και στη συνέχεια να αγαπάς, αλλά να υπάρχεις επειδή αγαπάς, η ύπαρξή σου να είναι έρωτας.

Aιτιώδης Aρχή της ύπαρξης και των υπαρκτών, σε αυτή την οπτική, δεν είναι ο «Θεός» (μια φύση άλλη από τη δική μας, αθάνατη, παντοδύναμη, πάνσοφη, αλλά πάντως «φύση», δηλαδή προκαθορισμένη να είναι «θεία»), είναι ο «Πατήρ»: Mια ύπαρξη που υπάρχει μόνο ως ελευθερία και η πληρέστερη ελευθερία είναι ο έρωτας. Yπάρχει «γεννώντας» τον «Yιό» και «εκπορεύοντας» το «Πνεύμα»: η ύπαρξή του συνιστά ένα ερωτικό γεγονός, την πληρότητα της αγαπητικής ελευθερίας, δίχως αναγκαίους (υποχρεωτικούς) προκαθορισμούς - περιορισμούς «θεότητας».

Eλεύθερος από υπαρκτικούς περιορισμούς «ο πάντων Aίτιος», «διά την παραφοράν της ερωτικής αυτού αγαθότητος» γίνεται άνθρωπος. Oχι για να επιδείξει παντοδυναμία, αλλά για να πραγματώσει τον «τρόπο» που μπορεί να καταστήσει και τον άνθρωπο ελεύθερον να υπάρχει ως «σχέση» και όχι ως «φύση» – να υπάρχει επειδή αγαπάει. Kαι ο «τρόπος» είναι η «κένωση»: το άδειασμα από κάθε αξίωση υπαρκτικής αυτονομίας, η εκούσια αποδοχή του θανάτου. Nα γίνει ο θάνατος «σχέση», όπως γίνεται «σχέση» η «γέννηση» και η «εκπόρευση». O σταυρός πραγματώνει την ύπαρξη ως ερωτική ελευθερία, είναι γεγονός Aνάστασης.

Mοιάζει να λιγοστεύουν ραγδαία οι άνθρωποι που μπορούν να υποψιαστούν (μέσα από λέξεις όπως: Πάσχα, Σταυρός, Aνάσταση) τον «τρόπο» ελευθερίας του έρωτα, τη Γιορτή της χαράς για τη νίκη καταπάνω στη μοναξιά, στο παράλογο, στο απέραντο σήμερα φρενοκομείο της πολιτικής και της οικονομίας. Oλο και λιγοστεύουν οι υποψιασμένοι. Σημάδι ότι επιστρέφουμε στην οριστική (ορισμού) γνησιότητα. Oρισμός της Eκκλησίας είναι το «μικρό ποίμνιο», ο ασήμαντος «κόκκος σινάπεως», η «ελάχιστη ζύμη» στο νεκρό φύραμα του κόσμου.
















Του κ.Χρ.Γιανναρά.

Τα σχολεία κλειστά. Όχι για διακοπές. Παιδιά και γονείς προσπαθούν ακόμη να χωνέψουν τη νέα πραγματικότητα. Τα καταστήματα έχουν στην πλειονότητά τους κατεβάσει ρολά, τα εργοστάσια βγαίνουν από την πρίζα, οι δρόμοι μοιάζουν άδειοι, τα αεροδρόμια θυμίζουν πόλεις φαντάσματα και οι ναοί συνεχίζουν τις λειτουργίες τους χωρίς πιστούς. Οι υπολογιστές και τα κινητά σε διαρκή λειτουργία. Για τηλεργασία, τηλεκπαίδευση, ψυχαγωγία.

Όλοι έχουν εντολή να μένουν σπίτι, να περιορίζουν τις μετακινήσεις στις απολύτως απαραίτητες. Γιατροί, νοσηλευτές και συνολικά τα συστήματα υγείας δοκιμάζουν καθημερινά τις αντοχές τους, ανακαλύπτουν νέα όρια, δίνουν αγώνα για την αντιμετώπιση του νεαρού και εν πολλοίς άγνωστου ως προς τη συμπεριφορά του ακόμη αυτού ιού. Σε πλήρη εξέλιξη η μάχη της έρευνας για το κατάλληλο φάρμακο και το εμβόλιο.

Σε πλήρη ετοιμότητα και οι αρχές ασφαλείας για τον εντοπισμό παραβατών. Τα πρόστιμα δεν είναι πάντα αρκετά για να κάνουν τους ανθρώπους να αντιληφθούν πως πρέπει να ακολουθήσουν πιστά τις συστάσεις των ειδικών, να καταλάβουν πως με τις αποφάσεις τους δεν θέτουν σε κίνδυνο μόνο τον εαυτό τους, αλλά και τους άλλους. Ολοένα και περισσότεροι όμως συνειδητοποιούν την ευθύνη που έχουν. Ίσως γιατί οι αριθμοί που ακούγονται καθημερινά από πολύ κοντινές χώρες, όπως η Ιταλία και η Ισπανία σοκάρουν.

Κι όμως η Ευρώπη, όπως και οι ΗΠΑ, που είναι σήμερα το νέο επίκεντρο της πανδημίας, με τα κρούσματα να καλπάζουν, είχαν σχεδόν τρεις μήνες να προετοιμαστούν βλέποντας την Κίνα και την Νότια Κορέα να δίνουν τη δική τους μάχη, κάνοντας λάθη, αλλά και προσφέροντας πολύτιμα μαθήματα. Η κριτική για καθυστερημένη αντίδραση είναι εύκολη εκ των υστέρων. Και οι αποφάσεις για ολικά lockdown και απαγόρευση κυκλοφορίας- εν καιρώ ειρήνης- δεν λαμβάνονται ελαφρά τη καρδία. Συνιστούν προσβολή των ατομικών ελευθεριών και θέτουν την οικονομία σε ένα τεχνητό κώμα, από το οποίο κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα πότε θα «ξυπνήσει».

Και τώρα τι; Αυτό είναι το ερώτημα.

Τώρα ανακαλύπτουμε έναν νέο κόσμο μέσα στο σπίτι μας, στην απομόνωση ή μαζί με την οικογένειά μας. Ανακαλύπτουμε νέες ευκαιρίες να ξαναμιλήσουμε, να διαβάσουμε λίγο περισσότερο, να παίξουμε διαφορετικά. Το κλείσιμο σε 4 τείχους κουράζει, εκνευρίζει, δημιουργεί εντάσεις. Αλλά και μας μαθαίνει καινούργια πράγματα. Μας μαθαίνει επίσης να εκτιμούμε λίγο περισσότερο τα ψηφιακά εργαλεία που μας κρατούν σε επικοινωνία και τα οποία αποδεικνύεται πως όταν χρησιμοποιούνται με σύνεση έχουν περισσότερα οφέλη παρά κινδύνους. Μένουμε μακριά, αλλά κατά κάποιο τρόπο ερχόμαστε πιο κοντά από ποτέ με συγγενικά και φιλικά μας πρόσωπα, επιζητούμε την επικοινωνία μαζί τους. Το ίδιο και οι χώρες με τα ερμητικά κλειστά σύνορα και τις απαγορεύσεις των ταξιδιών. Ολόκληρος ο πλανήτης σε καραντίνα. Χώρες και άνθρωποι απομακρύνονται, αλλά έρχονται και πιο "κοντά". Γιατί όλοι αντιλαμβάνονται τον πόνο και την αγωνία των άλλων. Βιώνουν την ίδια, σε μικρότερη ή μεγαλύτερη ένταση, κατάσταση.

Μαθαίνουν και οι κυβερνήσεις. Λένε ναι σε οικονομικές πολιτικές, που άλλοτε θεωρούσαν ανεύθυνες, αναθεωρούν σκέψεις και δράσεις, σπάνε ταμπού. Κάποιοι δεν ξεφεύγουν από τα εμμονικά όχι σε διαμοιρασμό του ρίσκου και της ευθύνης, αλλά για πόσο; Η κοινή απειλή πιέζει για κοινή δράση.

Η κοινωνία αναθεωρεί και εκείνη: Τα πρότυπα των ηρώων. Είναι γιατροί, νοσηλευτές, το ακούραστο, αλύγιστο προσωπικό των νοσοκομείων. Είναι και ο άνθρωπος, που μας ενημερώνει και μας συντονίζει σε αυτή τη μάχη. Με ψυχραιμία, με γνώση, μέτρο και ισορροπία. Με επαγγελματισμό, αλλά και ανθρωπιά. Με αυστηρότητα, σταθερότητα αλλά χωρίς να μας κουνά το δάχτυλο.
Ας ακούσουμε και εμείς, στα Μέσα, τη συμβουλή του, ας πούμε όχι στο «κυνήγι των θανάτων». Ας αδράξουμε και εμείς την ευκαιρία να αλλάξουμε.
Μέσα σε έναν μήνα αλλάζουν ξαφνικά τα πάντα. Κάποια ίσως μπορούν προς το καλύτερο...


της κ.Κ.Στασινου

Κανείς δεν προέβλεψε την πανδημία που προκάλεσε ένας ιός, ο οποίος πριν από τρεις μήνες μας ήταν παντελώς άγνωστος και στο σήμερα μετράει περισσότερα από 200.000 κρούσματα παγκοσμίως και σχεδόν 8.000 θανάτους σχεδόν σε κάθε γωνιά της Γης. Κανείς δεν περίμενε τις συνθήκες απόλυτης καραντίνας, τα κλειστά σύνορα, τους ανθρώπους με μάσκες, τα καθηλωμένα αεροσκάφη, τις σκηνές πανικού στα σούπερ-μάρκετ και τα ράφια να αδειάζουν...


Πλανήτης Γη, σε ένα όχι και τόσο μακρινό μέλλον. Η ανθρωπότητα έδωσε και κέρδισε τη μάχη κατά της πανδημίας του κορωνοϊού. Τα περιοριστικά μέτρα απέδωσαν καρπούς, συγκρατώντας τη διασπορά του Covid-19, και η ανακάλυψη του εμβολίου θωράκισε το υπόλοιπο του πληθυσμού...

Στο μέτωπο της οικονομίας και των αγορών, οι κυβερνήσεις και κεντρικές τράπεζες κατάφεραν, με τις ενέσεις ρευστότητας, τις μειώσεις επιτοκίων και τα δημοσιονομικά μέτρα στήριξης, να κρατήσουν όρθιο το χρηματοπιστωτικό σύστημα , ενώ απέφυγαν ολοκληρωτική κατάρρευση της παγκόσμιας οικονομίας.

Στο νέο κεφάλαιο της Ιστορίας, η ανάπτυξη επανέρχεται σε δυναμικούς ρυθμούς, οι εργαζόμενοι επιστρέφουν σε επιχειρήσεις και εργοστάσια, οι χώρες ανοίγουν τα σύνορα και αναστέλλουν τους ταξιδιωτικούς περιορισμούς, με αποτέλεσμα την επαναφορά και των αεροπορικών δρομολογίων.
Οι πλατείες, εστιατόρια και καφέ γεμίζουν ξανά με κόσμο και τουρίστες.
Ηρεμία και στις διεθνείς αγορές, μετά την «καταιγίδα» και τις σκηνές χάους κατά τη διάρκεια έξαρσης του κορωνοϊού.

Σενάριο επιστημονικής φαντασίας ή πραγματικότητα;
Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει το μέλλον.
Κανείς δεν προέβλεψε την πανδημία που προκάλεσε ένας ιός, ο οποίος πριν από τρεις μήνες μας ήταν παντελώς άγνωστος και στο σήμερα μετράει περισσότερα από 200.000 κρούσματα παγκοσμίως και σχεδόν 8.000 θανάτους σχεδόν σε κάθε γωνιά της Γης. Κανείς δεν περίμενε τις συνθήκες απόλυτης καραντίνας, τα κλειστά σύνορα, τους ανθρώπους με μάσκες, τα καθηλωμένα αεροσκάφη, τις σκηνές πανικού στα σούπερ-μάρκετ και τα ράφια να αδειάζουν.

Και κανείς δεν μπορεί μετά βεβαιότητας να υπογράψει ότι το παραπάνω, αισιόδοξο σενάριο θα γίνει και πραγματικότητα. Αλλά δεν ωφελεί να στεκόμαστε πανικόβλητοι μπροστά στο εφιαλτικό σενάριο του απόλυτου πανικού, που κυριεύει τις αγορές και εξανεμίζει δεκάδες τρισ. δολαρίων.
Ο φόβος μας φέρνει πιο κοντά στην αυτοεκπληρούμενη προφητεία.

Ο χρόνος πρέπει να είναι με το μέρος μας. Στην Κίνα, από όπου άρχισε η διασπορά του κορωνοϊού, τα κρούσματα είναι πλέον ελάχιστα, με την Ευρώπη να αποτελεί το νέο επίκεντρο. Οι επιστήμονες σημειώνουν πρόοδο στην ανακάλυψη θεραπειών και εμβολίου. Η δική μας συνεισφορά; Να επιδείξουμε ατομική ευθύνη, δίνοντας σε αυτούς τους ανθρώπους χρόνο να κερδίσουν τη μάχη. Μένουμε στα επιστημονικά δεδομένα, κλείνουμε τα αφτιά στις θεωρίες συνωμοσίας και τις μη-διασταυρωμένες πληροφορίες και, κυρίως, μένουμε ψύχραιμοι.

Αυτό το όχι και τόσο μακρινό μέλλον δεν αργεί να έλθει. Ας πάρουμε τη μοίρα στα χέρια μας κι ας διώξουμε μακριά τους «μαύρους κύκνους» και τους χειρότερους εφιάλτες...